Foto: A.Baıjumanov
Dóńgelek ústeldi ashqan Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev konstıtýsııalyq baqylaý konstıtýsııalyq zańdylyqty qamtamasyz etýdiń jáne azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdyń mańyzdy ınstıtýty ekenin atap ótti. Osy baǵytta Konstıtýsııalyq Sottyń qurylýy ádiletti jáne quqyqtyq memleket qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam bolǵany anyq. Memleket basshysy da azamattardyń negizgi quqyqtaryn qorǵaýdyń basym mindet ekenin únemi aıtyp keledi.
«Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev halyqqa Joldaýynda quqyq qorǵaý ınstıtýttaryn kúsheıtý jóninde naqty mindetter júktedi. Sondaı-aq 2022 jylǵy konstıtýsııalyq reforma eldiń quqyq qorǵaý júıesin jańa sapaly deńgeıge kóterdi. Sonyń nátıjesinde quqyq qorǵaýdyń mańyzdy tetigi retinde Konstıtýsııalyq Sot quryldy. Eki jyldyń ishinde Konstıtýsııalyq Sotqa 8 myńnan astam ótinish kelip túsken. Odan bólek, zańnamany damytýda mańyzdy ról atqaratyn 50-den astam normatıvtik qaýly shyǵaryldy. Azamattarǵa osyndaı quqyqtyń berilýi olardyń konstıtýsııalyq kepildikterin iske asyrýǵa qatysty qoǵamdy tolǵandyratyn problemalardy anyqtaýǵa jáne zańnamany jetildirýge múmkindik beredi», dedi Palata Spıkeri.
Sonymen qatar Máýlen Áshimbaev azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy tolyqqandy iske asyrý úshin konstıtýsııalyq baqylaýdyń tıimdi tetigin qalyptastyrý jáne qoǵamnyń quqyqtyq mádenıetin arttyrý qajet ekenin aıtty. Senat Tóraǵasy konstıtýsııalyq baqylaý tetikterin jetildirýge qatysty Parlamenttiń, memlekettik organdardyń jáne ǵylymı-saraptamalyq qoǵamdastyqtyń aldynda turǵan negizgi mindetterge de toqtaldy.
«Konstıtýsııanyń tıimdi iske asyrylýyn qamtamasyz etý jáne onyń erejeleri men normalarynyń oryndalý sapasyn arttyrý asa mańyzdy. Osy oraıda biz Konstıtýsııalyq Sottyń Parlamentke jyl saıynǵy Joldaýynda kórsetilgen ustanymdardy tolyq qoldaımyz. Atap aıtqanda, Konstıtýsııalyq Sot sheshimderiniń oryndalýyna quqyqtyq monıtorıngti kúsheıtý, zańnamada Konstıtýsııalyq Sottyń barlyq sheshimderi boıynsha normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirleýdiń ońaılatylǵan tártibin belgileý týraly bastamalar aıryqsha mánge ıe. Osy rette elimizde konstıtýsııalyq zańdylyqty qamtamasyz etý ár memlekettik organnyń aldynda turǵan mańyzdy mindet ekenin atap ótken jón», dep Palata Tóraǵasy dóńgelek ústel kezinde aıtylǵan usynystar men pikirler muqııat zerdelenip, Senattyń aldaǵy zań shyǵarý qyzmetinde eskeriletinin aıtty.
Máýlen Áshimbaev óz sózinde senatorlar Konstıtýsııalyq Sotpen birlesip, Konstıtýsııalyq Sot sheshimderiniń oryndalýyn quqyqtyq turǵydan retteýdi jetildiretin zań jobasyn ázirlep jatqanyn da tilge tıek etti.
Sonymen qatar ol otyrysqa qatysýshylardy Memleket basshysynyń konstıtýsııalyq baqylaý rásimine qatysty tapsyrmalaryn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý jolynda birlesip jumys isteýge shaqyrdy.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev óz Joldaýlarynda adam quqyqtaryn qorǵaý jáne zań ústemdigin qamtamasyz etý máselelerine árdaıym nazar aýdaryp keledi. Konstıtýsııalyq Sottyń quqyqtyq ustanymdaryna sáıkes qoldanystaǵy zańnamany jetildirý baǵytynda áli de aýqymdy jumys atqarýymyz kerek. Osy jolda biz konstrýktıvti yntymaqtastyqqa, sarapshylarmen, ǵalymdarmen, sýdıalarmen, zańgerlermen jáne halyqaralyq uıym ókilderimen birlesip jumys isteýge daıynbyz», dedi Máýlen Áshimbaev.
О́z kezeginde Konstıtýsııalyq Sottyń Tóraǵasy Elvıra Ázimova tikeleı konstıtýsııalyq shaǵym ınstıtýty qazaqstandyqtarǵa óz quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý úshin qosymsha múmkindik bergenin, ony búginde azamattar belsendi paıdalanyp otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq elimizde zańnamany jetildirý aıasynda qabyldanǵan zańdar men normatıvtik-quqyqtyq aktiler Konstıtýsııaǵa saı bolýy kerektigine basa mán berildi.
Elvıra Ázimovanyń aıtýynsha, qazirgi tańda Konstıtýsııalyq Sottyń qorytyndy sheshimderin oryndaý tetigi rettelmegen. Bul jaǵdaı quqyqtyq belgisizdik problemasynyń artýyna túrtki bolyp otyr. Osyǵan baılanysty tejemelik jáne tepe-teńdik júıeni saqtap, halyqaralyq tájirıbeni eskerip, Konstıtýsııalyq Sottyń qorytyndy sheshimderine qatysty teńgerimdi jáne kelisilgen shara qabyldaýdy qamtamasyz etý qajet.
«Zań shyǵarýshy retinde Parlament zańnamalyq bastamalardy talqylaý kezinde ýaqytsha algorıtmder jáne Konstıtýsııalyq Sottyń qorytyndy sheshimderin oryndaý jónindegi usynystar boıynsha naqty túsinik alý kerek. Sondyqtan Konstıtýsııalyq Sottyń qorytyndy sheshimderin oryndaýǵa arnalǵan zańnamalyq bastamalardy engizý úshin jedeldetilgen tártip týraly máseleni qaraýdy usynamyz. Sot jáne quqyq qorǵaý organdarynyń tájirıbesine qatysty máselede quqyq normasyn Konstıtýsııaǵa sáıkes kelmeıdi nemese Konstıtýsııaǵa berilgen túsindirmede sáıkes keledi dep taný týraly Konstıtýsııalyq Sot sheshimderin is júrgizý barysynda jańa mán-jaılarǵa jatqyzý múmkindigin talqylaý mańyzdy. Bul máseleni sheshý boıynsha shet elderdiń oń tájirıbesi bar. Kelesi baǵyt – qoldanystaǵy nemese engizilgen shekteýlerdiń mólsherliligimen jáne olardyń proporsıonaldylyǵymen baılanysty. Bul qaǵıda qoǵamda «zań jáne tártip» tujyrymdamasyn qalyptastyrý turǵysynan mańyzdy. Sondaı-aq ol zańnamanyń turaqtylyǵyna ǵana emes, májbúrleý tetikteriniń boljamdylyǵyna da tikeleı áser etedi», dedi Konstıtýsııalyq Sottyń Tóraǵasy.
Aıta keteıik, dóńgelek ústelge Parlament depýtattarymen qatar Konstıtýsııalyq Sot pen Joǵarǵy Sottyń sýdıalary, Bas prokýratýranyń, Ádilet mınıstrliginiń, ǵylymı qoǵamdastyqtyń ókilderi, sondaı-aq, Senat janyndaǵy Sarapshylar klýbynyń músheleri qatysty.
