– Eń áýeli qumar oıynnyń quryǵyna túsken jandardyń qandaı belgileri birinshi baıqalady?
– Qumar oıynǵa salynǵan adam esh nársege qyzyǵýshylyq tanytpaıdy. Sezimge selqos, tirlikke samarqaý qaraıdy. Artynsha kúızeliske túsip, qoǵamnan oqshaýlanady, ózgelermen baılanys ornatý, ıaǵnı tulǵa retinde damý sekildi adamı qasıetterin joǵaltady. Aǵaıyn-týysymen, dostarymen qarym-qatynasy buzylady. Jumystan aıyrylady, qyzmette mansaptyq kóterilýi múmkin bolmaıdy, kúrdeli qarjylyq máselelerge tap bolady. Mundaı minez-qulyq lýdomanııanyń eń basty belgisi. Al oıynnyń naq qyzǵan shaǵyna kelgen kezde, ol barlyǵyn umytady,tipti ózin de. Eger jeńilis tapsa, kelesi rette mindetti túrde jeńemin degen úmit sanasyn arbaıdy. Eń aýyry, bul dert azamattyq jaýapkershilikten maqurym qylady. Otbasynyń senimin aıaqqa taptady.
– Lýdomannyń táni men jan saýlyǵy qaı deńgeıde bolady?
– Lýdomanııa shaldyqqandar kúndiz kúlkiden, túnde uıqydyn aıyrylyp, kúızeliske túsedi. Tamaqtaný ýaqyty buzylady, kún men túnniń oryny aýysady. Olar óz-ózine qaraýdy toqtatady, durys tamaqtanbaıdy, az uıyqtaıdy, dene belsendiliginen bas tartady, sportpen shuǵyldanbaıdy. Sonymen qatar únemi stresste júredi. Áleýmettik psıhologtardyń zertteýlerine súıensek, lýdomanııada ózine-ózi qol jumsaý qaýpi joǵary. Mamandardan kómek surap kelgen adamdardyń úshten biri ózin-ózi óltirýge tyrysqanyn nemese sondaı oıda bolǵanyn moıyndaǵan.
– Ondaı jaǵdaıda adam qalaı emdelý kerek?
– Adam lýdomanııadan zardap shekkenin moıyndamaıynsha ony jeńe almaıdy. Áýeli ózi nıet bildirmeı ol adamdy emdeý múmkin emes. Al qumar oıynnan bas tartý úderisi árqashan aýyr. Bul joldan ótý úshin adamda naqty maqsat bolý kerek. О́mir eń mańyzdy qundylyqtary - otbasyn saqtap qalý, ótirik aıtpaý, dostyqty qurmetteý, abyroıdy saqtaý jolynda áreket etý kerek.
О́zińizge senimsiz bolsańyz aqsha ustamańyz, senimdi adamǵa berip qoıyńyz. Nesıelik kartany jabyńyz, buǵattańyz, onlaın stavkalardyń shottaryn jabyńyz, eger oflaın oınasańyz, qolma-qol aqshany saqtamaýǵa tyrysyńyz. Osylaısha oıyndarǵa qol jetimdilikti qıyndatyńyz. Áıtpese qumar oıyn qurdymǵa qulatýy bek múmkin. Múmkindiginshe adrenalın syılaıtyn sport túrleri – taý shańǵysy, taý velosıpedi jáne taǵy da basqa sport seksııalaryna qatysyńyz. Eger oıyn oınaý sharshaǵanyńyzdy basatyn bolsa, ony da basqa hobbı arqyly almastyrýǵa bolady. Siz balalyq shaǵyńyzda, jasóspirim kezińizde ne qyzyqtyrǵanyn eske alyńyz, ony qaıtalap kórińiz, sizge unaıtyn nárseler tabylady. Tipti bolmasa, úıdi kún saıyn jınańyz, eger jer úıde tursańyz aýla tazalap, baý-baqshaǵa kútim jasaý, aram shópterin julý, sýǵarý, túpteý de saıyp kelgende – dene shynyqtyrý. Sóıtip oıyndy keıinge qaldyryńyz, osylaısha sanańyzdy torlǵan oıyn birte-birte mańyzdylyǵyn joǵalta beredi.
– Eger jaqyndarymyz qumar oıynnyń qurbanyna aınalyp bara jatqanyn sezsek, oǵan qalaı áser ete alamyz?
– Lýdomanııadan zardap shegetin jaqyndaryńyzben qarym-qatynas jasaı otyryp, ony aıyptamaýǵa tyrysý kerek. Keıde lýdomanııa qurbany óz is- áreketterine tolyq jaýap bere almaıdy. Sondaqtan qumar oıynǵa táýeldilikke qarsy turý óte qıyn bolady. Bul rette táýeldilikti jasyrýdyń qajettiligi joq. Oıyndarǵa aqsha berip, qaryzdardyn japsańyz, kerisinshe jaǵdaıdy qıyndatasyz. Onyń ornyna ony kásibı kómekke júginýge kóndirińiz. Qumar oıynǵa táýeldilikten arylý uzaq ýaqytty qajet etedi, sondyqtan tez nátıje kútýdiń qajeti joq.
– Sizdiń ujymda lýdomanııanyń aldyn-alý sharalary qalaı júzege asyp jatyr?
– Elimizde lýdomanııamen kúres júrgizýge sáıkes birqatar jańa sharalar qabyldanyp jatqany belgili. Tıisti zańnamaǵa túzetýler engizildi. Sonyń aıasynda qumar oıynǵa qarsy kúreske baǵyttalǵan tıisti normalar ázirlendi. Qazir oń nátıjeler de joq emes. Qoǵamdyq oryndarda býkmekerlik keńselerdi, totalızatorlar men onlaın kazınolardy jarnamalaýǵa tyıym salyndy. Bizdiń I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý ýnıversıtetine keletin bolsaq, jaqynda jastar lýdomanııasynmen kúresý jobasyn daıarlap memleket tarapynan grant tapsyryldy. Joba jetekshisi – ýnıversıtet rektory Ermek Bóribaev. Qazir ýnıversıtet ǵalymdarymen tize qozyp qumar oıynnyń sebebi men saldary, onymen kúresýdiń tıimdi ádisteri taqyrybynda ujymdyq monografııa daıyndalyp jatyr.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Abzal MAQASh,
«Egemen Qazaqstan»
