Taksı qyzmetin biriktirý kimge tıimdi?

Birden toq eterin aıt­saq, eger osy zań­na­ma qabyldanatyn bolsa, eldegi taksı qyzmetin usynýshylar budan bylaı ózin-ózi retteýge qatysýdan tys jumys isteı almaıdy. Iаǵnı bul zań ózin-ózi retteýge mindetti túrde qatysý talaptary taksıdiń aqparattyq-dıspetcherlik qyzmetteriniń, taksıge tapsyrys beretin mobıldi qosymshalarynyń, avtovokzaldardyń, avtostansalar men jolaýshylarǵa qyz­met kórsetý pýnktteriniń qyz­met­terine de qatysty bolyp otyr.

Kólik mınıstri M.Qara­baev­tyń aıtýynsha, qujat taksı tasymalyn baqylaý úshin «Iаndeks.Go», «InDrive», «Aparý», «Vezıot» sekildi ınternet-agregatorlardy ózin-ózi retteý­ge qosylýǵa mindetteıdi. Áıt­pese olardyń qyzmeti zańsyz dep tanylady jáne Qazaqstan aýmaǵynda qyzmet kórsetýine shekteýler qoıylady.

Budan bylaı olar óz qyz­metin jalǵastyrý úshin Avto­ta­symaldaýshylar palatasy túrindegi ózin-ózi retteıtin uıym­darǵa birigýi kerek. Jalpy, bul ózgerister jaldamaly jumys­kerleri joq jeke tulǵalar men jeke kásipkerlerge qatysty emes. Iаǵnı zań jobasymen jumys barysynda depýtattar jaldamaly jumysshylary joq jeke tulǵalar men jeke kásipkerlerge qatysty taksı tasymalyn uıymdastyrýdyń qoldanystaǵy normalaryn saqtaý týraly túzetýler engize alǵan.

Árıne, zań jobasyn jalpy otyrysta talqylaý kezinde de, odan keıin de qoǵamnyń da qyzý talqysyna qaldy. Sebebi búginde jumyssyz qalǵan, ne negizgi jumysynan tys ýaqytta bala-shaǵaǵa qosymsha nápaqa bolsyn dep qanshama adamnyń taksı qyzmetimen kúneltip júr­geni belgili. Al olardy ózin-ózi retteıtin zańnama aıasynda bir uıymnyń qaramaǵyna kirgizip, oǵan turaqty jarna tólep turýǵa mindetteý – taksısterdiń de, halyqtyń da ashýyna tıetin-aq jaǵdaı.

Depýtat Rınat Zaıtov ótken aptadaǵy Májilistiń jalpy otyrysynda elde kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaıtyn qurylym­dardyń onsyz da kóp ekenin alǵa tartyp, mınıstr M.Qarabaevqa taksısterdiń qojaıynyn kóbeı­te bergennen paıda bar ma eken degen saýalyn baǵyttaǵan-dy.

– Qatelespesem, bizdiń elde kásip­kerlerdiń múddesin qor­ǵaıtyn bir emes, eki palata bar. Jolaýshy tasymaldaýshylar da – kishi kásipkerlik ókilderi. Nege bulardy da joǵaryda aıtqan palatalar basqara salmaıdy? Áıteýir bas-basyna bir qojaıyn taýyp beremiz. Sondyqtan birinshiden, taksısterdi osynshama otarlaýdyń qajeti qansha, ekinshiden, bular ózi shýly qaýym, eger taksıster dúrligetin bolsa, jaýapkershilikti ózińiz moınyńyzǵa alasyz ba? – dedi R.Zaıtov.

Sala jetekshisi mem­lekettik organnyń birinshi basshysy retinde jaýapkershi­likti moınyna tolyq alatynyn jetkizdi. Al osy zań jobasyn jumys toptarynda qaraý kezinde mınıstrlikke taksısterdi de birneshe ret jınap, birlese talqylaǵandaryn aıta ketti.

– Shyny kerek, alpaýyt ınternet agregattardyń qasynda olardyń quqyǵyn qorǵaıtyn eshkim qalmady. Sondyqtan bul jerde ózin-ózi retteıtin bir uıymǵa múshe bolǵan soń, olardyń qabyldaǵan qaǵıdasy aıasynda, eń aldymen, qarapaıym júrgizýshiler ózderiniń quqyǵyn qorǵaıtyn talaptardy qoıa alady jáne sony talap ete alady. Sol sebepti ózin-ózi retteý uıymy­nyń túpki kózdegeni – naǵyz qarapaıym júrgizýshilerdiń múddesin qorǵaý, – dedi mınıstr.

Osy rette ózin-ózi retteýge qatysýdyń múshelik jarnasyn zań jobasynda kórsetilgendeı Avtotasymaldaýshylar palata­synyń músheleri ózderi bel­gileıdi. Onda taksıge tapsyrys berý qyzmetteri men qo­symshalary 2-den 700 AEK-ke deıin dep kórsetilgen. Osy jerde taksı qyzmetine qatysty jarna kóleminiń ózgelerge qaraǵanda edáýir kóptigi, ony naqty kimniń tóleıtini, rasynda kóp suraq týdyrdy. Bir aıta keterligi, depýtattardyń bas­tamasymen zań jobasynda ózin-ózi retteýge qatysý jarnalaryn tóleý boıynsha shyǵyndardy qyzmetkerlerge júkteýge bolmaıtyny qarastyrylǵan. Jáne osy talap zań jobasyna norma bolyp engizilipti.

Osy oraıda depýtat Ashat Aımaǵambetovtiń bıylǵy naý­ryz aıynda-aq kólik, jolaý­shylar tasymalyn retteýge qatysty zań jobasy talqysynan keıin óziniń Telegramdaǵy arnasynda osy máselege qatysty áli de kóptegen suraq týyndap turǵanyn málimdegen edi.

– Májilis qarap jatqan taksı júrgizýshileri men tasymaldaýshylar úshin mindetti jarnalardy engizý jáne ózin-ózi retteý­shi uıymdardy (avtokólik tasymal­daýshylar palatasyn) qurý týraly zań jobasy boıynsha kóptegen suraq týyndaıdy. Bul tasymaldaýshylar palatalary kimniń múddesi úshin qurylatyny, oǵan múshe bolý úshin mindetteletin jarnalarǵa baılanysty taksı men tasymaldaý qunynyń qymbattaýynan basqa ne beretini anyq emes. Aldyn ala esepteýler mıllıardtaǵan teńge jar­nalardyń jınalatynyn kórsetedi (keıbir baǵalaýlar boıynsha, tipti 10 mlrd teńgeden asady). Osyǵan oraı taksı júr­gizýshileri men tasymaldaýshylar úshin mindetti jarnalardy engizbeý týraly túzetý berdim, – degen edi depýtat.

Al jaqynda ǵana dál osy máselege qatysty taǵy pikir bildirgen A.Aımaǵambetovtiń bul zańnama tóńiregindegi bul jolǵy qarsylyǵy aldyńǵysyna qaraǵanda qattyraq shyqty.

– Kólik mınıstrligi 100 myń­daǵan taksısten aı saıyn aqsha jınaýdy mindetteý týraly normany zań jobasynda usyndy. Biraq bul taksı qyzmetiniń qu­nyn barlyq tutynýshy úshin qymbattatýy múmkin edi. Olar bul jarnany qaýipsizdik úshin qajet dep túsindirdi. Biraq ondaǵan mlrd teńge bireýdiń qal­tasyna túskende, qaýipsizdik qalaı kúsheıedi? Depýtattar bul mindetti normany zań jobasynan alyp tastady, biraq jobanyń kemshilikteri munymen bit­peıdi. Iá, tasymaldaý salasynda problemalar bar, qaýipsizdik máselesi ýshyǵyp tur. Biraq mınıstrlik nege bul problemalardy sheshpedi? О́zin-ózi retteý júıesin atústi engizý qaýipsizdik máselesin sheshpeıdi. Bul jerde júıeli kózqaras pen naqty sheshimder qajet. Basqasyn aıt­paǵanda, memlekettik baqylaý men ja­ýap­­kershilik, retteý, monopolııa qaýpi, qaýipsizdik másele­si baǵyttary boıynsha suraq kóp. Menińshe, bul zań jobasy tolyqtyrýlar men ózgertýlerdi qajet etedi. Mınıstrlik baqy­laýdy kúsheıtip, monopolııa qaýpin azaıtyp, júıeli reformalar júrgizýi qajet, – degen A.Aımaǵambetov júrgizý­shilerdiń áleýmettik qorǵaýyn jaqsartý sharalaryn da engizý keregin alǵa tartyp otyr.

Al 23 qazan kúngi jalpy otyrysta mınıstr M.Qarabaevtan keıin qosymsha baıandama jasap, zań jobasynyń qorytyndysyn oqyǵan Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov jumys tobyna komıtetter men depýtattardan 151 túzetý kelip túskenin, Májilistegi barlyq komıtet osy zań jobasy boıynsha qorytyndylaryn bergenin baıandamasynda atap ótti.

Sondaı-aq depýtat Murat Ábenov bul ózin-ózi retteý zańna­masy aqparattyq ashyqtyq, básekelestik turǵysynan elimizge kerek ekenin jetkizdi.

– Salany retteýge de ońaı bolý úshin eń basty kózdegenimiz osy bolyp tur ǵoı. Biraq bul jartylaı ǵana qural emes pe? Biz bárimiz bilip otyrmyz qazirgi tańdaǵy eń negizgi monopolıst – «Iаndeks.Go». Iаndeks óz kartasy arqyly birde-bir basqa júıeni kirgizbeıdi. Amerıkalyq «Uber» kirip kórdi, shyǵaryp jiberdi. Qytaılyqtar da kirip kórdi, bolmady. «Iаndeks.Go» bir ózi ǵana qaldy. Al ol ózin-ózi retteý júıesine kirmeıdi, tek oǵan qarasty taksoparkter kiredi. Iаndeks qazir ákimshilik organdarǵa da aqparat bermeıdi. Qaı jerde qanshama kólik júr, eshqandaı aqparat joq. Sizde de joq ondaı aqparat, – degen M.Ábenov eger «Iаndeks.Go»-ǵa balama ekinshi platforma engizbesek, qolǵa alyp jatqan jumystyń birde-bireýi nátıje bermeıtinin eskertti.

Al M.Qarabaev zańda osyndaı ınternet agregattardyń ózin-ózi retteıtin uıymǵa mindetti túrde kirýi qarastyrylǵanyn jetkizip, «Iаndeks.Go»-dyń mindetti túrde kiretinin aıtyp, ant-sý ishti. Erteń bekitiletin qaǵıdalar men standarttar arasynda olardyń tolyq aqparat berýi, onyń ishinde ózine basqa múshe bolǵan qarapaıym júrgizýshilerge de aqparat berýin qarastyrýdy kózdep otyrǵanyn da qosa ketti. Biraq buǵan «Iаndeks.Go» kóne qoıar ma, bul – ýaqyt enshisindegi suraq.

Sondaı-aq Kólik mınıstri jahandyq brendterdiń arasynan Eýropada jaqsy jumys istep turǵan bir kompanııa kelissózder júrgizip jatqanyn aıtyp qaldy. Mınıstrliktiń josparyna súıensek, bul qazirgi «Iаndeks.Go» men otandyq «Aparý» taksı qyzmetine básekeles bolatyn ishki naryqtaǵy úshinshi oıynshy bolmaq.