Qabyldaýshy otbasy ınstıtýty damıdy
Birinshi oqylymda jumysqa alynǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bilim berý jáne balanyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri jónindegi ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev qysqasha baıandap shyqty.
Onyń aıtýynsha, Oqý aǵartý mınıstrligi bastamashy bolǵan túzetýler kásibı qabyldaýshy otbasy tujyrymdamasyn zańnamalyq turǵydan bekitedi. Balany qabyldaıtyn kásibı otbasyna ornalastyrýdyń balama nysanyn belgileý arqyly jetildirýge baǵyttalǵan quqyqtyq normalar qarastyrylady. Balamaly nysan jetim, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, panasyz jáne kóshedegi balalar syndy tórt sanatqa qatysty bolady. Sondaı-aq olardyń otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqqa ushyraýy da eskerilmek.
Mundaı otbasylar qataryna kim-kóringen qabyldana bermeıdi. Ǵanı Bektaıuly zań jobasynda kásibı qabyldaýshy tárbıeshilerge qoıylatyn naqty talaptar belgilenetinin aıtty. Olar balalarǵa qolaıly jaǵdaı jasaı alatyn, turǵyn úıi bar 30 ben 53 jas aralyǵyndaǵy azamattar bolýy kerek. Kásibı qabyldaýshy otbasy mártebesin alýǵa nıetti otbasylar qorǵanshylyq jáne qamqorshylyq organdarynda psıhologııalyq daıyndyqtan jáne akkredıtteýden ótýge tıis. Olar alty aıdan aspaıtyn ýaqyt ishinde bir mezgilde tórt balaǵa deıin qabyldaı alady.
– Bul rette otbasylar qorǵanshy nemese qamqorshy organmen jasalǵan shart negizinde balalardy kez kelgen ýaqytta tańdaý quqyǵynsyz qabyldaýǵa mindetti. Tárbıeshilerdiń qyzmetine aı saıyn 70 AEK kóleminde aqy tólenedi, sonymen qatar memleket ár balany asyraýǵa 10 AEK bóledi.
Kásibı qabyldaýshy tárbıeshiler toqsan saıyn qorǵanshylyq jáne qamqorshylyq organdaryna balalardyń densaýlyq jaǵdaıy, tárbıeleý barysy, balalardy kútip-baǵýǵa bólingen qarajattyń jumsalýy, sondaı-aq olardyń múlkin basqarý týraly esep berýge mindetteledi, – dedi mınıstr Ǵ.Beısembaev.
Bilim berý jáne bala quqyqtaryn qorǵaý týraly zań jobasyna qosymsha bilim berý uıymdaryn habardar etý tártibi engizilmek. Iаǵnı qosymsha bilim berý uıymdarynyń quryltaıshylary (damý ortalyqtary, klýbtar, seksııalar) ruqsattar jáne habarlamalar týraly zańnamaǵa sáıkes óz qyzmetiniń bastalýy nemese toqtatylýy týraly bilim berý salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý jónindegi aýmaqtyq basqarmalardy habardar etýge mindetti bolady.
Sondaı-aq áleýmettik jaǵynan osal sanattaǵy otbasylardyń jekemenshik mektepterde oqıtyn balalary da áleýmettik kómek ala alady. Iаǵnı túzetýlerge sáıkes áleýmettik kómek kórsetý tetigi endi jekemenshik mektepterge de qatysty bolady.
– Búginde memlekettik mektepterde oqıtyn halyqtyń áleýmettik osal toptary (HÁOT) sanatyndaǵy 500 myńnan asa balaǵa jalpyǵa mindetti bilim berý sheńberinde tamaqpen qamtamasyz etý jáne kıim, mektep kerek-jaraqtaryn satyp alý túrinde kómek kórsetiledi. Alaıda jekemenshik mektepterde oqıtyn HÁOT sanatyndaǵy 25 myńnan asa bala áleýmettik kómekten shet qalyp otyr, – degen mınıstr Ǵ.Beısembaev aldaǵy ýaqytta HÁOT sanatyndaǵy barlyq balaǵa teń kómek kórsetý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdardyń quzyreti keńeıtilip jatqanyn jetkizdi.
Áskerı-patrıottyq tárbıe tetikteri
Májilis Parlament depýtattary bastamashy bolǵan áskerı-patrıottyq tárbıe týraly zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Ol azamattardy áskerı-patrıottyq tárbıeleýdiń biryńǵaı júıesin qurýǵa jáne osy jumysqa barlyq memlekettik organdy, uıymdar men qoǵamdyq birlestikterdi tartýǵa baǵyttalǵan. Osy máselege qatysty zań jobasyn Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Aıgúl Quspan tanystyrdy.
Engizilgen ózgertýlerge sáıkes, Qorǵanys mınıstrligi men jergilikti atqarýshy organdar janynan áskerı-patrıottyq tárbıe jónindegi úılestirý keńesterin qurý usynylady. Sondaı-aq azamattar kúndelikti jumystarynan qol úzbeı-aq, aqyly negizde áskerı daıyndyqtan óte alady. Túzetýler aıasynda áskerı daıyndyqtan ótý kezeńinde áskerı qyzmetke mindettilerge respýblıkadaǵy mánnen joǵary emes ortasha jalaqy tóleý usynylady. Al jumyssyzdarǵa memleket esebinen eń tómengi jalaqy tólenedi.
Sonymen qatar áskerı bilimdi jetildirýdiń balamaly nusqasy áskerı mindettiler úshin aqyly negizde kýrstyq oqytý engiziledi. Azamattarǵa áskerı jıyndarǵa shaqyrtýsyz jáne kúndelikti jumystarynan qol úzbeı-aq turǵylyqty jerinde áskerı oqý oryndarynda, bilim berý uıymdary janyndaǵy áskerı kafedralarda (fakýltetterde), sondaı-aq áskerı-tehnıkalyq mektepterde aqyly negizde áskerı daıyndyqtan ótý múmkindigi beriledi. Oqý jumystan tys ýaqytta jáne óndiristen qol úzbeı júrgiziledi.
Budan bylaı áskerı kafedralarǵa shtattan tys áskerı laýazym engiziledi. Osylaısha, bilim berý uıymdaryna berilgen qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany saqtaý men paıdalanýdy bir mezgilde baqylaıtyn áskerı oqytýshylardyń mártebesi aıqyndalady. Al alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń muǵalimderine áskerı boryshyn óteý talaby engizildi. Bul mektepter men kolledjderde osy pándi oqytýdyń sapasyn arttyrýǵa yqpal etpek.
Sondaı-aq túzetýler áskerlerdi júrgizýshilermen qamtamasyz etý máselesin sheshedi. 18 jasqa tolǵan áskerı qyzmetshilerge 21 jasqa tolǵanǵa deıin «D», «SE» sanatyndaǵy kólik quraldaryn júrgizýdi úıretý josparlanyp otyr. Olar tek Qarýly kúshterge tıesili kólikterdi júrgize alady. Qarýly kúshter qataryndaǵy aýyr júk kólikterin júrgizýshilerdiń sany artady, bul óz kezeginde bólimshelerdiń jaýyngerlik ázirlik deńgeıin jaqsartpaq. Sondaı-aq qyzmet ótkerý kezeńinde «avtobýs júrgizýshisi» mamandyǵy boıynsha bilim alǵan áskerı qyzmetshiler avtobýsty basqarý quqyǵyn qosymsha oqýsyz ala alady.
Túzetýler áskerı ataqtar berýdegi dısproporsııa men belgili bir ádiletsizdikterdi joıýǵa da baǵyttalǵan. Osyǵan baılanysty sheteldik áskerı joǵary oqý oryndarynda oqýyn jalǵastyrǵan nemese áskerı kolledjdi bitirgennen keıin oqýǵa túsken áskerı qyzmetshiler «leıtenant» áskerı ataǵynda qyzmet ótkerý merzimin bir jylǵa deıin, al «aǵa leıtenant» áskerı ataǵynda eki jylǵa deıin qysqartý usynylady. Áskerı kolledj túlekterine «kishi serjant» sheniniń ornyna «serjant» ataǵy beriledi.
Buǵan qosa kadetter áskerı kolledjdi bitirgennen keıin 5 jylǵa ǵana kelisimshartqa otyrady. Qoldanystaǵy zańnamada áskerı oqý ornyn bitirgennen keıin áskerı qyzmet ótkerý merzimi oqý uzaqtyǵynyń aıyrmashylyǵyna qaramastan, áskerı ınstıtýt kýrsanttary sııaqty 10 jyldy quraıdy.
Áskerı qyzmetin atqarǵan azamattar úshin bilim berý grantyn óteý mindeti joıylatyn boldy. Iаǵnı zań jobasynda merzimdi áskerı qyzmetin ótegen, sondaı-aq áskerı qyzmet ótkerý týraly kelisimshart jasasqan azamattar úshin memlekettik bilim berý grantyn óteý mindetin alyp tastaý usynylǵan.
Aqyly avtoturaq halyqty qanap jatqan joq pa?
Jalpy, otyrystan keıin depýtattar eldik máseleni qaýzaǵan saýaldaryn joldady. Nartaı Sársenǵalıev Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Roman Sklıardan Astana qalasyndaǵy aqyly kólik turaqtary men oǵan qatysty aıyppuldyń jáne beınebaqylaý kameralarynyń qısapsyz qarjyny qazyna qorjynyna emes, qaıdaǵy bir kásipkerlerdiń qaltasyna salyp berip otyrǵan saıasatty túsindirip berýin surady.
2018 jyldan 2022 jylǵa deıin aqyly avtoturaqqa tólengen aqshanyń 95 paıyzy jeke serikteske, tek 5 paıyzy memleketke túsip kelgen. 2021 jyly Astanadaǵy aqyly avtoturaqtarǵa 90 994 105 teńge tólengen, 2022 jyly 152 466 542 teńge tólegen.
– 2022 jyldyń jeltoqsanynda aqyly turaq úshin tólengen aqshanyń 75 paıyzy jeke serikteske, al 25 paıyzy memleketke túsedi degen sheshim qabyldanǵan. Memlekettik mekeme quryp, qarjyny tolyq memleketke túsirýdiń ornyna bul mindettiń nege jeke kompanııaǵa berilgeni túsiniksiz. Naqty sandar, 2021 jyldan 2024 jyldy qosa alǵanda azamattarymyz Astanadaǵy aqyly avtoturaqtarǵa 725 995 427 teńge tólegen. Sonyń 617 315 439 teńgesi jeke seriktestikke tólengen, tek 108 679 988 teńgesi ǵana qala bıýdjetine túsken, – degen N.Sársenǵalıuly bul júıeni halyqty qanaý dep atady.
Al avtoturaqtardy abattandyrý, joldy jóndeý jáne kósheni jınaý shyǵyndaryn qala ákimdigi kóteredi. Osy oraıda jeke kompanııanyń mindeti qandaı degen zańdy suraq týady.
О́zge depýtattar da tárbıe, demografııa, kásipkerlik, óndiris, eńbek jáne áleýmettik qorǵaý, óndiristik qaldyq, sport, hımııa, ekologııa salalary tóńireginde turalap turǵan ózekti jaıttardy kóterdi.
