Jádiger • 02 Qarasha, 2024

Maqynyń sandyǵy

181 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Maqy (Ábilmaqy) Ýálıhanov – qazaqtyń alǵashqy kásibı sýretshileriniń biri. Ol Shoqan Ýálıhanovtan on jas kishi. Aǵasy onyń sýret salýǵa, qaǵaz shımaılaýǵa, aǵashtan oıynshyq, múlik jasaýǵa ıkemi baryn erte ańǵarǵan. Keıbireýlerdiń aıtýyna qara­ǵanda, Maqy jasynda súzekpen aýyryp, estý, sóıleý qabiletinen aıyrylyp, mylqaý bolyp qalady.

Maqynyń sandyǵy

Shoqan Maqyny 10 jasynda Sankt-Peterbýrgtegi estý qabileti joq balalardy oqytatyn arnaýly ýchılıshege ornalas­tyrady. Oqýǵa attanarda ákesi Shyńǵys Maqyǵa shirkeýge barmaýdy, shoqynbaýdy, shoshqa etin jemeýdi qaǵazǵa sýret sala otyryp túsindirgen eken. Quldyrańdaǵan bala ákeniń tapsyrmalaryn boıyna tereń sińirip, buljytpaı oryndaǵan.

Maqy oqyǵan ýchılıshe kembaǵal balalardy sýret salýǵa, syzý, kallıgra­fııa, gravıýra ónerine úıretken. Sho­qan Ýá­lıhanov Sankt-Peterbýrgte ony óziniń demokrat, aǵartýshy dostarymen tanystyrǵan. Zerektiginiń arqasynda Maqy álemdik ataqty sýretshilerdiń ónerimen tanys bolyp, orys jáne álem ádebıeti ókilderiniń ozyq shyǵar­malaryn boıyna sińirgen.

Toǵyz jyl oqyp, týǵan eline sýret, qolóner týyndylarynyń ká­sibı mamany, úzdik sheberi bolyp ora­lady. Aǵashtan, súıekten oıýlap tósek­aǵash, sandyq, astaý, saptaıaq, ojaý, naqysh­ty qap (fýtlıar) sııaqty tamasha jádiger­ler jasaǵan. 1876 jyly Sankt-Peter­býrg­te bolǵan Shyǵys zertteýshileri shy­­ǵar­malarynyń kórmesinde Maqynyń ónimderine altyn medal berilgen.

Ol óz ákesi men onyń zamandastaryna, el aǵalaryna arnap túrli kádesyılar, sonyń ishinde súıekten, múıizden jasalǵan shaqshalar, olarǵa arab shrıftimen qol­tańbalar jazyp berip otyrǵan. Tipti jaqyn túsken orys qalalarynda úı salǵysy kelgen qazaqtarǵa turǵyn úıler­diń jobasyn, sándi oıýlaryna deıin syzyp beredi eken. Qazirdiń ózinde onyń arhı­­tektýralyq jobasyn syzyp bergen úıleri Saýmalkól, Syrymbet, Kókshetaý, Qy­zyljar qalalarynda bar kórinedi.

Maqy – úılenip, balaly-shaǵaly bolǵan jan. Onyń Ydyrys degen uly, Ajar, Qalıma degen qyzdary bolǵan. Maqy balalarynyń, ákesiniń portretin salǵan.

Bolshevıkter ókimetti basyp alyp, zııa­ly otbasylardyń bárine búıideı tıgende Ýálıhanov áýletinde de qýdalaý bas­talyp, Maqynyń óner týyndylary shashylyp, ustaǵannyń qo­lynda, tistegenniń aýzynda ketken. Tipti pil súıeginen jasaldy degen baǵa jetpes týyndylary da qoldy bolǵan. Tek biren-saran dúnıelerin urpaqtary saqtap qalypty. Sonyń birin Maqynyń nemeresi, qazaqtyń ataqty arhıtektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Memlekettik gerb avtorlarynyń biri Shot-Aman Ýálıhanov atasynyń týǵan jeri – Aıyrtaý aýdanyndaǵy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Syrymbet aýylyndaǵy mýzeıge tapsyrypty. Ony jýyrda oblystyq gazettiń jas jýrnalısi Samrat Qusken taýyp, jarııalady. Syrty pil súıegimen áshe­keılengen bul sandyqtyń kórkemdik qun­dylyǵy, dızaın sheberligi orasan zor. Qol­danylǵan materıaldy Maqy Sankt-Pe­terbýrgte oqyǵan jyldarynda satyp alǵan kórinedi. Qazir sandyqqa qyzyǵyp, tamashalaýshylar sany jyl saıyn artyp keledi.

 

Soltústik Qazaqstan oblysy,

Syrymbet aýyly 

Sońǵy jańalyqtar