Osydan 34 jyl burynǵy tarıhı sát-saǵattar esime túsedi.
Sol kezdegi Qazaq eliniń astanasy – Almatynyń qaq tórindegi eski úkimet úıinde naǵyz demokratııalyq úlgidegi Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi HII shaqyrylymynyń kezekti sessııasy asa tartysty jaǵdaıda ótip edi… Quramy elimizdiń túkpir-túkpirinen balamaly negizde saılanyp kelgen 360 halyq depýtatynan turatyn Joǵarǵy Keńestiń keń zaly qaıshylasqan pikirlerdiń qym-qýyt dodasyna aınalǵan. Kún tártibinde jalǵyz másele turdy. Egemendik deklarasııasyn talqylaý! Arada 34 jyl ótkenimen, qazan aıynyń sol kúngi qara sýyǵymen jaǵalasyp ótken qyzýy qalyń dodaly jıynnyń ár sáti kóz aldymda… Aty referendým bolǵanymen, zaty konstıtýsııalyq zańǵa para-par deńgeıde ótken tarıhı qujatty talqylaýda deklarasııanyń ár taraýy, ár baby qyzý talqyǵa túsip, pikirsaıys tutas bir kúnge sozyldy. Saıysqa el Prezıdenti de, Tóraǵa da, Úkimet músheleri de, saıası partııalardyń jetekshileri de, qysqasy damýdyń jańa jolyna baǵyt túzegen jańa, jas memleket taǵdyryna alańdaǵan sergek oıly, kózi ashyq, kókiregi oıaý azamattardyń birazy qatysty. Qazaq ıýrısprýdensııasynyń kóshin bastaǵan akademık Salyq Zımanovtyń saǵattap minberde tapjylmaı turyp, tarıhı qujattyń ár babyn qalaı qorǵaǵany, suraqtarǵa qalaı jaýap bergeni jadymda. Jasy jetpistiń ishindegi, eki tilde teń sóıleıtin Salyq aǵanyń sol kúngi keskinin kórip otyryp, jalǵyz men emes, kúlli zaldyń súıinip, súısingenin umyta almaımyn. Sol kúngi oı men sózdiń saıysyna túsip, el namysyn qorǵaǵan ár depýtatqa alǵys aıtamyn! Eger… Sol sát ult oıy men qoǵamdyq pikirdiń qara kórigin úrleıtin zııaly top tabandylyq pen birlik tanyta almaǵan jaǵdaıda el damýynyń baǵyty qalaı bolary belgisiz edi. О́ıtkeni, respýblıkanyń saıası bıligi men jeriniń bir tutastyǵyn, óz ishki kúshteri men syrtqy qorǵanys kúshterin qalyptastyrý, el egemendigin túbegeıli bekitý úshin sol kezdegi áli irgesi sógile qoımaǵan keńes odaǵynyń sheksiz bıligin shekteý baǵytynda batyl sheshimderge barý – Egemendik deklarasııasynyń altyn ózegi boldy. Odaqtyq zańdar men qujattardan góri respýblıka zańdary men memlekettik qujattaryna basymdyq berý qarastyrylǵan. Tildiń memlekettik mártebesin kúsheıtý týraly usynystar aıtyldy. Imperııalyq eldiń tarıhynda odaqtas respýblıkalar ishinen alǵashqylar qatarynda aıtylǵan mundaı batyl saıası málimdeme Ortalyqqa unaǵan joq. Sondyqtan Máskeý mundaı óz bıligin álsireter táýelsizdenýdiń baǵyty men baǵdaryn usynǵan qujatty tunshyqtyrýdyń jolyn izdedi. Múmkindiginshe Qazaqstan sekildi quıqaly jurtty tuqyrtyp ustap, úsh ǵasyrdan beri bodandyq qamytyna birjola úırengen eldiń tizginin óz qolyna bermeýge tyrysyp baqty… 1990 jyldyń kókteminen bastap ár alýan saıası toptardyń «adastyrýǵa» tyrysqan áreketterine Qazaqstannyń Egemendik deklarasııasyn ázirlegen asa saýatty mamandar boıyn da, oıyn da aldyrmady. Qazan aıynyń 25-inde Respýblıka Parlamentinde bolǵan aıtýly talqylaýdyń segiz saǵatqa sozylýy – osy sózimizdiń aıǵaǵy! Ult sanasyn silkigen sol kúnder esime túsken saıyn, eldiń táýelsizdigi men ulttyq memleket bolyp irgesiniń bekýine jol ashqan, bolashaǵymyzdy aıqyndap, alasapyran dáýirler daýylynan aman shyǵýdyń alǵysharttaryn belgilep bergen, elimizdiń egemendigi men memlekettik táýelsizdigine irgetas qalaǵan dáýirlik zańdarymyz ben reformalarymyzǵa bastaý bolǵan Egemendik deklarasııasy – jańa dáýirdiń tamyryn tap basyp ustaýǵa múmkindik týǵyzǵan azattyqtyń boıtumary.
El tarıhyndaǵy Respýblıka kúni – ult sanasyn silkigen ulystyń uly kúni.
Nurlan ORAZALIN,
«Otan» ordeniniń ıegeri,
Qazaq KSR Joǵarǵy keńesi XII shaqyrylymynyń depýtaty
