ZAMANDASQA HAT

Sálemetsiz be, zamandas! Biz bir-biri­miz­di kórmesek te bir ǵasyrda, bir qoǵamda ómir súrip kele jatqan adamdarmyz ǵoı. Son­dyqtan bir-birimizge sálem joldap, amandyq bilisip jatýymyzdyń artyqtyǵy bolmas deımin. Ár úıdiń ákesi bolady. Áke balalaryna qam­qorlyq jasaıdy. Balalar áke qam­qor­lyǵyn umytpaı, ómir boıy esterinde saqtap ótedi. Sol sııaqty memleket te – bir úı. Onyń Prezıdenti – el ákesi. Men bul hatymda sol Prezıdent – ákemiz jaıynda sóz qozǵap, sizben pikir bólissem deımin. Árıne, men sizden jaýap talap etpeımin. Sizge óz oıymdy ǵana aıtpaqpyn. Zamandas retinde ózińizge jan syrymdy aqtarmaqpyn. Ádette men ákimderge hat jazýǵa jas­qa­na­myn. Olar meni bile me? Bilse, aıtqan só­zimdi mise qurly kóre me? Murnyn shúıi­rip, jaýapsyz qaldyra sala ma dep qor­qa­myn. О́ıtkeni, men oǵan adam dep jazyp, adam­sha jaýap alsam dep oılaımyn. Jaýap ber­­­mese, janym jasyp, músápir bolyp qa­la­myn. Máselen, bir oblystyq ákimge hat jaz­­dym. Jazdym emes, qolma-qol tapsyrdym. – Oılanaıyq, jaýabyn keıin alasyz, – dedi ol. Men bir jyl kúttim. Jaýap bolmady. Qaıtadan hat jazdym: “Sizden bir jyl boıy zaryǵyp habar kútip otyrmyn”, dep. Sodan keıin ol ózi emes, bir departamenti­niń bastyǵyna: “О́tinishińiz oryndal­maıdy”, degen jaýap jibertti. Men muńaıyp qaldym. Bir jas bala­nyń jaıdaq jaýabyn jibertkenshe, sol jaýapty ákimniń ózi aıtsa bolar edi ǵoı. Nemese telefon soǵýyna. Men onyń áke­sindeı kisimin. Ákesinen de úlkenmin. Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty degen ataǵym bar. Ataǵy bar maǵan osylaı qaraǵan ákim ataǵy joq, qatardaǵy qarapaıym adam­dar­dy kózine ile me? Al Prezıdenttiń ónegesi budan ózgeshe. Prezıdent qaıtys bolǵan ataqty adam­dar­dyń otbasyna gazet arqyly kóńil aıtady. Qaı­ǵymen qan jutyp otyrǵan qaraly adam­darǵa kimniń de bolsyn kóńil aıtqany medeý. Al Memleket basshysynyń ózi kóńil aıtyp jatsa, ol otbasyna medeý de, demeý de ǵoı. Keshegi Qyzylaǵash oqıǵasy búkil elge málim boldy. Sonda Nurekeńniń qaıǵyǵa dýshar bolǵan jurtqa tebirene kóńil aıtýy, kóńil aıtyp qana qoımaı, Qyzylaǵash aýylynyń úılerin jańartqyzyp, qalaǵa uqsas etip jibertkeni qandaı ǵajap oqıǵa boldy deseńshi! Nurekeńniń demeýi dep otyrǵanym mine, osy. Men toqsanynshy jyldardyń bas kezindegi alǵashqy kezdesýde Prezıdentke uly Abaıdyń: Senbe jurtqa tursa da qansha maqtap, Áýre etedi ishine qýlyq saqtap. О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, Eńbegiń men aqylyń eki jaqtap, – de­gen óleńin: “Osy sózdi ómir boıy jady­ńyz­dan shyǵarmańyz, Nureke, jurtqa sen­be­ńiz, ózińizdiń aqylyńyzǵa senińiz”, dep hatqa jazyp bergen edim. Prezıdent meniń osy tilegimdi únemi aýzynan tastamaı aıtyp júrdi. Aıtqanyn aıaq astynda umytyp qala­tyn­dar kóp. Qazirgi birsypyra sheneýnik­terge bul buljymas zań bolyp ketken. “Jaraıdy, isteımiz”, deıdi. Istemeıdi. Iste­megenine uıalmaıdy, uıalmaq turǵaı qyzar­maıdy. “Qyzarmaıtyndar” kóp. Olardyń attaryn atap taýysý qıyn. Al Prezıdent aıtqanyn eshqashan da umytpaıdy. Prezıdent Nazarbaevtyń jaqsylyǵyn jalpaq jurt – jeti jasar baladan jetpis­te­gi qartqa deıin biledi. Halyq ishteı aı­qyn sezinip, jan júregimen túsinedi. Túsin­gen­dikten ártúrli avtorlardyń ony oryn­dy-orynsyz madaqtaı berýin jurt jarat­paıdy. “Nazarbaevty ózimiz de jaqsy kóre­miz. Bizdi sanasyz, sańylaýsyz kóre me bular?” dep ishteı renjıdi. Sondyqtan Prezıdent Nazarbaevty qaıta-qaıta maqtap, madaqtaı berýdiń qajeti joq. Onyń ornyna: Tuńǵysh Prezıdent Nazarbaevty júrek­te saqtaı bilý kerek. Onyń halyq úshin qyzmetin jaqtaı bilý kerek. El úshin etken eren eńbegin aqtaı bilý kerek! Men osylaı oılaımyn. О́mir bolǵan soń ártúrli bıik laýazym­dy adamdardan quttyqtaý hattar alyp turamyn. Máselen, bıyl meni Jeńistiń 65 jyldyǵyna baılanysty 9 mamyr kúni úıime telefon soǵyp 137 adam quttyqtady. Báriniń de aty-jónin kúndeligime túrtip qoıdym. Bulardyń kópshiligi óz oqyr­man­darym, qarapaıym adamdar. Solardan basqa 10-15 adam joǵary laýazymdy kisiler. Olardyń ishinde res­pýb­lıkamyzdyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov, Parlament Májilisiniń Tóraǵa­sy Oral Muhamedjanov, respýblıka Ula­ny­nyń qol­basshysy general-leıtenant Abaı Tasbo­latov, Bas prokýror Qaırat Mámı, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev jáne basqalar bar. Al Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtan ár meıram saı­yn úzbesten quttyqtaý hat alyp turamyn. (О́ıtkeni, men Senat Tóraǵasy Toqaevtyń Otan qorǵaǵan jaýynger, jazýshy ákesi Kemel Toqaev marqummen dos boldym ǵoı. Ke­mel dese, kemel edi jaryqtyq). Pre­zı­dent Nurekeńniń ózi Jańa jyl saıyn jyly lebizdi quttyqtaý hattar jiberip turýdy eshqashan umytpaıdy. Bul ystyq yqylastary úshin atalǵan baýyrlarymnyń bárine shyn júrekten alǵys aıtamyn. Basshylardyń halyqtyń biz sııaqty qarttaryn mereke- meıramdarmen umytpaı quttyqtap otyrý dástúri buryn bizde bar ma edi, zamandas? Joq bolatyn. Bul da Nurekeńnen taraǵan dástúr. Jańaǵy quttyqtaǵan azamattardyń kóp­shiligi meni kórmegen. Biraq Qazaq­stan­nyń qart adamdarynyń biri ekenimdi biledi. Sondyqtan olar ulttyq dástúr boıynsha úlkenderge qurmet kórsetip jatyr. Oılap otyrsam, osynyń bári Prezıdentten tara­ǵan úlgi. Eger Prezıdent el qarttaryn elemese, ákimder de eskermes edi. Nurekeńniń tarıh aldynda úsh erekshe eńbegi bar. Birinshisi – Qazaqstandy táýelsiz mem­leket etip, qaıta qurǵany, tarıh tuǵyryna qondyryp, mereıli qatarǵa qosqany. Ekinshisi – táýelsiz memlekettiń or­talyǵy Astanany óz qolymen ornatqany. Úshinshisi – Semeı atom polıgonyn óz Jarlyǵymen jaýyp, adamzatty atom aja­ly­nan qutqaryp qalýǵa dúnıe júzinde birin­shi bolyp ún kóterip, ózgelerge ónege kórsetkeni. Al Qazaqstan halqyna jasap kele jatqan ákelik qamqorlyǵy óz aldyna. Ony aıtyp taýysa almaısyń! Osylaı emes pe, zamandas? Nurekeńniń memlekettik turǵydaǵy, álem aıasyndaǵy eresen qyzmetteri týraly bilikti adamdardyń bári óz maqalalarynda aıtyp jatyr. Men olardy qaıtalamaı, aza­mattyń kózge kórinbeıtin kishkentaı, eleýsiz eńbekterin ǵana sóz etip otyrmyn. Oqyr­mandarǵa bul kerek shyǵar dep oılaımyn. Men erterekte Nurekeńniń jeke ózine arnalǵan bata berdim. Ol batamda Elba­sy­nyń boıyndaǵy asyl qasıetterdi aıtýǵa tyrystym. Ol bata bir-aq jerde, Nurekeńniń Al­ma­tydaǵy rezıdensııasynda aıtyldy. Me­niń jalpy jurtqa aıtatyn batam jáne bar. Qazaqstan kartasyndaǵy Jer AMAN BOLSYN! Ol jerdi mekendegen El AMAN BOLSYN! Ol eldiń negizin qurap otyrǵan qazaqtar AMAN BOLSYN! Qazaqtarmen qoıan-qoltyq ómir súrip kele jatqan qońsylar AMAN BOLSYN! Qazaqtardy da, qońsylardy da ósirip, órkendetip, kóbeıtip, kórkeıtip otyrǵan analar AMAN BOLSYN! Analardan týǵan balalar AMAN BOLSYN! Baladan ósip, er jetip, at jalyn tartyp mingen azamattar AMAN BOLSYN! Qazaq halqyn ult sanatynda saqtap kele jatqan Ana tilimiz AMAN BOLSYN! Eldiń ekonomıkasyn, mádenıetin,  ádebıetin,  ónerin órge súırep kele jatqan zııalylar AMAN BOLSYN! Memlekettiń ishki, syrtqy saıasatyn saraptap, urysqa uryndyrmaı, soǵysqa soqtyqtyrmaı, halyqty beıbit órkendeý jolymen alǵa bastap kele jatqan qurmetti Prezıdentimiz Nursultan AMAN BOLSYN! Bul batamdy men úlken jıyndarda ǵana beremin. Máselen, Semeıde Sháká­rimniń 150 jyldyq toıynda, О́skemende Abaı eskertkishi ornaǵanda, Qyzylorda qalasynyń 190 jyldyq toıynda berdim. Joǵary, orta oqý oryndaryndaǵy kez­desýlerde jıi bolamyn. Sol júzdesýlerde de bul batamdy jastarǵa jáne aıtyp otyramyn. Olar uqsyn, bilsin deımin. Osynym durys emes pe, zamandas? Biz, qarttar, batany osylaı berýimiz kerek qoı dep oılaımyn. Bata degen sýdyratyp aıtyp, bet sıpaı salatyn sóz emes. Ár batanyń qoǵamdyq, fı­losofııalyq, tárbıelik astary bolady. Bata berýshi sol qasıetti mindetterdi tyńdaýshylardyń júregine jetkizýge, tyńdaýshyny tárbıeleýge tyrysady. Abaısha aıtqanda: “Aqyryn júrip anyq basatyn” nemese “úndemeı júrip úı­deı is tyndyratyn” qarapaıym da qadirli adamdar bolady. Árıne, men ondaı adam­dar­dyń qataryna kirmeımin. Kirmesem de, ultyma paıdaly, urpaqqa kerek bir aýyz sóz de bolsa aıtýǵa tyrysamyn. Bir jyly maǵan Q.I.Sátbaev atyndaǵy Ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtettiń, Agrar­lyq ýnıversıtettiń bir top ustazdary kel­di. Olar kópten beri turyp jatqan jataq­hanalarynan qýylyp, aıdalada qalǵaly jatqandaryn aıtyp, shaǵym jasady. Bizdiń jaǵdaıymyzdy Prezıdentke jetkizip, bizdiń kóshede qalmaýymyzǵa kómektesińiz dep ótinish aıtty. Olardyń ishinde dosent­ter Talǵat Tólegenov, Álııa Qabıqyzy, Gúldári Serikbosına, Maqpal Nurjigitova jáne basqalar bar edi. О́zgeleriniń atyn umyttym. Men Prezıdentke hat jazdym. Uzaq jyl eńbek etken ustazdardyń jataq­hanadan qýylmaýyna kómektesýin suradym. Prezıdenttiń kómegimen sol ustaz­dar­dyń birsypyrasy ózderi turyp kele jat­qan jataqhanada qaldyryldy. Keıbireýleri qalalyq ákimdikten páter aldy. Taǵy bir kúni Shymkentten Ábdiǵanı Tasqaraev degen ardager aqsaqal telefon soqty. Shym­kent qalasynyń ortalyǵynda, Qa­banbaı kóshesiniń boıyna halyq qara­ja­tymen ornatylǵan eskertkishtiń qulaty­lyp, shahardyń shet jaǵyna jer aýda­ryl­ǵaly jatqanyn aıtty. Halyq qarajatyna salynǵan Qabanbaı eskertkishiniń qulatylmaýyna, turǵan ornynan qozǵamaý­ǵa kómektesýimdi surady. Men Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovke hat jazyp, osy jaǵdaıdy aıttym. Asqar inimdi Oń­tústik Qazaqstanda turatyn aqyn Hanbıbi Esenqaraevanyń mereıtoıynda kezdestir­gen edim. Ol kisi aqyn áıel týraly baıan­dama jasaǵan. Ákimniń aqyn týraly baıandama jasaýy sırek oqıǵa. Men ol kisini osy kishipeıildiligi úshin jaqsy kórip qalǵanmyn. Sol Asqar inime Qabanbaı eskertkishiniń jaǵdaıyn aıtyp, hat jazdym. Jaqsy jigit jaǵdaıdy túsinip, keshegi el qorǵaǵan, qazaq jerin qalyń jaý­dan saqtap, keıingi urpaqtarǵa qaldy­ryp ketken batyrlarynyń biri Qabanbaı atasynyń eskertkishin qala ortalyǵynan qozǵamas dep úmittendim. Ol eskertkishti men de kórgen edim. Jaýdy jaırata qýyp salyp: “Endi qazaq jerine kelip kórińder, bálem!” dep jaý qash­qan jaqqa qaraı qamshysyn bilep tur­ǵan batyrdyń patrıottyq músinine qýanǵanmyn. Shymkentten jaýap kúttim. Kútken jaýa­bym keldi. Biraq, ony ákim emes, qala­lyq arhıtektýra departamentiniń bastyǵy jazypty. “Qabanbaı eskertkishin turǵan ornynan qozǵaý áli sheshilmegen másele”, depti. Birazdan keıin Ábekeń aqsaqal Shymkentten taǵy telefon soqty. – Qalalyq ákimdik atamyzdyń eskert­kishin qulatqaly jatyr. Biz qarsymyz. El aq­saqaldary siz Prezıdentke hat jazyp, es­kertkishtiń turǵan ornynan qozǵal­maýy­na kómektessin dep ótinish aıtyp otyr, – dedi. El ótinishin, aqsaqaldar tilegin aıtyp, Prezıdentke hat jazýyma týra keldi. Pre­zıdent Ákimshiliginen qolma-qol jaýap aldym: “Sizdiń ótinishińiz OQO ákimine ji­berildi. Olar jaýabyn sizge de, bizge de habarlaıtyn bolady”, delinipti hatta. Mine, taıaýda Prezıdent Ákimshiliginen ekinshi ret hat aldym. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi Shymkenttegi Qa­ban­baı eskertkishi jer astyndaǵy eski qala­nyń ústine ornatylǵandyqtan ol, aqsa­qaldardyń kelisimimen, “aınalasy arnaıy bekitilgen, turǵyndar demalatyn saıabaq ári gúlzar bolyp sanalatyn yńǵaıly orynǵa aýystyrylatyn” bolypty. “Aqsaqaldar rıza bolsa boldy”, dep men de qýanyp qaldym. Onyń ústine osy hatty maǵan joldaǵan Prezıdent Ákim­shiligi Ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi Darhan Myńbaı inimniń hat sońyndaǵy: “Aldaǵy ýaqytta da aǵa býyn ókili retinde eldik murat, ulttyq qundylyqtar tóńi­re­ginde oı-pikirlerińizdi bildirip, jas urpaq­qa úlgi-ónege bolyp júre berýińizge tilek­tespin”, degen sózderine qatty rıza bol­dym. Rıza bolatynym, hatty erikkennen jazbaısyń – elge, erge paıdasy tıe me dep jazasyń. Prezıdentten de, onyń Ákimshiligindegi azamattardan da osyndaı jan jylytatyn jaýap hattar alamyn. Osy úlgi ózge ákimderge de tarasa eken dep tileımin. Iá, Prezıdent Nurekeńniń úlgili sharapaty osyndaı oılarǵa jeteleıdi. Qazaq ádebıetiniń uly klassıkteri, repressııaǵa ushyrap, atylyp ketken Sáken, Ilııas, Beıimbetti jurttyń bári biledi. Sáken men Ilııasqa Astana men Taldyqorǵanda murajaı ashylǵany da halyqqa aıan. Al Qostanaıda Beıimbetke arnalǵan oblystyq murajaı joq. Qazaqta ádebıet arystarynyń qam­qor­shy­sy, zertteýshisi bolyp, olardyń shyǵar­malaryn jaryqqa shyǵarý úshin jan aıamaı júrgen úsh azamat bar. Olar: professor Tursynbek Kákishev (Sáken men Sábıttiń zertteýshisi), jazýshy-ǵalym Toqtar Beıis­qulov (Beıimbettiń jankúıeri) jáne professor Mekemtas Myrzahmetov (Baýyrjan Momyshulynyń shyraqshysy). Mine, sol Beıisqulov birneshe jyldan beri Qostanaıda Beıimbetke arnalǵan mu­ra­jaı bolýyn qalap, jantalasyp júr. Qos­ta­naıǵa da talaı ret hat jazdy. Máde­nıet mı­nıstr­ligine de aıtty. Biraq esh­qandaı iltıpat joq. Ǵalym-jazýshynyń mańdaıy tasqa tıdi. Sonymen men oblys ákimi Kýlagın myrzaǵa hat jazdym. Onyń orynbasary­nan jaýap keldi: “B.Maılınge arnalǵan bir aýdanda murajaı bar. Oblys ortalyǵynda murajaı ashýǵa múmkindik joq” depti. Sodan soń Kýlagınge ekinshi ret hat jaz­dym. “Eger sizdiń qazaq halqynyń qam­qo­ry ekenińiz ras bolsa, eger siz qazaq máde­nıe­tiniń shyn janashyry bolsańyz, Beıimbetke Qostanaı qalasynan murajaı ashýǵa múmkindik tabýǵa tıissiz. Bul máse­leg­e siz tıisti mán bermeseńiz, onda bul jaıdy aıtyp Prezıdent Nursultan Ábish­uly Nazarbaevqa hat jazýǵa májbúr bolamyn”, dedim. Artynan ákim Kýlagınniń baıaǵy orynbasarynan hat keldi: “Qazaq áde­bıetiniń klassıgi Beıimbet Maılınge keler jyly Qostanaıda murajaı ashylatyn boldy” depti ol. Mine, bul da Nurekeńniń sharapaty. Almaty oblysy Aqsý aýdanynyń ákimine hat jazyp, Uly Otan soǵysynda opat bolǵan, sol aýdannyń azamaty, meni­men maıdanda, 100-atqyshtar brıgadasynda birge qyzmet istegen batalon komandıri Jumadil Áýbákirovke atalmysh aýdandaǵy bir mekteptiń atyn berýdi surap hat jaz­dym. Hatyma ákimniń orynbasary Sábıt Qorǵanbaev degen sheneýnik: “Jergilikti jurt J.Áýbákirovke mektep atyn berýge qarsy bolǵandyqtan, sizdiń ótinishińiz oryndalmady”, degen jaýap jazdy. Bul bıýrokrattyq jaýapqa janym kúı­di. Otan qorǵaý jolynda opat bolǵan qa­har­man komandırge qandaı adam qarsy bol­maq? Men qatty yza bolyp, ákimniń oryn­basaryna qaıtadan ashýly hat jaz­dym. Biraq ol hattan eshqandaı nátıje shyqqan joq. Keı jerlerde osyndaı tońmoıyn ákim­der, olardyń jaýap jazýǵa jylpos oryn­ba­sarlary bolady. Soǵan yza bolasyń. Yza bolǵandyqtan da oǵan aýyr-aýyr sóz­der aıttym. Qaıteıin, odan basqa qolym­nan keler joq bolsa. Buryn ondaı bıýro­krat­tardy gazetke jazsań, jergilikti organ­dar shara qoldanyp jatýshy edi. “Sóz súıek­ten ótedi” degen sóz bar ǵoı. Eń joq degende orynbasardyń súıeginen ótsin dep oıladym. Qalaı dep oılaısyz, zamandas? Men artyq ketken joqpyn ba? Sizdiń jaqta Qorǵanbaev sııaqty eldiń qamyn, erdiń qamyn oılamaıtyn sheneýnikter joq pa? Bolsa, siz ne ister edińiz? Ákimder ózderi jaýap jazbaıdy. Jaýap­kershilikten qashady. Orynbasar­laryna qol qoıǵyzyp, bıýrokrattyq jasaıdy. Keıbir keýdemsoq basshylar tipti telefondaryn almaıdy. Kabınette otyryp hatshylaryna “joq” dep aıtqyzady. Uıaly telefondaryn sóndirip tastaıdy. Mundaı kisilerdiń qylyǵyna janyń kúıinedi. Ákimderdiń bárin jamandaı bermeımin. Olardyń jaqsylary da bar. Keıbir ákim­der jaýap jazbasa da ótinishińdi tııanaqty etip oryndaıdy. Qyzylorda oblysynyń ákimi Bolatbek Qýandyqovqa hat jazdym. Qyzylorda obkomynyń Uly Otan soǵysy kezinde hatshysy bolǵan Raqymbaı Tólebaevqa laıyqty qurmet kórsetilýin suradym marqumnyń 100 jyldyǵyna baılanysty. Bolatbek meniń jáne basqalardyń tilegin oryndap, Qyzylorda qalasynan R.Tólebaevqa kóshe bergizdi. 100 jyldyǵyn oıdaǵydaı etip ótkizdi. Bir kezde Semeıdegi Abaı kitap alyp oqyǵan kitaphanany jappaq bolǵanda, kitaphana qyzmetkerleri maǵan telefon soqty. Osyndaı qıyn jaǵdaıǵa dýshar bolyp otyrǵandaryn jazdy. Men Semeı qalasynyń ákimi Meıramhat Aınabekovke hat jazdym. Tarıhı kitaphanany jappaýdy suradym. Ákim tilegimdi túsindi. Kitaphana óz qalpynda qaldy. Alaıda Meıramhat baýyrym maǵan jaýap jazǵan joq. Bul ákim de úndemeı is tyndyratyn adamdardyń qataryna jatady. Jambyl oblysynyń burynǵy ákimi Bóribaı Jeksembın de el ótinishine sergek qaraıtyn qarapaıym basshy edi. Jazǵan hatyńa qolma-qol jaýap beretin ákimder­diń biri Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev myrza. Ol kisi tez jaýap berip qana qoımaı, siz kótergen má­sele boıynsha ne istelgeni týraly ózi sizdi habardar etedi. Departament bastyq­taryna hat jazdyryp, olardy áýrege salmaıdy. Mundaı ákimniń qyzmetine janyń súısinedi. Prezıdent Nazarbaev ákim Saparbaevty halyq úshin aıanbaı eńbek etetin qasıeti úshin jaqsy kóretin bolar dep oılaımyn, zamandas. Sol sııaqty qaı telefonnan da qashqaqtamaı, hatshysy arqyly da kimge bolsa da qolma-qol jaýap beretin Almaty oblysynyń ákimi Serik Úmbetov myrza. Adam janyn Prezıdent Nursultannyń ózindeı uǵa biletin, halyqqa sondaı qamqor basshy azamattardyń biri osy kisi. Halyqty qar qamap, topan sýy tógil­gende kemege minip, jantalasa júrip, jan-janýardy joıylýdan qutqarǵan baıaǵy Nuh paıǵambardaı eńbek etken osy ekeýi emes pe, ótken qys pen ótken kóktemde! “Ba­syn­da Qazyǵurttyń keme qalǵan” dep basta­la­tyn halyq óleńi esińizde bolar. Nuh paı­ǵam­bar mingen sol keme tasqa aınalyp, qazir Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Qazyǵurt taýynyń basynda tur ǵoı. Osyndaı erlerdiń eńbegi men erligine qa­laı súıinbessiń, zamandas! Osyndaı azamat­tarymyz aman bolsyn dep tileıik, Táńirden! Árıne, bul da Nurekeńniń sharapaty. Ol kisiniń ákimderge úıretken aqylynyń jemisi. Árkimde ártúrli qasıet bolady ǵoı. Sondaı qasıetter mende de bar, zamandas. Ol qasıetteriń qandaı deısiń ǵoı. Aı­taıyn. Eń bastysy: bir jaqsy kórgen adamymdy aqyryna deıin jaqsy kóremin. Oǵan degen iltıpatymdy eshqashan da ózgertpeımin. Bul meniń bala kúnimnen boıyma sińgen ádet. Bala kúnimde Orynkesh degen qyzǵa ǵashyq boldym. Ǵashyqtyq adamdy aqyn etedi eken. Sol qyzǵa úsh jyl boıy ǵashyq bolyp júrdim. Oǵan arnap óleńmen júz hat jazdym. Sondaǵy sońǵy óleńimdi bylaı dep aıaqtaǵanym esimde: Júz hat jazdym bir qyzǵa. Joq ádet – qazaq, qyrǵyzda. Mahabbatym máńgilik Úlgi bolsyn ul-qyzǵa! Ol qyzdan adasyp qalǵannan keıin, Halıma degen qyzǵa ǵashyq boldym. Bul qyzǵa úsh jyl emes, týra toǵyz jyl ǵashyq boldym. Alǵashynda oqýda boldyq. Artynan tórt jylǵa sozylǵan soǵysty bastan keshtik. Sóıtip, toǵyz jyl degende áreń qosyldyq. Úı boldyq. Bala-shaǵa ósirdik. Ol kisimen 54 jyl birge baqytty ómir súrdim. Tórt balanyń, bes nemereniń, bes shóbereniń atasy boldym. Sol sııaqty meniń asa jaqsy kórgen adamdarym Ǵabıt Músirepov pen Muqan Iman­janov edi. Ǵabań kezinde meni Jazý­shylar odaǵynan qýdyryp jibergenine qaramastan, keıinnen “Aqıqat pen ańyz” roman-dıalogyma Memlekettik syılyq alýy­ma kómektesti. Bir kezde ózin sózben jábirlegen Baýyrjandy Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynǵan hat uıymdas­tyrdy. Oǵan ózi birinshi bolyp qol qoıdy. Men sonda Ybyraı Jaqaevqa, Jazylbek Qýa­nyshbaevqa, Ulbala Altaıbaevaǵa qol qoı­dyryp ákeldim. Ol hattyń tarıhy meniń “Eskirmegen estelik” degen essemde aıtyldy. Joǵaryda jaqsy kóretinim aıtylǵan aıaýly Muqan Imanjanov meniń ocherk­terimdi ózi jınap, “Alystaǵy aýdanda” degen tuńǵysh kitabymdy shyǵartty. Meni syrtymnan Jazýshylar odaǵyna alǵyzdy. Endi Halıma jaıyna qaıta oralaıyn. Árıne, kóz aldyńda júrgen tiri qyzǵa, sulý áıelge ǵashyq erkekter kóp qoı. О́lgen áıelge eshkim ǵashyq bolmaıdy. Halıma ekeýmiz bir-birimizge ómir boıy ǵashyq bolyp óttik. Men oǵan ózi joq bolsa da, áli kúnge deıin ǵashyqpyn. О́mir boıy ǵashyq bolyp ótemin. Sol Halımaǵa arnap men “Máńgilik ma­hab­bat jyry” degen kitap jazdym. Sonyń “Halıma” degen birinshi bólimin oqyp, Nurekeń – El Prezıdenti Nurekeń bylaı dep hat jazdy: “Qurmetti Ázeke! ...5/1-de bolǵan kezdesýde maǵan “Ma­hab­bat, qyzyq mol jyldardy”, “Halıma­ny” syıǵa tarttyńyz. Birinshisin buryn oqyǵan edim, ekinshisin qolyma alǵan boıda bas kótermeı oqyp shyqtym. Tálim-taǵy­ly­my mol, keremet shyǵarma eken. Dál qazirgi zamanda jastar kóbirek oqıtyn hıkaıa. Sizdiń shyǵarmalaryńyz, oılaryńyz – el qazynasy. О́mirińiz – úlgi! Aman-saý bolyńyz, Áz-aǵa. Asa syılaıtyn N.Nazarbaev. 6.01.2003.” Sol hatty oqyǵanda meniń qýanǵa­nym­dy bilseńshi, zamandas! Aıtyp jetkize almaımyn. Bir sózben aıtqanda, tóbem kókke jetkendeı boldy. Birinshiden, men Prezıdenttiń meniń ol shyǵarmamdy oqyǵanyna qýandym. Ekin­shiden, erli-zaıypty ekeýmizdiń jan sezimi­miz­di túsine bilgenine rıza boldym. Úshin­shiden, memlekettik ulan-ǵaıyr qyzmetten bas ala almaı otyryp ol kisiniń maǵan ýaqyt taýyp, hat jazǵanyna shattandym. Qalaı shattanbassyń, Qazaqstan sııaqty alyp eldiń Prezıdenti qarapaıym jazýshy saǵan hat jazyp otyrsa. Patsha, korol, premerlerdiń jazýshyǵa hat jazýy sırek oqıǵa. Tipti, joqtyń qasy. Bizdiń Prezıdentimiz sondaı sezimtal adam ǵoı. Ol ár adamnyń janyn túsinedi, ár halyqtyń dástúrin baǵalaıdy, ár azamattyń armanyn uǵa biledi. Qazaqstanda 16 mıllıon adam bar deıtin bolsaq, sonyń barlyǵynyń júreginiń kilti Nazarbaevtyń qolynda. О́z qolyndaǵy altyn kiltpen sol júrekterdi ashyp, onyń muń-muqtajyna qamqorlyq jasaı biledi. Jaqynda Qazaqstannyń halyq jazýshysy Tumanbaı Moldaǵalıevtyń 75 jyldyq toıynda Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov myrza sahnadan toıǵa kelgen jurt aldynda án aıtty. Ákimniń aqyn toıynda án aıtqanyna kórermender qýanyp qaldy. Halyq aldynda án aıtyp, dombyra tartý da halyq uly Nazarbaevtan taraǵan qasıet. Áıtpese, buryn qaı basshy el aldynda án shyrqap, óziniń ulttyń uly ekendigin tanyta bilgen edi?! Keshegi keńestik zamannyń kósemderi Gımnge de qosyla almaıtyn. Aýyzdaryn ashpaı, tars jumyp turatyn. Osylaı emes pe, zamandas? Árıne, osylaı. Prezıdent týraly árkimde ártúrli pikirler bola beredi ǵoı. Men jan jarym Halımaǵa qandaı ǵashyq bolsam, Prezı­denti­miz Nurekeńniń aqylyna, adamger­shi­ligine, danalyǵyna, halyqqa qamqorlyǵyna sondaı ińkármin. El basqarý myńnyń emes, mıllıonnyń biriniń qolynan kele bermeıtin, erdiń eriniń, kemeńgerdiń ǵana qolynan keletin eren erlik, dara danalyq. Ez kisiler elge kósem bolmaq turǵaı, óziniń basyn da alyp júre almaıdy. Osyny eskermeı, keıde: “Nege anaý joq? Nege mynaý bylaı?” dep baıypsyz ba­qyratynymyz bar keıbirimizdiń. Osyny­myz durys emes qoı, zamandas! Solaı ma? Mine, men sondyqtan, qazaq halqynyń jasy úlken aqsaqaldarynyń biri retinde Prezıdent Nazarbaevty óz batamnan qaldyrmaımyn. “Bataly ul arymas” deıdi ǵoı qazaq. Sol bizdiń bataly ul – Prezıdentimiz aman bolsa eken, arymasa eken, halqyna qajyr­ly qyzmetin jalǵastyra berse eken dep tileımin. Prezıdenttiń tabanyna kirgen shógir basqamyzdyń mańdaıymyzǵa kirsin deımin! El ıgiligi úshin solaı deımin! Ult pen urpaqtyń baqyty úshin! Tuńǵysh Prezıdent Nazarbaev bastaǵan qazaq halqynyń ult sanatynda saqtalyp, jer betinen óshpeýin arman etemin. Siz qalaı oılaısyz, zamandas? Prezıdent menen basqa da talaı jazý­shylarǵa hat jazdy. Olardyń mereıtoı­lary­na quttyqtaý jiberip, abyroıyn art­tyrdy. Nurekeńniń quttyqtaýynyń arqa­synda olar týǵan jerlerine júzi ashyq bolyp baryp, máshıneler minip qaıtty. Jańa páterlerge jaıǵasty. Osynyń bári Prezıdenttiń zııalylarǵa jasap otyrǵan qamqorlyǵy. Men 50, 60, 70, 75, 80 jyldyqtarymdy toılatqamyn joq. Qolaısyz kórdim. 85 jyldyǵym ǵana Almatydaǵy M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda jáne Semeı qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy mýzykalyq-drama teatrynda toılandy. Osy 85 jyldyǵymda ǵana Prezıdentten quttyqtaý hat aldym. Prezıdenttiń qamqorlyǵymen ánshi Roza Baǵlanova, kompozıtor Nurǵısa Ti­len­dıev, rejısser Ázirbaıjan Mámbetov, jazýshy Qasym Qaısenov Halyq qahar­ma­ny ataǵyn aldy. Jazýshy Ábish Kekil­baev­qa Qazaqstannyń Eńbek Eri ataǵy berildi. Mine, osylardyń bári Prezıdenttiń zııaly qaýymǵa jasap kele jatqan qamqorlyǵynyń bir salasy. Búkil qazaq halqyna kórsetip otyrǵan qamqorlyq qyzmetiniń ishinde zııaly qaýymǵa da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı ja­sap otyrǵan jaqsylyqtary bar Prezı­denttiń. El gazeti “Egemen Qazaqstannyń” 90 jyldyq toıynda redaksııaǵa arnaıy ke­lip, ózi aıtqandaı, “Otanymyzdyń bas ga­ze­tine” segiz qabatty eńseli ǵımarat saldy­ryp bergeni de búkil zııaly qaýymdy qýan­dyrǵan súıinishti oqıǵalardyń biri boldy. Osy úshin biz Prezıdentke shyn júrekten alǵys aıtamyz, zamandas! Men joǵary, orta oqý oryndaryndaǵy kezdesýde kóp bolamyn. Osy júzdesýlerdiń bárinde jastyq, dostyq, mahabbat, táýel­sizdik, yntymaq, birlik týraly sóz sóı­ledim. Jastarǵa baǵamdy berdim. Ásirese, Almaty irgesindegi Boraldaı aýylyndaǵy №39 orta mektepte (dırektory Aıjan Qasymova) ótken kezdesý erekshe esimde qaldy. Jalǵyz Boraldaı mektebiniń ǵana emes, men bolǵan orta, joǵary oqý oryn­daryn­daǵy zııaly qaýymnyń Prezıdent Nazarbaevqa degen súıispenshiligi sheksiz. Qalaı sheksiz bolmasyn, ǵajaıyp qala, ǵa­jaıyp úıler, ǵajaıyp mektep pen aýrý­hanalar ústi-ústine salynyp jatsa Qazaq­standa! Qazaq dalasynda mundaı ǵajaı­yptar qashan bolyp edi ótken ǵasyrlarda. “Táýbe!” deıik, zamandas! Táýbe! Táýbe! Prezıdenttiń zııalylarǵa jasap otyrǵan qamqorlyǵy retinde sonaý 1995 jyldan beri mádenıet pen ádebıettiń jáne ónerdiń qart qaıratkerlerinen 50 adamǵa jyl saıyn prezıdenttik stıpendııa berip kele jatqanyn qalaı aıtpaımyz? Ermek Serkebaev, Bıbigúl Tólegenova, Roza Baǵ­la­nova, Asanáli Áshimov, taǵy basqalar bar – bárimiz Prezıdenttiń óz qolynan ol stıpendııany alǵanda tóbemiz kókke jet­kendeı bolyp, qýanyp qaıtatynymyzdy kimnen jasyramyz! Halyq ártisi Sholpan Jandarbekova men Halyq qaharmany Qasym Qaısenov marqumdardyń: “Stıpen­dııany qashan alamyz? Ne habaryń bar?” dep maǵan qaıta-qaıta telefon soǵatyn­dary áli kúnge deıin esimde meniń. Naryq­tyń alǵashqy jyldarynda ónerden ózge kásibi joq qart qaıratkerlerge bul stıpendııa qandaı ǵajap kómek bolyp edi deseńizshi! Prezıdenttiń bul bastamasynan keıin Úkimet te ataqty jas qaıratkerlerden taǵy da 50 adamǵa Úkimet stıpendııasyn berýdi daǵdyǵa aınaldyrdy. Jalǵyz jazýshylar ǵana emes, ǵalym­dar da Prezıdent tarapynan osyndaı kómek kórip kele jatyr. Zııaly qaýym Prezıdenttiń bul qam­qorlyǵyn eshqashanda umytpaıdy dep oılaımyn. Qazaq halqynyń eń baqytty urpaǵy bizbiz, zamandas! Bizdiń mundaı baqytqa jetýimizdiń negizi – bizdiń táýelsizdigimiz. Táýelsizdik tutqasyn berik ustap, elimizdi búkil dúnıe júzine tanytqan tuńǵysh Prezıdentimiz Nazarbaevtyń arqasy. Táýelsizdigimizdi baǵalaı bileıik, zaman­das. Ol úshin tuńǵysh Prezıdentimiz tóńi­regine jumylǵan judyryqtaı toptasyp, ulttyq uıymshyldyǵymyzdy, birligimizdi, dostyǵymyzdy tastaı qatty, temirdeı berik etip, nyǵaıta bereıik, nyǵaıta bereıik jáne nyǵaıta túseıik. Zaman zymyrap ótedi. Zamandastar janary da jaryq dúnıeden óshedi. О́shpeı, ólmeı tiri turǵanymyzda syılas, syrlas bolǵanǵa ne jetsin, shirkin! Sondyqtan búgin biraz syrymdy aqtardym Sizge. Kóp sóılep ketkenime keshirim suraımyn. Meniń jazǵan kitaptarymdy oqyǵan bolarsyz, nemese oqı almaǵan shyǵarsyz. Biraq jazýshynyń oqýshysymen kitap arqyly syrlasýy bir basqa dúnıe ǵoı. Onda oqyrman jazýshynyń ózimen emes, keıipkerimen syrlasady. Keıipker jazýshynyń oqyrmanǵa degen júrek syryn jetkizýshi, habarshy ǵana sııaqtanady. Bul hatym arqyly men sizdiń О́zińizben tikeleı sóıleskenime qýanyshtymyn, zamandas. Biz, bárimiz de ómirden ótemiz ǵoı. Biraq artymyzda tek qazaq halqyna ǵana tán máńgilik mahabbat qalsyn. Ultymyzǵa, urpaǵymyzǵa, elimizge, Elbasymyzǵa degen súıispenshiligimiz qalsyn. Ázirshe, qosh bolyńyz. Siz ben bizge áli de talaı ret tildesýge jazsyn! 12.06.2010.