Tulǵa • 01 Qarasha, 2024

О́zbekáli ónegesi

160 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Keńes bıligi tusynda halqymyzdyń joqshysy atanǵan tulǵanyń biri – О́zbekáli Jánibekov. Bul qaıratker haqynda Sherhan Murtaza «aq júrip ótken aıaýly azamat» dep óziniń júrekjardy sózin taýyp aıtqan.

О́zbekáli ónegesi

Rasynda, О́zbekáli Jánibekov –  qazaq úshin júrek maıyn sham qylǵan (S.Toraıǵyrov) arys. Tanymal jýrna­lıst Talǵat Batyrhan «Ege­men Qazaqstan» gazetiniń 2016 jyl­ǵy 2 qyrkúıek kúngi sanynda ja­rııa­lanǵan «О́zaǵańnyń ónegesi» atty maqalasynda: «О́resi bıik О́za­ǵań keshegi qylyshynan qan tam­ǵan keńestik kezeńniń ózinde ult­qa qyzmet etýdiń úlken úlgisin kórsetti. Shekpendi sheneýnikter sherýiniń aldyńǵy shebinde júrse de, arttaǵy toptan adaspady. Tota­lıtarlyq júıeniń tolyp jat­qan tosqaýyldaryna qaramaı hal­qynyń bary men joǵyn hattady. Tar zamannyń tasasynda kómeski tartqan eski qundylyqtarymyz­dyń elesin izdedi. Sanǵasyrlyq salt-sanamyzdyń umyt qalǵan ustyn­daryn jurtynyń esine salyp, jeti yqylymnan jetken altyn arqaýdyń úzilmeýine aıanbaı atsalysty. Babadan mıras baı mádenıetimizdiń mártebesin kóterdi. Tól tarıhymyzdyń tórt qubyla­syn túgendeýdi asqaq muratyna aınaldyrdy. О́shkenimizdiń janyp, ólgenimizdiń tirilýine ólsheýsiz úles qosty. Sonyń arqasynda soıy bólek sańlaqtar sapynan oıyp otyryp oryn aldy. Qazaq rýhanııatynyń qabyrǵaly ókili retinde sońynda mol mura qaldyrdy», dep jazǵan eken. Budan asyryp aıtar sóz joq.

Osy oraıda, О́zaǵańnyń Torǵaı óńiri men onyń ortalyǵy Arqalyq qalasynyń ósip-órkendeýine sińir­gen eńbegin aıtpaı ketýge bolmaıdy. Aǵamyz 1970 jyly jańadan Torǵaı oblysy qurylǵan qarasha aıynan bastap, oblystyq partııa komıtetiniń ıdeologııalyq hatshysy bolyp taǵaıyndalady. Bul qyzmetin 1975 jyly shilde aıynda Qazaqstan Kompartııasy OK syrtqy eldermen baılanys bóliminiń meńgerýshisi laýa­zymyna aýysqanǵa deıin abyroıly atqardy. 

«О́zbekáli Jánibekovtiń Torǵaı óńirine, jalpy, ısi qazaqqa sińirgen eńbegi ushan-teńiz. Torǵaıdyń talantty jastarynyń basyn qo­syp, tuń­ǵysh ret 1972 jyly qazaq drama teatryn, 1974 jyly «Sher­ter» ult­tyq folklorlyq-etnog­rafııalyq ansamblin jasaqtady, oblystyq «Dala ólkesi tarıhy» mýzeıin ashty» («Ege­men Qazaqstan», 28 qyrkúıek, 2021 jyl) dep jazady «Egemenniń» osy óńirdegi tilshisi Nurqanat Qulabaı.

Osy oraıda, Almaty qalalyq mem­lekettik arhıv qorynda saqtaý­ly turǵan myna bir sýrettiń tarı­hyna toqtalsaq: fotoda turǵan qazaqtyń arys azamattary – Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń erjúrek batyrlary hám Halyq qaharmandary – Qasym Qaısenov pen Rahymjan Qoshqarbaevtyń «Arqa­lyq qalasynyń qurmetti azamaty» atanǵan sáti. Sýrettiń túsirilgen ýaqy­ty «9 mamyr, 1975 jyl» dep jazylǵan.

Shyndyǵynda, osy jyly (1975) odaq kóleminde ulan-asyr atap óti­lip jatqan uly Jeńistiń 30 jyl­dyq mereıtoıy men Arqa­lyq sha­hary­nyń qala mártebesin alǵanynyń 10 jyl­dyq datasyna oraı qazaqtyń mań­daıyna bas­qan qos batyryn attaı qalap shaqy­ryp alyp, «qurmetti azamat» ataǵyn bergizgen adam – sol tustaǵy oblys­tyq partııa komıtetiniń ıdeolo­gııalyq hatshysy О́zbekáli Jánibekov.

Qazirgi tańda qazaq qoǵamynda uly tulǵalardy ulyqtaý isinde óńir­lik shekteý bar. Batys óńiri óz adamdaryn, shyǵys óz qaıratkerlerin, ońtústik óz týmalaryn nasıhattap álek. Bul jerde týǵan jer, ósken óńirine qaramaı kúlli ultqa ortaq arystardy áspetteý isin búgingi qoǵamǵa ortaq dúnıe retinde tanytý qajet-aq. Buǵan mundaǵy «О́zaǵańnyń ónegesi» úlgi.