Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Al búgingi jas óskinderde balalyq bar ma eken? Bolsa, qandaı? Vırtýaldy álemniń qyzyǵy men shyjyǵyna batyp, óz álemine kelgende, ýaıym basqan tunjyr bala beınesi elesteıdi. Psıholog Erık Bernniń «Oıyn oınaǵan adamdar» kitabynyń «Adam taǵdyry» atty bóliminde adamnyń taǵdyry jaqsy nemese jaman bolatynyn balanyń alty jasqa deıingi kórgen, estigen, túıgen nárseleri sheshedi degen pikir aıtady. Iаǵnı adamnyń mıy baǵdarlama ispetti. Oǵan bala kúni jazylǵan dúnıeler óz jemisin bermeı qoımaıdy. Babalarymyz bizge batyrlyq, erlik týraly ertegiler aıtýynyń sebebi – ondaǵy árbir izgilik haqyndaǵy oılardy balalar keıingi ómirinde júzege asyrady eken. Alyptar týraly ertegi tyńdap ósken bala erlikke qushtar bolyp ósetini málim. Máselen, qazaq ertegilerindegi jaqsylyq pen jamandyq obrazy qatar órbip, sońynda jaqsylyqtyń ústem bolatyny, batyrlardyń «murat-maqsatyna jetip» aıaqtalatynynda úlken mán bar bolyp shyqty. Qaı kezde de aqqa Qudaı jaqtyǵyn, izgiliktiń tasty jarǵan gúldeı túptiń-túbinde jeńip shyǵatynyn sanasyna quıǵan bala ómirdiń ıreleń jolaqtaryna moıymasy anyq. Al búgingi smartfon ustaǵan balalardyń qandaı beınebaıandar kórip júrgenin, nendeı beınelerge tap bolyp júrgenin bilemiz be? Birinen soń biri shyǵa keletin tolassyz beınebaıandardyń ishinde qorqynyshty sulbalar men jalańashtanǵan adamdar, qısynsyz daýlar men bet julysqan janjaldar, ulttyq bolmysymyzǵa eshqashan janaspaıtyn ádetter men sheteldik modalar baldyrǵandardyń jadyn astan-kesteń etip, qanshalyq bylǵap jatyr deseńshi!
AQSh ǵalymdary birneshe jyl buryn 2-3 jas aralyǵyndaǵy 47 balanyń mıyna mańyzdy zertteý jumysyn jasaǵan. Solaısha táýligine bir saǵattan asa smartfon ustaǵan balanyń mıyndaǵy sóıleý jáne jazý qabiletine zııan keletinin anyqtaǵan. Munymen qosa bala tuıyqtalyp hám ózdi-ózimen ońashalanyp, qorshaǵan ortamen baılanysýdan qalatyn kórinedi. Kózge kórinip, qolǵa ustalmaıtyn adam sanasy názik másele desek, jady aq qaǵaz sekildi balalar estigeni men kórgenin áp-sátte soryp alatyn shańsorǵysh ispetti. Al appaq qaǵazǵa qara ala sııa tógýge kim-kimniń de haqysy joq.
Kóz aldyma jutylǵan balalyq beınesi keledi. Ol – qońyr taıǵa minbegen, kók ózennen qarmaǵy qappaı kóńilsiz qaıtpaǵan, qozyǵa qolmen jem bermegen, qorǵasyn quıyp, asyq oınamaǵan bala...
