Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Iаdrolyq medısına jónindegi shtattan tys bas mamany, PIB MO aýrýhanasynyń ıadrolyq medısına ortalyǵynyń basshysy, medısına ǵylymdarynyń doktory Aıgúl Sádýaqasova jańa ádis-tásildiń sharapatyn kóretin kún alys emesin aıtady.
«Álemdik medısına ǵylymy teranostıka baǵytynda alǵa taǵy bir qadam jasady. Elimiz medısınasy damyǵan basqa memleketterden qalyspaıdy. «Teranostıka» termıni terapııa, dıagnostıka degen halyqaralyq eki sózden turady. Iаǵnı biz osy ádis arqyly ızotoppen dertti erte bastan dıagnostıkalap qana qoımaı, emdeı alamyz. Mundaı dáriniń basty ereksheligi – dál jetkizý modelinde. Naqtylasaq, ol obyr kletkalaryna tán molekýlalardy tanyp, emdik, dıagnostıkalyq agentti zardap shekken jasýshalarǵa dál jetkize alady, – deıdi A.Sádýaqasova.
Búginde Iаdrolyq medısına ortalyǵy aıasynda osyndaı radıofarmasevtıkalyq preparattardyń kómegimen onkologııalyq aýrýlardyń dıagnostıkasy ǵana júrip jatyr. Alda áli osy ádispen emdeýge basymdyq beriledi. Bul tehnologııalar – onkologııany emdeýdiń jańa belesi. Naýqastarǵa, jalpy elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyna asa qajet. PIB Medısınalyq ortalyǵynyń aýrýhanasynda eldegi eń ozyq Iаdrolyq medısına ortalyǵy bar. Sondyqtan teranostıka tehnologııasyn keıinge qaldyrýǵa esh negiz joq. Jaqynda ıadrolyq fızıka ınstıtýtynyń bas dırektory Saıabek Sahıevten ınstıtýt tek irgeli, qoldanbaly ǵylymmen aınalysýmen shektelmeıtinin bilgen edik. Onda onkologııalyq dertterdi emdeýge arnalǵan radıofarmasevtıkalyq preparattar óndirisi de jolǵa qoıylǵan. Endi ınstıtýt basshylyǵy jyl sońyna deıin shyǵarylatyn radıofarmpreparattar tizimin keńeıtip, Samarıı-225, Lıýtesıı-177 preparattaryn shyǵarýdy kózdep otyr.
A.Sádýaqasovanyń aıtýynsha, teranostıka tehnologııalaryn damytý, beıimdeý Atom energetıkasy men ıadrolyq medısınany damytý jónindegi Jol kartasyna engen. Soǵan sáıkes, 2024-2030 jyldar aralyǵynda josparly, aýqymdy jumystar iske asady. Qujat Úkimet janynan qurylǵan Iаdrolyq fızıkany (radıohımııany) damytý jónindegi keńes jumysynyń sheńberinde úılesedi.
«Keler jyly biz radıoembolızasııany engizgimiz keledi. Radıoembolızasııa – baýyr arterııasy arqyly ızotoptardy baýyrdyń isik tinine, onyń saý bóligine áser etpeı, aǵzaǵa ýytty áser jasamaı engizý ádisi. Ol ızotoptardy az qoldaný arqyly isiktiń ózin nekrotızasııalaýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı onkologııada hımııasyz, sáýlelik ásersiz emdeýdiń balama joly paıda bolady», deıdi A.Sádýaqasova.
Sondaı-aq 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy aıasynda PIB Medısınalyq ortalyǵynyń aýrýhanasy bazasynda Iаdrolyq medısına máseleleri jónindegi quzyretter ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr. Quzyretter ortalyǵy jańa radıofarmasevtıkalyq dárilik preparattardy qoldana otyryp, ıadrolyq medısınanyń (teranostıkanyń) zamanaýı ádisterin ázirleýge, testileýge múmkindik beredi. Osylaısha, onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalap, radıomarkerlerdi paıdalana otyryp metabolıkalyq zertteý júrgizýdegi jetistikterdiń aýqymyn keńeıtýge jol ashylǵaly tur. Demek aýrýdy erte bastan anyqtaý ári onyń sıpatyn da erte, dál tabý jeńildeıdi. Bul – naýqastardy emdeý isinde asa mańyzdy qadam.
