Mereıtoıdyń alǵashqy kúni Meńdiqara aýdanynyń ortalyǵy Borovskoı aýylyndaǵy Ǵabbas Jumabaıuly atyndaǵy mektep-gımnazııada kópqyrly daryn ıesiniń ómiri men shyǵarmashylyǵyn arqaý etken eske alý keshi ótti. Kesh barysynda mektep oqýshylary aqyn óleńderin jatqa oqyp, qalamgerdiń poezııasyn, aýdarmalaryn, kósemsózderin zerttep-nasıhattaýǵa baǵyttalǵan ǵylymı jobalaryn qorǵady. Aıtýly is-sharaǵa Almaty, Astana qalalarynan arnaıy kelip qarjylaı demeý kórsetken aqynnyń urpaqtary, óńir zııalylary qatysyp, qalamger týraly qyzyqty estelikter aıtty. Kesh qonaqtary mektep janyndaǵy Ǵabbas Jumabaıuly murajaıyn aralap, aqynnyń óz qolymen salǵan anasynyń portretin, tabıǵat sýretterin, kózi tirisinde tutynǵan buıymdaryn, jınaǵan qalamsaptaryn tamashalady. Odan keıin mektep aldyndaǵy aqyn músinine gúl qoıyp, aýdandyq meshitte rýhyna duǵa baǵyshtady.
Surapyl soǵystan oralǵan soń, aýyl mektebinde eki jyldaı muǵalim bolyp, bala oqytqan aqyn 1947–1955 jyldar aralyǵynda burynǵy «Bolshevıktik jol», qazirgi «Qostanaı tańy» gazetinde Syrbaı Máýlenovpen qatar qyzmet etedi. Bul kezeńniń kýási – bala Ǵabbaspen birge ósken aýyldas inisi, búginde 96 jastaǵy О́tegen Qoshanov aqsaqal.
«Meniń apamdy Ǵabbastyń aǵasy alǵan. Ekeýmiz bir úıde óstik. Ǵabań soǵystan oralǵan soń, 1947 jyly osy oblystyq gazetke qyzmetke kirdi. 9-synypta oqyp júrgen kezim. Qostanaıǵa izdep kelgenim bar, sonda jatatyn oryn joq, tórt-bes oryndyqty qatar qoıyp osy redaksııaǵa qondyq. Qaı jerde jalqaý basqarma bar, qaı jerde durys egin egilmeıdi, sonyń bárin jazyp, oblystyń ekonomısine tapsyrma bergen adam. Mal baqpaǵandar mal baǵý kerek, qolymyzda qyrýar mal bar, olaı bolsa, sút pen et qaıda dep maqala jazǵan kisi», deıdi kónekóz qarııa.
Qalamger 1959 jyly Almaty qalasyna birjola ornyǵyp, «Mádenıet jáne turmys», «Juldyz» jýrnaldarynda bólim basqarady. «Ara-Shmel» jýrnalynda feletonshy bolyp qyzmet atqarady. «Qazaq ádebıeti» gazetiniń jaýapty hatshysy mindetin atqardy. Osy jyldary qalamger qazaq rýhanııatynyń beldi ókilderimen úzeńgi qaǵystyra júrip, ult ádebıeti men mádenıetine zor eńbek sińirdi. Artyna kól-kósir mura qaldyrdy. Sóz zergeriniń úlken uly Tólendi Jumabaevtyń aıtýynsha, Ǵabbas Qasym Toǵyzaqov, Syrbaı Máýlenov, Ǵafý Qaıyrbekov syndy daýylpaz aqyndarmen qımas dos bolǵan. Jıi aralasyp turǵan. Qalamger ómirden ozǵan qaraly kúnderde de artynda shıetteı bala-shaǵasy qalǵan aqynnyń otbasyna túsken qaıǵy-qasiretti osy kisiler kóterisken.
«Ákem jurtpen aralasqandy jaqsy kóretin. Latıf Hamıdı, Ahmet Jubanov syndy áıgili kompozıtorlarmen, Dıhan Ábilovpen, aýdarmashy Jeken Jumahanovpen, Qaınekeı Jarmaǵanbetovpen, Qýandyq Shańǵytbaevpen jaqsy aralasty. Qýandyq aǵa óte qyzyq adam bolatyn. Bizge neshe túrli fokýs kórsetip, máz-meıram qylatyn. Jalpy, úıge kelgen adamdardyń bári balajan edi, bizge kóńil bólip, oqýyń qalaı dep biraz áńgimelesip otyratyn. Bala kezimde «Papa-aý, qazir maıdannan oralǵan jazýshylardyń bári soǵys týraly jazyp jatyr. Siz nege jazbaısyz?» degenimde, «Balam-aý, ol jaqta ákeń ólimnen basqa ne kórdi deısiń. Soǵys túsime kirse, áli kúnge deıin tún uıqymnan shoshyp oıanam. Sondyqtan umytýǵa tyrysamyn, jazbaımyn, qolynan kelgender jazsa, jaza bersin», deıtin. Ákem jazýǵa túnde ǵana otyratyn. Keıde tún ortasynda «Látıpa! Látıpa!» dep aıǵaı sap anamdy shaqyratyn. Anashym «oıbaı, ne boldy» dep júgirip barady. Sonda «mynany tyńdap kórshi» dep sııasy keppegen jańa óleńin oqyp beretin», deıdi Tólendi aǵa.
Aqynǵa arnalǵan eskertkish taqtanyń ashylý rásimine óńir zııalylary, oblys ákimdiginiń ókilderi, sóz zergeriniń alys-jaqynnan kelgen urpaqtary, týys-týǵandary qatysty. Saltanatty jıynda sóz alǵandar qabyrǵaly qalamgerdiń ult rýhanııatyna sińirgen eńbegin sóz etti.
«Aǵartýshy Ybyraıdyń isin jalǵaǵan Spandııar Kóbeevtiń aıadaı ǵana Aqsýat degen aýylynan talaı tulǵa shyqty. Solardyń biri eki tildiń shesheni, kósemsózdiń kósemi bolǵan Ǵabbas aǵamyz edi. Ǵabbas aǵamyz týraly kóp aıtýǵa bolady. Ol kisiniń jazýshylyq, aqyndyq, jýrnalıstik eńbeginiń syrtynda qaıratkerligi, ásirese L.Tolstoıdyń «Kreıser sonatasyn», K.Hetagýrovtyń, M.Sholohovtyń, O.Balzaktyń, basqa da Latyn Amerıkasy men Afrıka elderiniń kóptegen jazýshysynyń eńbekterin qazaqsha sóıletken aýdarmashylyǵy bir tóbe. Ǵafý Qaıyrbekovtiń Ybyraıǵa arnaǵan «Dala qońyraýy» poemasynyń jolma-jol aýdarmasyn on kúnniń ishinde jasap shyqqan. Ǵabıt Músirepovtiń «Kezdespeı ketken bir beıne», «Ulpan» romandaryn orys tiline tárjimalaǵan. Aǵamyzdyń arýaǵy aldynda taǵzym etemiz», dedi Aqylbek Qojauly.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń oblystyq fılıaly tóraǵasy, ardager jýrnalıst Januzaq Aıazbekov te taǵylymdy is-sharadan alǵan áserin kópshilikpen bólisip, jıylǵan jurtshylyqty odaq basshylyǵynyń atynan quttyqtady.
«Eki kún boıy keremet toıdyń kýási bolyp otyrmyz. Meni qýantqany, mektep oqýshylary, jas óskinder ǵabbastanýdyń alǵashqy betin ashqandaı boldy. Júz jyldyqta ómirbaıanyn ǵana emes, shyǵarmalaryn, murasyn zertteýge, boıǵa sińirýge keremet qadamdar boldy. Rasynda, aǵamyz kóp oqylýǵa, nasıhattalýǵa tıis qalamger. Aýdarmashylyǵyna tipten sóz jetpeıdi. Erekshelep aıtary, aǵamyzdyń qazaq tiline ýyzynan jaryǵanyn kez kelgen aýdarmasynan baıqaýǵa bolady. Mysaly, «Kreıser sonatasyn» óte shuraıly aýdarǵan. Sondaǵy «kýrıashıı» degen sózdi «shylympaz» dep qazaqshalapty. Kózi alaq-julaq etip otyrǵan keıbir kisilerdiń minezin «jaınańkóz» deıdi. Mundaı tapqyr, utqyr sózderden kóp mysal keltirýge bolady. Tilerimiz – aǵamyzdyń murasy kómeski tartpaı, urpaqtan-urpaqqa jete bersin! Búgin arýaǵy bir aýnap túsip jatqan shyǵar», dedi Januzaq Aıazbekov.
Is-shara N.Ostrovskıı atyndaǵy qalalyq kitaphanada «Nóserlep tókken jyr-ǵumyr» atty dóńgelek ústel otyrysyna ulasty. Kitaphana ujymy uıymdastyrǵan jıynda aqynnyń shyǵarmashylyǵy týraly áńgime órbip, óleń-jyrlary oqyldy. Aǵa býyn ókilderi aldaǵy ýaqytta Ǵabbas Jumabaıuly atyndaǵy oblystyq, respýblıkalyq baıqaý ótkizý, qalamger shyǵarmalarynyń elektrondy nusqasyn jasaý týraly usynys aıtyp, arnaıy qarjy jınap, osy mereıtoıdy basynan aıaǵyna deıin joǵarǵy deńgeıde uıymdastyrǵan qalamgerdiń urpaqtaryna, týys-týǵandaryna alǵys bildirdi.
Qostanaı oblysy
