Mıftik sanamyzda «altyn qazyq» uǵymy kóbine adamzatty adastyrmas Temirqazyq juldyzyna baılanysty aıtylady. Ol – dúnıeniń kindigi, aqyl men parasattyń, baǵdar men baǵamnyń, talǵam men tanymnyń irgetasy. Kóne ańyzda «Temirqazyqqa Aqbozat pen Kókbozat arqandalyp, aınala ottap júredi». Bular – bizdiń arman-tilegimiz, nıet-peıilimiz. Osy qos tulpardy ańdyǵan Jetiqaraqshy týraly túsinik – jurtty saqtyqqa, jınaqylyqqa, amal tabýǵa shaqyrý. «Jetiqaraqshyny tanyǵan jeti túnde adaspaıdy» degen degen naqyl da bar. Mahambet aqyn jaýapty kezeńdegi erler joryǵyn «Temirqazyq jastanbaı, qý tolaǵaı bastanbaı» dep beıneleıdi.
Aspan men jerdegi barlyq uǵym-túsiniktiń qýaty, rámizi, deregi bizdiń eldik paıym-parasatymyzdy quraıdy. Keıingi zamanda aqyl surar aqsaqaldy, jurtqa jón kórseter biliktini «altyn qazyq» dep ataǵan.
Halqymyzdyń bir ata sózi – «Sý aınalyp jazyǵyn tabar, At aınalyp qazyǵyn tabar». Bul – qalyń jurtty sabyrǵa shaqyrǵan, qundylyqtardyń ózgermeıtinin túsindirgen danalyq. Qarapaıym adamı paıymda buǵan keshegi eldi alańdatqan tasqyn sýdyń basylýyn jáne osy ulyq meıramnyń qumǵa sińbeı qaıta jandanýyn mysal etsek te jetkilikti. Mańdaı ter men ál-aýqatty tuspaldaıtyn «Qazyǵyna qara aınaldy» (mal bitti) degen eski sózdi de umytpalyq.
Sonymen, altyn qazyq – bekem, ornyqty tirek. Eldiktiń, memleketshildiktiń, adamdyqtyń, adaldyqtyń, parasattyń, qajyr-qaırattyń tiregi.
Qaıta jańǵyrǵan Respýblıka kúni jadymyzda baıyrǵy qazaq jerindegi geneologııamyzben, tek-tamyrymyzben baılanysty kemi 5 myń jyldyq qaýymdyq, jurttyq, ulystyq, eldik, memlekettik qurylymdardy jańǵyrtady. Keıingi zamandarda belgili bir etnosqa nemese taıpalyq birlestikke telingen (keıde jurnaǵy desek te) ataýlar san ǵasyr buryn óz dáýirine saı memleketti aıqyndaǵanyn ǵylymı negizdeı bilýimiz qajet. Sondyqtan saq, ǵun, úısin, qańly, t.b. eldik qurylymdar – áldebireýdiń qanjyǵasyna baılap jiberetin dúnıe emes. Sondaı-aq keıingi qypshaq dáýirine baılanysty da osyny aıtamyz. Bir kezde bárimiz tutas qypshaq bolǵanymyzdy maqtanyshpen aıtý – paryz. Talas (Atlah ıakı Otty) shaıqasynan keıingi túrkilik rýhanı birlik pen Joshy ulysy transformasııasyn memleketshildik aıaǵa kiriktirgen jón. Osy turǵydan Kereıden Kenesaryǵa deıingi aldaspandy qazaq handyǵy – bergi memlekettiligimizdiń altyn qazyǵy. Respýblıka mereıi men mártebesi degende, biz Alash avtonomııasy men Túrkistan avtonomııasyn (muhtarııat), keıingi Qazaq keńes respýblıkasyn sabaqtastyqta qaraı bilgenimiz abzal. Halqymyzda dáneker, tamyzyq degen tóltýma uǵym bar. Alash avtonomııasy úkimetinde Mustafa Shoqaıdyń (Túrkistan avtonomııasy úkimetindegi qyzmetimen qatar) júrgeni, Túrkistan avtonomııasy úkimetin alǵash Muhametjan Tynyshbaıdyń basqarǵany, Qazaq keńestik avtonomııasy (keıin respýblıka) úkimetiniń birinshi quramyna Alash avtonomııasy Bilim komıssııasynyń basshysy Ahmet Baıtursynulynyń engeni – elshildik dánekerligine dálel. Táýelsiz Qazaqstandy qalyptastyrarda da dál osyndaı úderis baıqaldy. Sondyqtan jaratylys zańyna sáıkes «Joqtan eshteńe bar bolmaıdy, bar nárse eshqashan joǵalmaıdy».
Tamyryn myńjyldyqtardan tartatyn memlekettigimizdiń qaınary – halyq pen adaldyq joly. Prezıdent Q.K.Toqaev: «Ádiletti memleket óz halqyna janashyr bolmaq. Bıligi jemqorlyqtan ada, halqy eńbekshil eldiń almaıtyn asýy joq. Ádilet saltanat qurǵan jerde qoǵam jańarady» deýiniń máni osynda.
Biz ádette «memleket» uǵymyn túsindirgende Aplatonnyń (Abaısha) keıin latynshaǵa aýdarylǵan «Res publica» eńbegine súıenemiz. Túpnusqasy – bizdiń zamanymyzǵa deıingi IV ǵasyrdaǵy zertteý. Osynda ǵulama baılyq pen kedeıliktiń arajigi qurdymǵa ushyratatyn memlekettik júıeni synaı otyryp, adamzat búginge deıin júrip ótken monarhııa, tımokratııa, olıgarhııa, tıranııa sekildi tar jol, taıǵaq keshýdiń mánin kóregendikpen túsindiredi, demokratııanyń bolmysyn baǵamdatady. Aınalyp kelip úlgi etetini – jetik ıakı ıdealdy memleket. Mundaı el tórt sapa men qasıetke ıe bolý mindettigin jazady. Olar: danalyq, erik-jigerlik, estııarlyq, ádilettilik. Osyny naqtylaıtyn taǵy bir ólshem – «qabiletine qaraı árkimniń óz ornynda otyrýy».
Platonnyń arman-ańsaryn ǵylym qansha jerden ýtopııa dese de, izgi nıetin hám altyn qazyqty nusqaǵanyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy.
Eldik pen memlekettik qurylymnyń jaýapkershiligin tereń túsingen Alash kósemi Álıhan Bókeıhan: «Biz aqylsyz jurt emespiz. Aq pen qarany, qısyq pen túzýdi salystyrsa, aq pen qara da, túzý men qısyq ta jaqsy, taza kórinedi», deıdi. Dál osy tanymmen (taldaý, saraptaý, júıeleý) júrsek, memleketshil altyn qazyqtan kóz jazbasymyz anyq.
