Sýretti salǵan – Aıdarbek ǴAZIZULY
– Átteń, qatynymsyń, áıtpese seniń «kór-jerińdi» aıtyp jar sala áshkereler edim! – dep alyp, ózimshe ókireńdeı onyń kemshilikterin tere sózdiń nebir «shuraılylaryn» birinen soń birin toǵytyppyn. Álqıssamdy, neke qıylyp, kelin bolyp túskennen kóp ótpeı-aq ónerin «órge» ozdyrǵanyn shıyrlap óttim... Eki baladan soń burynǵy áıelimniń «buıylyǵy» jaıyna qalyp, menen tartyp, kim-kimge de «á, dese, má» deıtindi shyǵarǵanyn qyjyltyp óttim... Enesimen sıyspaı, aqyry bólek shyǵyp degenine jetkenin betine bastym... Ara-arasynda, «átteń, qatynymsyń, áıtpese aıtar edim!» dep alyp, ne kerek, onyń osy sııaqty on taraý bútkil ospadarlyǵyn aıtyppyn. eń sońynda qatyn jónindegi keri ketken maqal-máteldi kósiltip: – «Jaman jardan – qur qushaqtasań da jastyq artyq», «Erdiń atyn qatyn, ıa báıgeden kelgen aty shyǵarady», «О́z zaıybyńa dushpan kózben qara», «Sulý áıeldiń kúıeýi ómir boıy qaraýyl bolyp ótedi», «Áıeldiń daýysy qatty shyqqan úıdiń bosaǵasynan jaqsylyq kútpe», «Erterek ólgiń kelse, aqymaq áıelge úılen», «Bulttan shyqqan kún ashy, jaman qatynnyń tili ashy», «Erkek daýysty áıeldiń isi bolmas», «Áıel boıansa – buzylady, kóp qıqańdasa – urynady», «Asyl áıel — ári erkek, ári qatyn», «Betpaq áıel baıynyń baıy», «Áıel ápkish, bir basynda sý tursa, bir basynda shý turady», «Atyń jaman bolsa, satyp qutylasyń, ıtiń jaman bolsa, atyp qutylasyń, qatynyń jaman bolsa, qaıtip qutylasyń», «Qazymyr qatynnyń baıy erte qartaıady», dep baryp kergı toqtappyn.
...Qatyn da qarap qalsyn ba, izdegenge suraǵan, kózin kerjıte maǵan tesile qaraǵan qalpy:
– Átteń, baıymsyń, áıtpese seniń de «kór-jerińdi» aıtyp jar sala masqaralar edim-aý! – dep alyp... «Úılengenge deıingi ýádeńniń ádirem qalǵanyn bilesiń be? Saǵan qor bolǵan qaıran ǵana jastyq shaǵym-aı! Ne qyzmetti mandytpadyń, ne elden qalmaı elgezektik tanytpadyń, ana ózimizden kósh ilgeri ketken dos-jarandarǵa qarap, qaıdan ǵana myna bózókpege tap kelip edim dep nalı ishim ýdaı ashıdy... e, átteń, baıymsyń, áıtpese seniń de «kór-jerińdi» qozǵap, aǵyl-tegil aǵytylar edim!» dep kemshilikterimdi kózime ottaı basyp, sherin tarqatyp aldy. Odan ári erkek jónindegi keri ketken maqal-máteldi kósiltip: – «Jaman baıdan jaıdaqtyǵym artyq», «Búrkit qartaısa tyshqanshyl bolady», «Qatyn daýysty erkektiń kúshi bolmas», «Erkek joldas, áıelden ázireıil de qorqady, sen adamsyń ǵoı, shyda!», «Áıel quqy ákeńnen úlken», «Kúıeý degen kúl astynda», «Han jarlyǵynan qatyn jarlyǵy kúshti», «Súıkimsizdiń bórik kıgeni de súıkimsiz», «Áıelder bútkil jumysty atqarady, qalǵandary erkekterden artylmaıdy», «Halqyńa qul bolmasań bı bolmaısyń, qatynyńa qul bolmasań úı bolmaısyń», «Áńgime — áıelden, búlik baıdan shyǵady», «Áıel – ámııan, erkek – aqsha», dep baryp, baıqamaı tilin kórshi bólmede otyrǵan balaǵa tıgizdi. bala da shaqar, áıda kelip bizge qarata:
– Átteń, áke-sheshemsizder... – dep alyp... E, bizdiń de qaı ońǵan qylyǵymyz bolýshy edi... Ul sony aıtyp kósilgen bolyp, bizge qatysty maqal-máteldiń soraqysyn sorǵalatyp baryp ejireıgende, baǵanadan kempir ekeýmizdiń ózimizshe bolyp ózeýreı qalǵan basymyz ıilip, oınaqshyǵan janarymyz jer shuqı múláıimsı búrisip otyryp, árige kóz júgirtsem... Árirek te ózimen ózi otyrǵan esi kirgen nemerem ákesiniń ákireńine muryn shúıirip, onyń aıtqan «ataly» sózderin yjdaǵattylyqpen tyńdap otyr eken. О́z basym, oǵan da shúkirshilik etip táýbeme keldim...
Berik SADYR
