Kıeli mamandyq ıesi

Tarıhta aty qalǵan Abylaı­han­nyń sardary Tileýli batyrdyń urpaǵy sanalatyn ata-anasy Shaımaǵambet aqsaqal men Toqtar ana ul-qyzdaryna ónegeli tálim-tárbıe berip, berekeli de, ulaǵatty otbasyn qurǵan jandar edi. Shaımaǵambet aqsaqaldyń kásibi qaıyń, tal tárizdi aǵashtardan at shana, arba, er-toqym, qamyt, úı jıhazdaryn jáne temirden shalǵy, tyrma tárizdi shóp shabatyn quraldardy jasaıtyn aǵash sheberi. El arasynda usta atanǵan, tipti kıim de pishetin, ishik, tymaq tigip, qoıdyń qara júninen qoldan pıma da basatyn. Al Toqtar anany barlyq qazaq otbasyn­daǵy analarymyzdaı úıdiń berekesi men tynyshtyǵyn saqtap, urpaq tárbıesimen aınalysqan mereıli jan bolǵan dep búginde urpaqtary rızashylyqpen eske alyp otyrady.

Osyndaı ónegeli otbasynda dúnıege kelgen Ádilhan kish­kentaıynan zerek, alǵyr, atyna saı ádil bolyp ósti. Mektepte segi­zinshi synyptan bastap tómengi synyptarmen tálimgerlik jumystar atqaratyn. Sol kezde ustazdary onyń matematıka­ǵa zerektigin eskerip orta synyptarǵa matematıka páninen sabaq berýdi de senimdilikpen tapsyratyn.

Erte qalyptasqan ustazdyq maman­dyqqa degen súıispenshilik onyń osy joldy tańdaýyna sebep bolǵan­daı. Ádilhan 1971 jyly orta mektepti bitir­gen soń, ustazdyq mamandyqty tań­dap, Qostanaı pedagogıkalyq ıns­tıtýty­nyń fızıka-matematıka fakýl­tetine oqýǵa tústi.

Sóıtip, ınstıtýtty 1975 jyly mate­­­matıka páni mamandyǵy boıynsha bitir­gen, jas mamannyń alǵashqy eńbek joly keshegi Torǵaı oblysy­nyń Jańa­dala aýda­nyndaǵy G.S.Tıtov atyn­daǵy keń­shar­dyń orta mektebinde matematıka páni­niń muǵalimdiginen bastaldy. Ol oqýshy­lardyń bilim sapasyn kóterýmen qatar, tálim-tárbıe­sine de erekshe kóńil bólip, pedagogıka­lyq ádis-tásilderdi tıimdi qol­danatyn.Mektep ákimshiligi bir jyl ǵana muǵa­limdik qyzmet atqarǵan jas mamandy ustazdyq qabiletin eskerip, úlken senim artyp mektep dırektorynyń oqý-tárbıe isi jónindegi orynbasary etip taǵaıyndaıdy.

Osy qyzmetti atqarǵan úsh jyl ishinde mektepte tııanaqty, jaýap­ker­shilikti sezinetin, birin-biri baǵalaı biletin ujym qalyptasty, aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizildi.

Osylaısha, Ádilhan Júsipov oqý men eńbekti qatar ushtastyrýǵa kúsh saldy. Onyń oqý-aǵartý isine sińirgen eńbegi, shyǵarmashyl izdenimpazdyǵy, bilimi men biliktiligi joǵary baǵalanyp, zor senimge ıe boldy. Sóıtip, ol 1990 jyly Torǵaı oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy bolyp taǵaıyndaldy.

Bul qyzmettegi erekshe eńbeginiń biri – oblysta ulttyq mektepter men bala baqshalar ashý boldy. Úlken uıym­das­tyrýshylyq jumystardyń nátıje­sinde 1997 jyly bul óńirde ulttyq mektepterdi qosqanda jalpy mektep sany 260-qa deıin, al bala baqshalarynyń sany 123-ke deıin kóbeıdi, 1990–1997 jyldar aralyǵyn­da qosymsha 3 mektep paıdalanýǵa beril­di. 1991 jyly qazaq tili men áde­bıeti pánderi boıynsha alǵash ret res­pýb­lıkalyq olım­pıada Torǵaı obly­syn­da ótip, Mońǵo­lııanyń Baıan-О́l­geı aı­maǵynan qazaq balalary kelip qatysty.

1991 jyly Ult ustazy Y.Altyn­sa­rın­­niń 150 jyldyq mereıtoıy res­pýb­­lıka kóleminde keńinen atalyp, ǵyly­mı-praktıkalyq konferen­sııa uıymdas­tyryldy. Mereıtoı qar­sańynda oblysta úsh mektepke Y.Altyn­sarın aty berilip, eskertkish-bıýst ornatyldy. Osy jyldary Aqkisi aýyly turǵyndarynyń tilegi eske­rilip, ózi álippe betin ashqan bastaýysh bilim uıasynyń orta mektep qatarynan oryn alýyna kóp eńbek sińirip, aýyl­dastarynyń alǵysyna bólendi.

1992 jyly Torǵaı jerinde tuń­ǵysh ret halyq pedagogıkasyna arnalǵan Res­pýblıkalyq semınar-keńes ótkizi­lip, ony uıymdastyrý barysynda Jan­geldın aýdanynyń onnan astam mekte­biniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartyldy, Bilim mınıstrliginiń buı­ryǵymen Arqalyq qalasyndaǵy A.Qunanbaıuly atyndaǵy №6 orta mektep respýblıka boıynsha tirek mektep bolyp tanyldy. 1992 jyldan bastap Túrkııa, Majarstan elderine ondaǵan jas joǵary oqý orynda­ryna jiberilip, ýaqyt talabyna saı bilim alý­ǵa jaǵdaı jasaldy. 1993 jyly oblys­ta shaǵyn mektepterdiń keshendi damý máselelerine arnalǵan Respýblıkalyq semınar-keńesi ótkizildi. Osy jyly oblysta qazaq balalary úshin qazaq-túrik lıseıi ashylyp, keleshek urpaqtyń jańa mazmunda shet tilinde bilim alýyna múmkindik jasaldy.

Eliniń eleýlisi, halqynyń qalaý­­lysy bola bilgen Ádilhan Shaı­ma­ǵam­betuly 1997 jyly elimizdiń ardaq­ty azamatynyń biri – Shaısultan Shaıah­metulynyń shaqyrýymen Máde­nıet, aqparattandyrý jáne qoǵam­dyq kelisim mınıstrligi jany­nan qu­rylǵan memelekettik tildi oqytý res­pýblıkalyq ortalyǵy dırek­torynyń orynbasary bolyp taǵa­ıyn­daldy. Bul qyzmette de ol óziniń kásibı sheberligin tanyta bildi.

Sol jyldardaǵy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi sheber pedagog, bilikti bas­shy retinde bilim salasyna qosqan úlesin eskere otyryp, Júsipov Ádilhan Shaımaǵambetulyn 2001 jyldyń 5 qyr­kúıeginen bastap Astana qalasynyń Gýma­nıtarlyq kolledji dırektory laýazymyna taǵaıyndaıdy. Sóıtip, ol 2018 jyldyń qyrkúıegine deıin osy qyzmetti abyroımen atqarady.

Kolledj 2001–2002 oqý jylynan bastap basshynyń tyń bastamasymen mańyzdy ózgeristerge qol jetkizdi, oqý ordasy jańa turpatty bilim ordasyna aınaldy. Onyń dáleli retinde bilim berýdi basqarý júıesiniń rólin, bilim ordasynyń oqý-tehnıkalyq bazasyn arttyrý maqsatynda 2002 jyly kolledjdiń Damý baǵdarlamasy arqyly úsh jylǵa josparlaý júıesi engizildi.

Osy jyldar ishinde kolledjde jańa mamandar daıarlaıtyn bólimder ashylyp, eleýli ózgerister boldy. Bilim berý úderisin aqparattandyrýdyń alǵash­qy qadamdary jasaldy, kompıýterlik ­kabınetter jabdyqtaldy, ınternet jelisi qosyldy. Oqý ornynyń jańa talapqa saı oqý-ádistemelik normatıv­tik qujat­tary ázirlendi. Jańa baǵyt­ta­ǵy túrli is-sharalar kolledjdiń «Damý baǵdarlamasy» negizinde júıeli túrde qarqyndy júzege asty.

Ulttyq tálim-tárbıeni urpaq boıyna sińirý ony júıeli damytý maqsatynda kolledjde etnopedagogıka kabıneti jáne arnaıy etno-zal alańy erekshe ulttyq dızaınmen jabdyqtaldy. Kolledj mura­jaıy ashyldy.

Kolledj oqytýshylarynyń shyǵar­mashylyq-izdenis jumystary, oqý orny­nyń tynysy, jańalyqtary jarııa­lanyp otyratyn «Pedagogıka­lyq jarshy» jýr­naly jaryqqa shyq­­ty. Ǵylymı jáne áleý­mettik yn­ty­maq­tastyqty iske asyrý úlken ma­ńyzdy isterdiń biri retinde qaraldy. Halyq­aralyq deńgeıdegi Túrkııanyń mek­­tepke deıingi bilim berý salasy men kol­­ledji jáne Ulybrıtanııa­nyń Kem­brıdj kolledjimen bilim sala­syndaǵy óz­ara teńdik, túsinistik jáne tıim­dilik negi­zinde yntymaqtastyq kelisimshartqa otyr­dy. Osy kelisim shart negizinde bilik­tilikti jetildirý, tájirıbe almasý, taǵylymdamadan ótý, jańashyl talap­tarǵa saı bilimdi damytý, kadrlardy baǵdarly daıarlaý sııaqty máselelerdi sheshý joldary qarastyryldy. Sonymen qatar Birikken Arab ámirligi, Shvesııa men Estonııa memleketi delegasııalary táji­rıbe almasý maqsatynda, Italııa memleketimen birlesken semınarlar ótti. Reseı bilim berý akademııasymen jáne Belarýs respýblıkasynyń Iаnkı Kýpala atyndaǵy Grodno memle­ket­­­­tik ýnıversıtetiniń gýmanı­tar­lyq kol­led­jimen stýdentterdiń aka­demııa­lyq ­almasýy týraly kelisim shart­qa otyrdy.

Bilim berý úderisinde oqý kabı­net­te­rin jańa zaman talabyna saı jab­dyq­taý, oqý quraldarymen qamta­masyz etý, mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý ­negi­zinde respýblıkalyq qanat­qaqty joba «Elektrondyq oqy­tý» qolǵa alyn­dy. Kolledj stýdent­teri halyq­aralyq, res­pýb­lıkalyq deń­geı­degi is-sharalar­ǵa, jarystar men týrnır­lerge belsene qatysty. 2008 jáne 2017 jyldary Astana qalasy ákimdiginiń «Úzdik kolledj» grantyn jeńip alýy bilikti basshy men kási­bı shyńdalǵan ujymnyń jemisti eńbegi­niń nátıjesi ekendiginiń dáleli.

Ádilhan Shaımaǵambetuly basqar­­ǵan kezeńde Gýmanıtarlyq kolledj eli­miz­degi bilim berý uıymdary úshin sapaly maman daıarlap kele jatqan keleshegi zor oqý oryndarynyń birine aınaldy.

Bir sózben aıtqanda, elimizdiń bilim berý isinde kásibı shyńdalyp, bilim­di ustaz, mártebesi bıik, abyroıy asqaq, bi­likti basshy atanǵan Ádilhan Shaıma­ǵam­betulynyń pedagogıkalyq ómir joly búgingi jas urpaqqa úlgi ónege.

Bazarkúl AHMET,

Aqparat salasynyń úzdigi