foto Ǵazız Shakırov
Depýtat saýalynda aýyldy damytýǵa memleket tarapynan jyl saıyn kólemdi qarjy bólinip jatyrǵanyna qaramastan joldardyń sapasy men ınternettiń qoljetimsizdigi áli kúnge sheshilmeı kele jatqanyn atap ótti.
«Bul máseleler barlyq deńgeıde de aıtylyp júr, 2019 jyldan bastap bul baǵytta qarjy alty ese kóp bólingen, ıaǵnı sol kezde 29 mlrd teńge bólinse, bıyl 194 mlrd teńge bólingen! Bul óte jaqsy kórsetkish, osyndaı qoldaýdyń kómegimen aýyl tirshiligin túbegeıli ózgertýge bolar edi.
Memleket zor qoldaý kórsetse de, is júzinde ne kórip otyrmyz? Qarajat ıgerilmeıdi, merzimder buzylýda, jobalar sapasyz oryndalyp jatyr. Munyń bir úlken sebebi bar – kóbinese aýdan basshylarynyń kásibı biliktiginiń tómendigi jáne jumysqa uıytqy bola almaýy», dedi depýtat.
Qaraqat Ábden óńirlerge baryp, halyqpen kezdeskende eki qolyn aldyna qoıyp bos otyrǵan, jaǵdaıdy jaqsartýǵa qulshynysy joq aýdan ákimderin birneshe ret kórgenin aıtty.
«Mysal retinde – oblystardaǵy aýyl mektepteri. Kúrdeli jóndeýge bıýdjet qarajaty az bolýy múmkin, biraq bul mektep aýlasynyń jınalmaı jatýyna, ony qalaı bolsa solaı ustaýǵa syltaý emes. Qorshaýlardy boıap, aǵashtardy aǵartý, gúl otyrǵyzý úshin kóp aqsha kerek pe? Muny turǵyndardyń, oqýshylardyń, ata-analar men muǵalimderdiń kúshimen de jasaýǵa bolady. Eńbek terapııa degen uǵymdy umytpaıyq», dedi ol.
Halyq qalaýlysy taǵy da mysal retinde Ulytaý oblysynyń jaǵdaıyna toqtaldy.
«Ulytaý bólek oblys mártebesin alǵan kezde adamdar qalaı qýandy. Memleket arnaıy bıýdjet bóldi, jańa ókilettikter berdi, ınfraqurylymdy damytý bastaldy, damýǵa jańa múmkindikter paıda boldy. Kóp nárse jasaldy, barlyq memlekettik organ, ásirese mádenıet jáne aqparat, týrızm salasynda úlken jumys júrgizdi. Mýzeıler, etnografııalyq ortalyqtar ashyldy, bilikti kadrlar shaqyryldy, óńirdi tanymal etý úshin aqparattyq naýqan ótkizildi.
Al búgin ne kórip otyrmyz? Aıtalyq, óńirdegi eń mańyzdy mádenı nysandardyń biri – Han Orda eskertkishine baratyn jol áli salynbaǵan. Ol Ulytaý aýdanynan nebári 17 shaqyrym jerde, biraq oǵan jetý qıyn. Aýdan ákimdigi tym bolmasa, bastama jasap «nýlevka» degen qara jol salyp qoıýyna bolady ǵoı. Buǵan kóp aqsha ketpeıdi, al týrıster eskertkishke kedergisiz baryp, kelýshiler sany kóbeıe beretin edi» dedi depýtat.
Qaraqat Ábden sonymen qatar týrıster barlyq jerde keremet jaǵdaı jasalǵan ınfraqurylymdy kerek etpeıtinin, olarǵa shynaıy bolmys, tabıǵattyń ózindik ereksheligi, dalamyzdyń sulýlyǵy men tarıhı eskertkishter kerek ekenin atap ótti.
«Meniń oıymsha, aýdan ákimderiniń bastama kóterýge yntasyz bolýynyń basty sebebi – adamı faktor. Ákimder kóbinese óz qyzmetin mansap jolyndaǵy ýaqytsha kezeń dep qabyldaıdy. Olar oblys basshysynyń kózine túsip, óz mansabynyń kelesi satysyna ótýge umtylady.Osylaısha, birinen soń biri taǵaıyndalyp jatqan ákimder bilimderin arttyrýǵa umtylmaıdy jáne aýmaqtardy damytýdy óz mindetim dep sanamaıdy. Olardyń birazy tipti sol aýdandarda turmaıdy da, óz otbasylaryn kóshirip aparmaıdy. Olar balalardyń mektepke qandaı jolmen baratynyn, mektep ashanasyndaǵy tamaq sapasynyń qandaı ekenin, sol jerdiń turǵyndary bos ýaqytyn qalaı ótkizetinin bilmeıdi. Turǵyndarymen qoıan-qoltyq aralaspasa, ol ákim aýdandy qalaısha tıimdi basqarady? Mysaly men ózim barǵan aýyldar turmaq aýdan ortalyqtarynda turǵyndar ákimniń kim ekenin bilmeıdi. Ár shańyraqqa kirip, jaǵdaılaryn surap, bir pıala shaı arasynda árbir turǵynmen til tabysatyn ákim joq», dedi ol.
Depýtat saýalynyń sońynda aýdandyq ákimdikterdiń tarapynan jobalardyń iske asyrylýyn baqylaýdy kúsheıtip, aýdan ákimderiniń jeke jaýapkershiligin arttyrýdy, ár óńirdiń myqty tustary men álsiz tustaryn eskerip, aýdandardy damytý strategııalaryn ázirleýdi, aýdan ákimderiniń esepterin jylyna eki ret tyńdap, jumys tıimdiligin baǵalaýdy usyndy. Buǵan qosa aýyldardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa úles qosatyn dıqandarmen ózara is-qımyl jasap, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý, aýdan ákimderin «Jańa formasııa jetekshisi» boıynsha oqytýdy jalǵastyryp, biliktiligin arttyrý qajettigin aıtty.
