Agroónerkásip kesheni ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıis

On jyldaǵy rekordtyq kórsetkish

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sóziniń basynda jıynǵa qatysýshylardy Aýyl sharýashylyǵy, tamaq jáne óńdeý óner­kásibi qyzmetkerleri kúnimen quttyqtady. Memleket basshysy forýmnyń elimizde tyń ıgerý naýqany bastalǵanyna 70 jyl tolýymen tuspa-tus kelip otyrǵanyn atap ótti. Prezıdenttiń pikirinshe, tyń ıgerý naýqanynyń túrli saldary bolǵany­na qaramastan, aýyl sharýashylyǵynda kóptegen oń ózgeris jasaldy. Qazaqstan az ýaqyt ishinde álemdegi astyqty elderdiń birine aınaldy. Bul rette ol alǵashqy tyń­ger­lerdiń jáne olardyń izin basqan dıqandarymyzdyń eńbegin erekshe baǵalady.

– Qazaqstan egis alqaby jáne jaıylym­dyq jer kólemi jaǵynan álemde 6-oryn alady. Biz bıdaı eksporttaıtyn 10 iri memleket­tiń qataryna kiremiz. Un eksporty bo­ıynsha kósh basyndaǵy eldiń birimiz. Bıyl túrli qıyndyqqa qaramastan, qambamyz astyqqa toldy. Kúzgi jıyn-terimde 26,7 mln tonna daqyl jınaldy. Bul – keıingi on jyl­daǵy rekordtyq kórsetkish. Shyn máninde, dıqandarymyz tamasha nátıjege jetip otyr. Quttyqtaımyn jáne barshańyzǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin! – dedi Prezıdent.

Prezıdent júıeli jumystardyń nátıje­sin­de ınflıasııa deńgeıi tómendegenin, al ulttyq ekonomıkanyń ósimi bıylǵy qańtar-qazan aılarynda 4 paıyzdan asqanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, munaıdan tys salalardy damytý arqyly oń dınamıka baıqalady. Bul – mańyzdy úderis. Ishki jalpy ónim ósiminiń úshten ekisinen astamy saýda, óńdeý ónerkásibi, qurylys pen aýyl sharýashylyǵyna tıesili. Osy baǵyttaǵy belsendi jumysty jalǵastyrý kerek.

– Qazaqstan shetelderden tikeleı ınves­tısııa tartý boıynsha Ortalyq Azııada kósh bastap tur. Bıyl jetekshi halyqaralyq reıtıng agenttikteri Qazaqstannyń qazirgi nesıe reıtıngi ınvestısııalyq senimdilik deńgeıinde turǵanyn rastady. Qyrkúıekte Moody’s agenttigi Qazaqstannyń uzaqmerzimdi reıtıngin «Turaqty» deńgeıine kóterdi. Bul – Táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy eń úzdik nátıje. Investısııa ekonomıkanyń ken óndirýden tys salalaryna kóbirek tartyldy. О́ńdeý sektory kólemi jaǵynan qazirdiń ózinde ken óndirýdi basyp ozdy ári úzdiksiz ósip keledi (ónerkásip qurylymynda óńdeý sektorynyń úlesi 47 paıyzdy quraıdy). Bul salada búginde 630 myń azamat jemisti eńbek etedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Osy oraıda Memleket basshysy jyl sońynda jalpy quny 1,2 trln teńgeni quraıtyn 180 ındýstrıaldy joba iske asyrylatynyn habarlady. Atap aıtqanda, katodty mys (Qaraǵandy oblysy), ferroqorytpa (Pavlodar oblysy), júk kólikteriniń bólshekteri (Qostanaı oblysy), sement, baǵaly metall óńdeý óndirisi (Jambyl oblysy) sekildi iri zaýyttar jumys isteı bas­taıdy. Qazirgi ýaqytta volfram kenin qaıta óńdeý (Almaty oblysy), «Chevrolet Onix» avtokólik markasyn qurastyrý (Qostanaı oblysy), mys konsentraty (Jambyl oblysy), jylý oqshaýlaǵysh materıaldary (Almaty oblysy) jáne qysh taqtalary (Shymkent qalasy) óndiristeri paıdalanýǵa berildi. Atyraý oblysynda polıpropılen shyǵaratyn zaýyttyń ashylýy munaı-gaz hımııasy salasynyń tolyqtaı qalyptasýyna yqpal etti. Aldaǵy ýaqytta polıetılen men býtadıen óndirý josparlanǵan. Mańǵystaý oblysynda eýropalyq konsorsıýmnyń qatysýymen «jasyl» sýtegi óndirisi jobasy júzege asyrylady. Osylaısha elimizde ozyq halyqaralyq standarttarǵa saı jáne syrtqy naryqta suranysqa ıe ónim óndiretin jańa kásiporyndar qurylyp jatyr.

Budan soń Prezıdent áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattardyń turǵyn úıge qoljetimdiligin arttyrý úshin aýqymdy jumys júrgizilip jatqa­nyn, osy maqsatta «Otaý», «Naýryz» jáne «Asyl meken» jeńildetilgen ıpoteka­lyq baǵdarlamalary ashylǵanyn, sondaı-aq kóktemgi sý tasqynynan zardap shekken 17 myńnan asa otbasynyń baspana máselesi sheshimin tapqanyn atap ótti.

– Agroónerkásip keshenine jan-jaqty qoldaý kórsetilýde. Negizgi maqsaty­myz – aýyl sharýashylyǵynyń damýy­na serpin berý. Búginde elimizdiń Jahan­dyq azyq-túlik qaýipsizdigi ındeksin­degi kórsetkishteri jaqsaryp keledi. 2022 jyly osy reıtıngte 32-orynǵa shyqtyq. Qazaqstan TMD elderi ishinde kósh bastap tur. Biraq jaıbaraqat otyrýǵa bolmaıdy. Aýyl sharýashylyǵy básekege qabiletti ozyq sala bolýy kerek. Agroónerkásip kesheni ekonomıkadaǵy basty qozǵaýshy kúshtiń birine aınalýǵa tıis. Bıznes te, memleket te osyǵan múddeli. Bul, eń aldymen, azyq-túlik qaýip­siz­digin qamtamasyz etý turǵysynan ma­ńyzdy. Aýyldaǵy aǵaıynnyń turmysy da osy salaǵa tikeleı baılanysty, – dedi ol.

Jeńildetilgen nesıe erterek beriledi

Prezıdent aldaǵy jumystyń negizgi baǵyttaryna toqtaldy. Onyń birinshisi – agroónerkásip keshenin qarjylan­dyrý­dy júıeli júrgizý. Bul rette Qasym-Jomart Toqaev memleket agroónerkásip keshenine bólinetin qarjy kólemin aıtarlyqtaı arttyrǵanyn, paıyzdyq mólsherlememen sýbsıdııalaý arqyly nesıeleýdiń kúrdeli ári kóleńkeli júıesinen bas tartqanyn aıtty.

– Dıqandar endi kóktemgi egin egý jáne jıyn-terin jumystaryna 5 paıyz mólsherlememen tikeleı jeńildetilgen nesıe alady. Mundaı nesıeleý kólemi alǵash ret jarty trln teńgeden asty (580 mlrd teńge, buǵan deıin 180 mlrd teńge bolǵan), aldaǵy ýaqytta bul kórsetkish 1,5 trln teńgege deıin jetkiziledi. Dándi daqyldar túsimi bıyl gektaryna 16 sentnerdi qurady. Bul – kópjyldyq ortasha kórsetkishterden áldeqaıda joǵary. Keıbir alqaptan gektaryna 40 sentnerden nemese odan da kóp ónim jınaldy. Bıdaı sapasy men balaýyzynyń deńgeıi – (32 paıyz) joǵary. Buǵan zamanaýı agrotehnologııalardy, joǵary sapaly tuqymdy, tyńaıtqysh pen pestısıdterdi paıdalaný, sondaı-aq aýylsharýashylyq tehnıkalaryn jańartý arqyly qol jetkizdik. Endi bizdiń aldymyzda jınalǵan ónimdi saqtaý jáne onyń baǵasyn quldyratýǵa jol bermeý mindeti tur. Úkimetke Azyq-túlik korporasııasy arqyly sharýalardan astyq satyp alýdy tapsyramyn. Bul naryqtaǵy baǵany ustap turý úshin kerek. Astyqty óńirlerdegi qoımalardy bosatý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy jáne Kólik mınıstrlikteri bıdaıdy basqa oblystarǵa tasymaldaýdy jedel qamtamasyz etkeni jón. Bul iste oblys ákimderiniń úılesimdi jumys istegeni mańyzdy. Kóktemgi egis pen kúzgi jıyn-terin jumystaryn der kezinde qarjylandyrý – mol astyq jınaýdyń kepili. Jyl saıyn tólemderdi keshiktirý saldarynan sharýalar egin egý barysynda kóp qıyndyqty bas­tan ótkeredi. Sondyqtan meniń tap­syrmam boıynsha kóktemgi egis jumys­taryna bólinetin jeńildetilgen nesıe bıylǵy jeltoqsan aıynan bastap beriletin bolady. Sonyń nátıjesinde dıqandar janar-jaǵarmaıdy, qosalqy bólshekterdi, basqa da qajetti taýarlar men qyzmetterdi ýaqytynda satyp ala alady, – dedi Memleket basshysy.

Ol halyqqa arnaǵan Joldaýynda atalǵan salaǵa jeke ınvestısııalar tartý kerek ekenin aıtqanyn eske saldy. Bul rette Prezıdent agroónerkásip keshenin memleket tarapynan sýbsıdııa­laýdy birtindep qysqartyp, onyń ornyna bankterdiń aýyl sharýashylyǵyna jeńildetilgen nesıe berýin yntalandyrýdy alǵa tartyp, otandyq qarjy ınstıtýttary agrokásiporyndarǵa uzaqmerzimdi ári qoljetimdi qarajat usynýǵa tıis ekenin atap ótti.

– Búgin – Ulttyq valıýta kúni. Tól valıýtamyz – táýelsizdiktiń sımvoly. Teńgeniń turaqtylyǵy Qazaqstan ekonomıkasynyń ornyqty damýyna yqpal etedi. Memlekettiń qarjy saıasaty birinshi kezekte naqty sektordyń órkendeýine baǵyttalǵany durys. Bul salada memlekettik qoldaýdyń aýqym­dylyǵyn eskere otyryp, esepteý men qadaǵalaýdyń tıimdiligin jolǵa qoıý qajet. Meniń tapsyrmam boıynsha aýyl sharýashylyǵyndaǵy statıstıkany burmalaý, jalǵan qujat toltyrý, kózboıaýshylyq faktilerin túp-tamyrymen joıý jumystary júrgizilip jatyr. Osynyń nátıjesinde biz salanyń naqty jaǵdaıyn baǵamdaı alamyz, ekonomıkalyq shyǵynǵa soqtyratyn tıimsiz sheshim qabyldamaımyz. Úkimet sýbsıdııa berýdiń ashyqtyǵyn tolyq qamtamasyz etip, salany naryqtyq ádis-tásilder arqyly nyǵaıtýdy qolǵa alýy qajet. Bul salada strategııalyq turǵydan senimdi ári muqııat oılastyrylǵan memlekettik retteý tetikterine kóshý mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Ekinshi baǵyt – agroónerkásip keshenin ındýstrııalandyrýdy belsendi túrde jalǵastyrý. Bul rette Memleket basshysy byltyrǵy Joldaýynda úsh jyldyń ishinde agroónerkásip keshenindegi qaıta óńdelgen ónimniń úlesin 70 paıyzǵa deıin arttyrý mindetin qoıǵanyn, negizgi azyq-túlik taýarlary boıynsha ımportqa táýeldilikti azaıtýǵa baǵyttalǵan birqatar joba júzege asyryla bastaǵanyn málimdedi. Atap aıtqanda, taıaý jyldary sút óndirý kólemin 600 myń tonnaǵa kóbeıtýge múmkindik beretin 116 zamanaýı taýarly sút fermasy salynady. Jalpy qýaty jylyna 220 myń tonna qus etin óndiretin 29 fabrıkany, sondaı-aq qýaty jylyna 850 mln jumyrtqa óndiretin 11 qus fabrıkasyn paı­dalanýǵa berý kózdelgen. 100 myńǵa jýyq iri qaraǵa arnalǵan 6 bordaqylaý ala­ńyn, sondaı-aq 50 myń bas ýaq malǵa arnal­ǵan bordaqylaý keshenin iske qosý jospar­lanyp otyr. Sonymen qatar Úkimet al­ǵashqy mamandandyrylǵan bırja ashýdy qolǵa aldy. Bul keshende mal saýdasynyń zamanaýı erejeleri saqtalyp, fermerler men tutynýshylar arasynda basy artyq deldaldar bolmaıdy.

Aýyl sharýashylyǵyn órkendetetin tetikter

Úshinshi – aýyl sharýashylyǵy ǵylymyn órkendetý. Prezıdent atap ótken bul baǵyttyń mańyzy zor. Qazir jahandyq azyq-túlik naryǵynda báseke kúsheıip keledi. Oǵan tótep berý úshin ǵylymdy damytýǵa basa mán berý kerek. Sonyń ishinde tuqym sharýashylyǵyn jandandyrý – strategııalyq mindettiń biri.

– Kartop pen qant qyzylshasy boıyn­sha otandyq tuqymnyń úlesi 10 pa­ıyzǵa da jetpeıdi. Osyndaı másele­lerdi shuǵyl sheshý qajet. Bıyl Dándi daqyl­dar seleksııasy men tuqym sharýashy­ly­ǵyn damytý týraly keshendi jospar qabyl­dandy. Naqty mindetter qoıyldy. Úkimet­ke dıqandardy elimizde óndirilgen tuqym­men qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Bul kór­setkishti 2028 jyly 80 paıyzǵa jet­kizý qajet. Al joǵary sapaly (ıaǵnı elıta­lyq) tuqymnyń úlesi keminde 15 paıyz bolýy kerek. Ol úshin sheteldiń ozyq táji­rı­besin zerttegen jón. Men jaqynda fran­sýz kásipkerlerin osy saladaǵy ınves­tı­sııalyq jobalardy birge júzege asyrýǵa shaqyrdym, – dedi Memleket basshysy.

Jylqy sharýashylyǵy ınstıtýty qurylady

Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev jylqy tuqymyn saqtaý, sanymen qatar sapasyn da arttyrý máselelerin qozǵady. Osy oraıda ol jýyrda Mońǵolııaǵa jasa­ǵan memlekettik saparynda sol eldiń basshysymen eki kóshpendi halyqtyń ur­­paǵy retin­de jylqy týraly áńgimeles­kenin, moń­ǵol jyl­qylary alasa bolǵanymen, óte tó­zim­di ári uzaqqa shabatynyn aıta ketti.

– Biz – «Tegimiz – túrki, túligimiz – jylqy» dep, arǵymaqty aıryqsha qadir­le­ge­n el­miz. Tutas tarıhymyz tulpar­dyń tuıa­ǵymen jazylǵan. Jalpy, qazaqtyń miner kóligi de, isher asy da jylqymen tyǵyz baılanysty. Saýmal men qymyzdyń san túrli dertke shıpa ekeni barshaǵa málim. Qazir elimizde jylqy sany úzdiksiz ósip keledi. Bul – jaqsy úrdis. Degenmen asyl tuqymdy jylqynyń úlesi bir paıyzǵa da jetpeıdi, ıaǵnı 4,2 mln jylqynyń 40 myńy ǵana – asyl tuqymdy. Sondyqtan mal tuqymyn asyldandyrý jumysyna basa mán bergen jón. Qazaqstanda jylqy­nyń birneshe túri bar. Onyń ishinde qazaq­pen birge jasap kele jatqan jabynyń orny erekshe. Keıin oǵan Qostanaı, Kóshim jáne Muǵaljar tuqymdary qosyldy. Árqaısysynyń óz ereksheligi bar. Men buǵan deıin Adaı jylqysy Mańǵystaýdyń baǵa jetpes qazynasy ekenin aıttym. Ony álemge tanytý úshin naqty sharalar qabyldaýdy tapsyrdym. Qazir Adaı jylqysy resmı túrde bólek tuqym retinde tirkeldi. Bul arǵymaqtar Uly dala joryǵynda, basqa da alaman báıgelerde top jaryp júr. Qostanaı jylqysy da myqty ekeni belgili, alaıda joǵalyp ketýdiń az-aq aldynda tur (nebári 280 bas qaldy). Sondyqtan jylqynyń sanymen qatar, sapasyn arttyrý – mańyzdy mindet. Bıyl qazaq jylqysynyń tuqymyn saqtaý jáne kóbeıtý úshin arnaıy zań qabyldadyq. Endi bul baǵytta taǵy bir mańyzdy qadam jasaımyz. Men Úkimetke Jylqy sharýashy­lyǵy ınstıtýtyn qurýdy tapsyramyn. Bilik­ti mamandar muny kópten beri aıtyp júr. Quzyrly organdar qysqa merzim ishin­de osy máseleni pysyqtap, qarjy kóz­derin naqtylaýy kerek, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy mán bergen tórtinshi baǵyt – aýyl sharýashylyǵyna jańa tehnologııalardy belsendi túrde engizý. Osy oraıda ol aldymen mıneraldy tyńaıtqyshtar máselesine toqtaldy. Bul – otandyq agrosektordaǵy ózekti másele. Bıyl egis alqaptaryna burynǵydan eki ese kóp tyńaıtqysh sebildi. Bul – ǵylymı turǵydan qajet tyńaıtqyshtyń 41 paıyzy degen sóz. Jalpy jumys qarqyny jaman emes. Biraq biz agrotehnologııasy damyǵan ozyq elderdiń deńgeıine umty­lýymyz qajet. Sondyqtan ımport­qa táýel­di bolýdy azaıtý kerek. О́zimizde shy­ǵary­­latyn tyńaıtqyshtar aýyl sha­rýa­shy­lyǵyn tolyq qamtamasyz etpeıdi, suranystyń jartysyn ǵana óteıdi.

Qazir elimizde quny 4 mlrd dollar bolatyn aýqymdy ınvestısııalyq joba­lar júzege asyrylyp jatyr. Sonyń arqasynda 7 mln tonna mıneral­dy tyńaıtqysh óndirilmek. Osylaısha ishki naryqty tolyq qamtamasyz ete­miz, al artyǵyn eksportqa shyǵarý­ǵa múmkindik týady. Buǵan qosa organıka­lyq tyńaıtqysh óndirisin damytý mańyz­dy. Halyqaralyq tájirıbege qarasaq, qoıdyń júnin sýarmaly jerge tyńaıt­qysh retinde tıimdi paıdalanýǵa bolady.

– Agroónerkásip keshenin odan ári sıfrlandyrý men avtomattandyrý máselesi udaıy nazarda bolýǵa tıis. Bul baǵytta qazirdiń ózinde jaqsy nátıjeler bar. Keıingi bes jylda elimizdegi sıfr­ly fermerlik sharýashylyqtar sany alty esege jýyq ósip, búginde 200-den asty. Bul – shyn mánindegi bolashaqtyń kásiporyndary. Onda ozyq tehnologııalar jappaı engiziledi. Biraq buǵan toqmeıilsýge bolmaıdy. Atalǵan saladaǵy qyzmetter men úderisterdi tolyǵymen elektrondy formatqa kóshirýdi jedeldetý qajet. Sýbsıdııa alý men jeńildikter­di paıdalaný algorıtmderi fermerlerge barynsha qarapaıym jáne túsinikti bolýy kerek. Bul týraly aqparattardyń for­malary men mazmuny barynsha qol­jetimdi bolǵany jón. Jasandy ıntellekt pen «úlken derekterdi» paıdalaný arqyly ǵana óndiristiń barlyq kezeńinde dál esepteý, baqylaý men boljaý múmkin bolmaq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Besinshi – aýyl sharýashylyǵy tehnıka­sy­nyń qoljetimdiligi mańyzdy. Bul baǵytta Prezıdent aýyl sharýashy­lyǵy tehnıkasyn jańartý deńgeıin jylyna 8-10 paıyzǵa deıin jetkizý jóninde mindet qoıǵanyn, osy maqsatqa 120 mlrd teńge bólinip, otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jylyna 5 paıyzben jeńildetilgen lızıngke berý baǵdarlamasy bastalǵanyn atap ótti.

Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda 8 iri birlesken kásiporyn, sonyń ishinde «Klaas» nemis konserni men reseılik «Rostselmash» kompanııasy tabysty jumys jasap jatyr. Bıyl shamamen 160 mlrd teńgege jýyq qarjyǵa 4,5 myńnan asa traktor men astyq jınaıtyn 815 kombaın (onyń 107-si «Klaas» kompanııa­syna tıesili) shyǵaryldy. Úkimet eńbek ónimdiligin arttyrýǵa, ımporttalatyn qosalqy bólshekterdi lokalızasııalap, usaq bólshekterden qurastyrylatyn óndiristi qoldaýǵa jáne turaqty jumys oryndaryn ashýǵa basa mán berýi kerek.

Altynshy baǵyt – aýyl sharýashy­lyǵynyń eksporttyq áleýetin kúsheıtý. Osy oraıda Memleket basshysy kólik-logıstıka múmkindikteriniń shekteýli bolýy kedergi keltiretinin aıtty. Mysaly, elimizdegi logıstıka men saqtaý júıe­leriniń jetkilikti bolmaýynan aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler zor shyǵynǵa ushyrap otyr. Sondyqtan saqtaý ınfraqurylymyn, sonyń ishinde elevatorlar, kókónis jáne jemis-jıdek saqtaý qoımalaryn damytý mańyzdy baǵyt bolýǵa tıis. Syıymdylyǵy 700 myń tonna bolatyn qoımalar salý men jańǵyrtýdyń keshendi jospary qabyldandy. Bul jumysty udaıy baqylaýda ustaý kerek. Elimiz dástúrli ótkizý naryqtaryn saqtap qana qoımaı, túrli elderdiń talaptaryna beıimdelgen ıkemdi jetkizý júıesin qura otyryp, eksportty ártaraptandyrýy tıis.

– О́zbekstan, Ázerbaıjan, Túrikmen­stan, Qyrǵyzstan jáne Aýǵanstan­ǵa jos­parly túrde astyq tasymaldaý jumy­sy bastaldy. Iran naryǵyna kirýge ruq­sat alyp, 250 myń tonna arpa jónelt­­tik. Sondaı-aq Qytaıǵa, Eýropa odaǵy el­derine jáne Soltústik Afrıkaǵa astyq jetkiziledi. Teńizben tasymaldaýdy arttyrý úshin Quryq portynda jańa astyq termınaly iske qosyldy. Jańa naryqtar­dyń azyq-túlikke suranys kólemi ulǵaıyp kele jatqanyn eskersek, Soltústik – Ońtústik jáne Transkaspıı baǵyty sııaqty halyqaralyq dálizderdiń róli arta túsedi. Qazaqstandy Eýrazııanyń negizgi kólik-logıstıkalyq ortalyǵy retinde qurý jónindegi strategııalyq mindet – meniń keıingi jyldardaǵy halyqaralyq deńgeıde júrgizip jatqan kelissózderimniń basty taqyrybyna aınaldy. Bul máselede atalǵan dálizderge yńǵaıly jol tabý jáne ishki logıstıkany jaqsartý óte mańyzdy. Sondyqtan aldaǵy alty jylda (2030 jylǵa deıin) biz temirjol jelisin aýqymdy túrde jańǵyrtýdy kózdep otyrmyz. On bir myń shaqyrym temir joldy jóndep, bes myń shaqyrymnan astam jańa temirjol salý josparlanýda. Qazirdiń ózinde «Darbaza – Maqtaaral», «Dostyq – Moıynty», «Baqty – Aıagóz» jáne «Almaty qalasynyń aınalma joly» sııaqty iri jobalar júzege asyrylyp jatyr. Bul Ortalyq Azııa men Qytaı baǵytyndaǵy júk tasymalynyń artýyna jol ashady. Avtokólik joldarynyń jelisin damytý baǵytynda aýqymdy jumystar atqarylýda. Máselen, jyl sońyna deıin «Astana – Balqash – Almaty», «Taldyqorǵan – О́skemen», «Aqtóbe – Qandyaǵash» jáne «Atyraý – Astrahan» avtomobıl joldarynyń qurylysy aıaqtalady, – dedi Prezıdent.

Jalpy, bıyl Qazaqstannyń eksport­qa 12 mln tonna astyq shyǵarýǵa múm­kindigi bar. Bul – óte kóp ónim jáne zor jaýap­kershilik. Dıqandardyń ónimin syrt­qy naryqqa shyǵarýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý – Úkimettiń basty mindeti. Eksporttyq áleýetimizdi arttyra túsý úshin álemdik naryqta suranysqa ıe baǵaly daqyldardy kóbirek ósirý qajet.

Sonymen qatar ishki naryqqa ótkizý­diń utymdy joldaryn barynsha paıda­laný kerek. Almaty, Astana, Shymkent qalalarymen irgeles aımaqtardaǵy dıqandardyń mol múmkindigi bar. Osy oraıda Aqmola oblysyn úlgi retinde aıtýǵa bolady. Bul aımaq elordanyń «azyq-túlik beldeýi» degen atqa laıyq ekenin dáleldedi. Bıyl oblystyń aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy jalpy ónimi eki ese ósken. Bul – óte jaqsy nátıje. Sondyq­tan aýqymdy ishki naryǵy bar qala­larmen shektesetin basqa da aımaqtar osy baǵytta belsendi jumys isteýi kerek.

Qazaqstanda san túrli azyq-túlik ónimi shyǵarylady. Jurt óz ónimderimizdi kóbirek satyp alý úshin ony elge tanytyp, keńinen nasıhattaý kerek.

Qazaqty saqtaý úshin aýyldy saqtaýymyz kerek

– Halqymyzdyń 40 paıyzy aýylda turatynyn bilesizder. Agroónerkásip kesheni búkil eldiń, ásirese aýyl turǵyn­darynyń turmys sapasyna tikeleı áser etedi. Sol sebepti men aýyldy órkendetý isine aıryqsha mán beremin. Buǵan saılaý aldyndaǵy tuǵyrnamada erekshe nazar aýdardym. Prezıdent saılaýynan keıin alǵashqy Jarlyǵym aýyldy damytýǵa arnaldy. Meniń tapsyrmam­men Úkimet bes jyldy qamtıtyn tujyrym­dama qabyldady. «Aýyl – El besigi» baǵdarlamasy ázirlenip, júzege asyrylyp jatyr. Qazirdiń ózinde naqty nátıje bar. Bıyl 200-ge jýyq aýylǵa sý qubyryn tartý úshin qarjy bólindi. Jyl sońyna deıin aýyl halqynyń 95 paıyzdan astamy taza sýmen qamtamasyz etiledi. Aýyldaǵy densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtý úshin arnaıy joba qolǵa alyndy. Búginge deıin 140-tan asa nysan salyndy. «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda bıyl 13 aýyl mektebi paıdalanýǵa berildi. Keıingi bes jylda jergilikti mańyzy bar 38 myń shaqyrym jol jóndeldi. Mańyzdy mindettiń biri – aýyl halqynyń tabysyn arttyrý. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy arqyly jyldyq ósimi 2,5 paıyz bolatyn shaǵyn nesıe berile bastady. Sonyń nátıjesinde aýylda 16 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashyldy. Osyndaı aýqymdy jumys jalǵasyn tabady. Sebebi aýyldy kórkeıtý – strategııalyq mindet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Osy oraıda Prezıdent buryn jabylyp qalǵan keıbir aýdandar byltyr óz tapsyrmasymen qaıta qurylǵanyn, bul, ásirese shetkeri ornalasqan eldi mekenderge serpin beretin qadam, «Qýatty aımaqtar – qýatty el» degen sóz ekenin aıtyp, barshaǵa úndeý tastady.

– Aýyl – bárimizdiń altyn besigimiz. Qalada týyp, ómir boıy qalada turǵan qazaqtyń da tamyry – aýylda. Halqymyz­dyń salt-dástúri, tili men dili, bári de aýylda saqtalǵan. Jahandaný dáýirinde qazaqty saqtaý úshin, eń aldymen, aýyldy saqtaýymyz kerek. Men tabysqa jetken ár adam týǵan jerine qamqor bolýy qajet dep únemi aıtyp júrmin. Búgin ortamyzda «Qazaqstannyń Eńbek Eri» Ivan Adamovıch Saýer otyr. Ol jetekshilik etetin «Rodına» agrofırmasy aýyl sharýa­shylyǵynda bıznesti ońtaıly júr­gizý­diń jarqyn úlgisin kórsetip keledi. Bul – Astanany azyq-túlikpen qamtamasyz etýge jáne oblys ekonomıkasynyń damýyna zor úles qosyp qana qoımaı, óziniń qyzmetkerleri men aýyl turǵyndarynyń qamyn oılaıtyn ozyq kásiporyn. Syr boıyndaǵy Naǵı Ilııasov jáne Tań, Arqadaǵy Shahterskoe, Qyzyljar óńirindegi Novonıkolskoe aýyldary da kópke úlgi. Ár aımaqta osyndaı gúldengen eldi mekender bar. Biraq aýyldan shyqqan myqty kásipkerler odan áldeqaıda kóp. Men isker azamattardy aýyl-aımaq­ty kórkeıtýge shaqyramyn. Adal eńbek­pen tabysqa jetken azamat aýylyn damytýǵ­a úles qosqany jón dep oılaımyn. Bul biz únemi aıtatyn otanshyldyq, elge ja­nashyrlyq qasıetterdiń naqty kórinisi bolary sózsiz, – dedi Memleket basshysy.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasy da osyndaı qundylyqtarǵa negizdelgen. Joba aıasynda eldi mekenderimiz tazaryp, jańasha kelbetke ıe bola bas­tady. Qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq qoǵamdyq mádenıettiń arqaýyna aınaldy. Bul baǵyttaǵy jumys toqtamaıdy. Prezıdent tapsyrmasymen Úkimet arnaıy tujyrymdama qabyldady. Basty maqsat – halyqtyń ekologııalyq máde­nıe­tin odan ári arttyrý.

– Eńbekqorlyq pen jaýapkershilik ultymyzdyń biregeı bolmysyna aınalýǵa tıis. Búginde áleýmettik jelilerde ádemi ómir súrý men ońaı olja tabý týraly jarnamalar kóbeıip ketti. Bul halyqtyń sanasyna barlyq jetistikke qınalmaı qol jetkizýge bolady degen bos qııaldy sińiredi. Jastardyń belgili bir bóligi soǵan senip, altyn ýaqyttaryn bosqa sarp etýde. Kez kelgen jetistikke tynymsyz eńbek qana jetkizetini daýsyz. Burynǵylar «Eńbek bárin jeńbek» dep beker aıtpaǵan. Elimizdegi ár azamattyń adal ári jaýapty eńbek arqyly tabysqa jetkenin qalaımyn. Bul – azamattarymyzdyń ómirlik maqsatyna aınalýǵa tıis. «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» qaǵıdasynyń máni de osynda jatyr. Men jastarǵa senetinimdi únemi aıtyp kelemin. Aýyl sharýashylyǵy jastardyń ózin tanytýyna mol múmkindik beredi dep oılaımyn. Aýylǵa maman tartýdyń qanshalyqty qıyn ekenin jaqsy biletin sharýashylyq basshylary bul iske erekshe múddeli. Memleket tarapynan aýyl sharýashylyǵy salasyna mamandar daıarlaýǵa úlken kóńil bólinip keledi. Sońǵy jyldary elimizde jetekshi sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaldary ashylyp jatyr. Onyń tórteýi agronom, melıorator, bıotehnolog jáne ekolog sııaqty aýyl sharýashylyǵy salasynda suranysqa ıe mamandardy halyqaralyq baǵdarlamalar boıynsha daıarlaıdy. Jalpy, memleket pen bıznes aýyldaǵy barlyq máseleni birlesip sheshýi kerek. Agroónerkásippen aınalysý úshin aýylǵa kelgen jas kásipkerlerdi baǵalaımyn. Memleket te sizderdiń eńbekterińizdi umyt qaldyrmaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent óz Joldaýynda Úkimet pen barlyq memlekettik organdar otandyq bızneske, sheteldik ınvestorlarǵa jol ashýy kerek ekenin tapsyrǵanyn, aýyl turǵyndaryna qolushyn sozyp, olardyń turmys jaǵdaıyn jaqsartýǵa atsalysatyn kásipkerler men sharýa qojalyqtary memlekettiń kómegine júgine alatynyn atap ótti.

Onyń aıtýynsha, Úkimet pen ákimder jerdi tabys kózine aınaldyryp, aýyldaǵy áleýmettik máselelerdi sheshýge atústi qaraıtyndarǵa tosqaýyl qoıýǵa tıis. Jaýapkershiligi mol kásipkerler men ınvestorlar ǵana eldegi oń ózgeristerdiń naǵyz kóshbasshysy bola alady. Osy oraıda Memleket basshysy memleket pen agrobıznes arasyndaǵy baılanysty jaqsartý úshin bul forýmdy jyl saıyn ótkizýdi usyndy.

Kún tártibindegi máseleler keshiktirilmeı sheshilýi qajet

Osydan keıin Qasym-Jomart Toqaev oraıly sátti paıdalana otyryp, kún tártibindegi ózekti máselelerge qatysty oıyn jetkizdi. Bul qatarda mektep ashanalaryndaǵy tamaq sapasy, Mańǵystaý oblysynda balalardyń astan ýlanǵany sııaqty jaǵdaılardyń qaıtalanýyna jol bermeý, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq normalardyń saqtalýyn qatań baqylaý máselesi sóz boldy. Munyń sheshimi retinde balalardy tamaqtandyrýdyń halyqaralyq standarttaryna umtylý, mektepterde durys tamaqtandyrý mádenıetin qalyptastyrý úshin agroónerkásip keshenin bilim berý oryndarynyń seriktesine aınaldyrý qadamdary aıtyldy.

– Jylytý maýsymyn minsiz ótkizý – ózekti máselelerdiń biri. Bul meniń erekshe baqylaýymda. Saran qalasy aýa raıynyń sýytýyna daıyn bolmaı shyqty. Mundaǵy úıler jaqynda ǵana jylý júıesine qosylǵan edi. Kemshilikke jol bergen jaýapty tulǵalar tıisti jazasyn aldy. Bul barlyq ákimge sabaq bolýy kerek. Jylytý maýsymyna da­ıyn bolmaý basshylardyń óz qyzmetine saı kelmeıtinin kórsetedi. Degenmen bıyl el aýmaǵynda energııa kózderi men jylýmen jabdyqtaý jelilerin jóndeý boıynsha aýqymdy jumys júrgizil­di. Qoımalardaǵy otyn qory jetki­lik­ti. Biraq qamsyz otyrýǵa bolmaıdy. Jaǵdaıdy udaıy baqylaýda ustaý kerek. Memlekettik basqarý júıesiniń aldynda qazir naqty mindetter men edáýir syn-qater tur. Oqys oqıǵalarǵa der kezinde ún qatý, jaǵdaıdy ýshyqtyrmaý, dál boljam jasaý, qoǵamnyń talap-tilegine qulaq asý mańyzdy. Barlyq memlekettik organ, kommýnaldyq jáne basqa da qyz­metter úılesimdi áreket etýi kerek. Alaı­da kúndelikti sharýamen aınalysyp júrip, strategııalyq maqsattardy umyt qaldyrmaý qajet. Alǵa qaraı umtylyp, keń aýqymdy perspektıvany baǵyt etkenimiz jón. Problemanyń ýaqytsha sheshimin izdemeı, onyń túpki sebepterin joıýymyz qajet, – dedi Prezıdent.

Sondaı-aq Memleket basshysy bıýdjet saıasatynda pragmatızm qaǵıdaty basty orynda bolýy kerek ekenin, biraq áleýmettik shyǵyndardan, bıýdjettik mekeme qyzmetkerleriniń jalaqysynan, zeınetaqy men járdemaqydan únemdeýge bolmaıtynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý jónindegi basym mindetti udaıy nazarda ustaǵan durys. Zeınetaqy júıesiniń áleýetin arttyrýdyń, ony jetildirýdiń tásilderin tabý kerek. Deni saý, qajyr-qaıraty mol zeınetkerlerdiń el damýyna qosyp júrgen úlesin yntalandyrý mańyzdy. Ortasha ómir súrý jasyn birtindep ulǵaıtý – memlekettiń áleýmettik saıasatynyń basty jetistikteriniń biri. Bul kórsetkish qazirdiń ózinde 75 jastan asty.

Buǵan qosa Qasym-Jomart Toqaev qoǵamda memlekettik qyzmetkerlerge syıaqy berýge tyıym salynatyny týraly máseleniń qyzý talqylanǵanyna mán berdi.

– Qarjy mınıstrligi oǵan tyıym salýǵa negiz joq ekenin túsindirip berdi. Memlekettik qyzmetshiler – eldegi júıeli ózgeristerdiń basty jolbasshylary. Olardyń tabysy aıtarlyqtaı kóp emes. Keı kezderi túnimen jumysta otyrady. Memlekettik qyzmetshilerdiń de otbasy men mindeti, qala berdi qarapaıym adam retindegi qalaýy men jospary bar. Memlekettik organdardyń tıimdiligin arttyrý úshin qatardaǵy qyzmetkerlerdiń eńbekaqysy básekege qabiletti bolýy kerek dep oılaımyn. Syıaqy atalǵan máseleni sheshýge múmkindik beredi. Basqa jolmen memlekettik qyzmetke bilikti mamandardy tartyp, kadr turaqsyzdyǵy problemasyn sheshý qıyn, – dedi ol.

Prezıdent óz sózinde Úkimet azamat­tar­ǵa áleýmettik kómek berý júıesin qaıta qaraýy kerek ekenin aıtty. Mem­leketten beriletin ataýly áleýmettik kómekti shyn máninde muqtaj azamattar alýǵa tıis. Alaıda keıbir aýyldyq jerde bir otbasydan birneshe adam ataýly áleýmettik kómek alatyn jaǵdaılar jıi kezdesedi. О́kinishke qaraı, ondaı azamattarymyz jumys istep, eńbek etýge de qulyqsyz. Sebebi memleketten túsetin járdemge senedi. Bul, árıne, durys emes. Túptep kelgende, mundaı áreket áleýmettik masyldyqty týǵyzyp otyr.

– Biz Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda naqty qadamdar jasap jatyrmyz. Barlyq saladaǵy jumystyń ashyq bolýyna kóńil bólip otyrmyz. Osy oraıda azamattarymyzdyń tabysyn jappaı deklarasııalaýdyń mán-mańyzy zor. Bul talap 2021 jyldan beri birtindep engizilip jatyr. Alǵashqy úsh kezeńde 4 mıllıonnan asa adam deklarasııa tapsyrdy. Olardyń qatarynda memlekettik qyzmet­shiler, kvazımemlekettik sektor­daǵy basshylar, kásipkerler jáne osy sanatqa kiretin azamattardyń jubaılary bar. Kelesi jyly taǵy 8 mıllıonǵa jýyq adam deklarasııa tapsyrady dep jos­parlanyp otyr. Alaıda bir másele­ni eskerý qajet. Jappaı deklarasııa tapsyrý tujyrymdamasy osydan 14 jyl bu­ryn qabyldanǵan. Sodan beri elimizde sıfr­landyrý isi jáne fınteh salasy qarqyndy damyp kele jatyr. Túrli mem­lekettik mekemelerge ortaq málimetter bazasy paıda boldy. Qarjy jáne salyq baqylaýy kúsheıdi. Demek, osyndaı aýqymdy ózgeristerden keıin tórtinshi, ıaǵnı sońǵy kezeńde azamattardy deklarasııa tapsyrýǵa mindetteý qanshalyqty oryndy degen suraq týady. Úkimet bul máseleni jan-jaqty pysyqtaýy qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent reformalar toqtap qalmaıtynyn naqty aıtyp, soǵan saı jańa bastamalar júzege asatynyn, muny kelesi jyly halyqqa usynatynyn, keıbir bastamany ádettegideı Ulttyq quryltaıda jarııalaıtynyn atap ótti. Osy oraıda Ulttyq quryltaıdyń kezekti otyrysy Býrabaıda ótetini habarlandy.

Mańdaı ter men qajyrly qyzmettiń jemisi

– Men Joldaýda jumysshy mamandyq ıelerine, ónertapqyshtar men ǵalymdarǵa qurmetti ataq berýdi usyndym. Memlekettik marapattar júıesin 9 qurmetti ataqpen tolyqtyrý josparlanyp otyr. Sonyń ishinde «Qazaqstannyń agrarlyq salasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵy bar. Bul – elimizdi órkendetýge ólsheýsiz úles qosqan aýyl sharýashylyǵy eńbekkerlerine shynaıy qurmettiń belgisi. Qazir depýtattar tıisti zańdarǵa ózgeris engizý máselesin qarastyryp jatyr. Kelesi jyl – Jumysshy mamandyqtary jyly. Jyl boıy biz naǵyz eńbek adamdaryn joǵary deńgeıde ulyqtaımyz. Bul qoǵamda eńbekqorlyq pen kásibı qundylyqtardy dáripteý jyly bolmaq. Jaqynda men Aqordada ótken memlekettik marapattar tapsyrý rásimine túrli eńbek áýletteriniń ókilderin shaqyrdym. Bilim men tájirıbeniń urpaqtan-urpaqqa jalǵasatyny jaıynda kóptep mysal keltirýge bolady. Mundaı sabaqtastyq shyn máninde óz isine berilgen kásibı mamandardy qalyptastyrady. Aýyl sharýashylyǵy salasynda da úlgi tutatyn eńbek áýletteri jeterlik. Nesibesin qara jerden aıyryp otyrǵan aýyl turǵyndary otbasy qundylyqtaryn erekshe saqtaıdy. Úlkenderdiń aıtqanyna qulaq asyp, qorshaǵan ortaǵa qamqorlyqpen qaraıdy. Myqty fermerlik sharýashylyq, ádette birneshe urpaqtyń eńbegi arqyly qurylady. Bul salada tabysqa tez jetý qıyn. Biraq sharýalar qajyrly eńbek pen tózimniń qaıtarymy bolatynyn jaqsy biledi. Onyń jarqyn mysaly – Zenchenko áýleti.

Qazaqstannyń Eńbek Eri Gennadıı Ivanovıch Zenchenko ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary Novonıkolskoe aýylyndaǵy fermerlik sharýashylyqty saqtap, tirshiligine qan júgirtti. Búginde bul – 20 kásiporynnan turatyn ári myńnan astam adamdy jumyspen qamtıtyn iri kompanııa.

El arasynda Zenchenko dese, eńbekqor­lyq pen sapaly ónim eske túsedi. Kom­panııa áleýmettik jobalardy qarjylandyryp, aýyl turǵyndarynyń turmys-tirshiligine qolaıly jaǵdaı jasap otyr. Jaýapkershiligi mol bıznes degenimiz – osy.

Gennadıı Ivanovıchtiń isin urpaǵy abyroımen jalǵastyryp keledi. Men osy eńbek dınastııasynyń uzaq jylǵy eńbegin eskerip, kompanııa dırektory Gennadıı Gennadevıch Zenchenkony joǵary dárejeli erekshelik belgisi «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵymen marapattaý týraly sheshim qabyldadym.

Sondaı-aq búgin Jambyl oblysyn­daǵy sharýa qojalyǵynyń saýynshysy Baqtygúl Dúısebekova jáne Abaı oblysyndaǵy seriktestiktiń shopany Rymhan Sydyqov úshinshi dárejeli «Eńbek Dańqy» ordenimen nagradtalady. Atyraý oblysy Qurmanǵazy atyndaǵy óndiristik kooperatıvtiń túıeshisi Berik Salaýov ta osy marapatqa laıyq dep tanyldy. Qostanaılyq mal dárigeri Valerıı Kozlovıch «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalady. Memlekettik nagrada alǵan azamattardyń qatarynda zootehnık, shopan, tehnolog, kombaınshy sııaqty mamandar bar. Jalpy, Qazaqstan boıynsha 100-den asa adam marapattalatyn boldy. Mine, osyndaı naǵyz eńbek adamdary jastarǵa úlgi-ónege bolýy kerek, dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Atalǵan forýmda Prezıdent Jarly­ǵymen Aýyl sharýashylyǵy, tamaq jáne óńdeý ónerkásibi qyzmetkerleri kúni qarsańynda eldiń agroónerkásip keshenindegi jemisti eńbegi, otandyq aýylsharýashylyq ınfraqurylymnyń damýyna qosqan úlesi úshin bir top sala ókilderine memlekettik nagradalar tabys­taldy. Atap aıtqanda, «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵy men «Otan» ordeni «Zenchenko jáne K» seriktestiginiń bas dırektory Gennadıı Gennadevıch Zenchenkoǵa berildi. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy salasynyń bir top eńbekkeri II jáne III dárejeli «Barys», «Parasat», «Qurmet», III dárejeli «Eńbek Dańqy» ordenderimen jáne «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy.

Sala múmkindigi – sarapshylar kózimen

Sonymen qatar is-sharada Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov, «Qaıyp ata» JShS dırektory Syrym Ertaev, «Zenchenko jáne K» KS dırektory Gennadıı Zenchenko, Alarko Holding bas dırektory Úmit Nýrı Iyldyz, «Aitas KZ kompanııalar toby» AQ vıse-prezıdenti Rabıǵa Toqseıitova sóz sóıledi.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov forýmda egis naýqanynyń qorytyndysyna toqtaldy.

«Kórsetilgen qoldaý arqyly, bıyl elimiz rekordtyq 26,7 mln tonna astyq jınady. 560 myń tonnadan asa kúrish, 290 myń tonnadan astam maqta, 2,9 mln tonna kartop, 3,9 mln tonna kókónis jáne 3,2 mln tonna maıly daqyl jınaldy. Bul – ishki naryq qajettiligin jabý­ǵa jáne eksporttyq áleýetti kóterýge múmkindik beredi», dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, saladaǵy ortasha daqyl ónimdiliginiń joǵary bolýy memleket pen bıznestiń birlesken jumysynyń arqasynda júzege asty.

«Agrotehnologııa saqtaǵan sharýashy­lyqtarda ónimdilik gektaryna 20 sentnerden 40 sentnerge deıin jetti. Al agrotehnologııalardy ustanbaǵan kórshi sharýashylyqtarda bul kórsetkish gektaryna 6 sentnerden aspady. Bul aıyrmashylyq agrosektordy odan ári jańǵyrtýdyń jáne búkil el boıynsha óndiris jaǵdaılaryn teńestirýdiń mańyzdylyǵyn kórsetedi», dedi ol.

Sondaı-aq A.Saparov agro­ónerkásip keshenindegi nesıe saıasaty­nyń qaı baǵytta ózgerip jatqanyn aıtty.

«Jyldar boıy salada jańa tehnologııalardy keńinen engizýge jeńildetilgen qarjylandyrý tetikteriniń azdyǵy kedergi boldy. Arzan nesıe qarajaty­nyń tapshylyǵy aýyl sharýashylyǵy ónim­deriniń qymbattaýyna alyp kel­di. Shekteýli bıýdjettik qarjylan­dyrý árqashan fermerlerdiń aıaǵyna tusaý boldy. Bıyl salany qar­jy­landyrý tásilderi tolyǵymen qaı­ta qaraldy. Kommersııalyq jáne bıýdjet qarajatyn biriktirý esebinen egis ju­mystaryn qarjylandyrý kólemi 3 ese­den astam ulǵaıtyldy. Son­daı-aq Úkimet qoldaýymen nesıeleý arna­laryn keńeıtýge jol ashyldy. Kepil­ge qoıatyn aktıvi joq sharýalarǵa memleket esebinen qaryz somasynyń 85 paıyzyna deıin kepildik engizildi. Qarajat 5 paıyzdyq taza mólsherlememen berilip jatqanyn atap ótý kerek. Osylaısha, biz agrobıznes sýbsıdııalaryna ótinim berýdiń aýyrtpalyǵyn joıdyq. О́ıtkeni arzandatylǵan nesıege jol ashylyp otyr. Osynyń arqasynda jeńildetilgen qaryz qarajatynyń 89 paıyzy shaǵyn jáne orta agrobızneske baǵyttaldy», dedi sala basshysy.

Onyń aıtýynsha, birqatar shetelge aýyl sharýashylyǵy ónimin eksporttyq tasymaldaýǵa sýbsıdııalar berý qaǵıdasy engiziledi. Tehnıkany jańartý qarqynyn jylyna 8-10 paıyzǵa deıin arttyrý bo­ıynsha jumys júrgizilip jatyr. Bıyl fermerler 22 myń tehnıka satyp alǵan. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda 12 paıyzǵa kóp.

«Kredıtorlardyń tikeleı sýbsıdııa­laýynan basqa, ózge sýbsıdııalarǵa qatys­ty da osyndaı sharalar qabyldandy. Qara­jat birden lızıng operatorlaryna, tyńaıtqysh óndirýshi zaýyttarǵa, sýdy jetkizýshilerge beriledi. Fermerler taýar men qyzmetterdi arzan baǵamen alady. Mundaı sharalar sýbsıdııalaýdyń ashyqtyǵyn arttyrady jáne sybaılas jemqorlyqty azaıtady. Básekelestik joǵary bolyp turǵan qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler tıimdi áreket jasaý kerek. Birinshi kezekte, biz fermerlerden ónimniń ózindik qunyn tómendetýdi, sondaı-aq egis alqaptaryn ártaraptandyrý jónindegi jumysty kúsheıtýdi kútemiz. Búgingi naryqtyq jaǵdaıdy eskere otyryp, bıylǵy rekordtyq ónimimizdi ótkizýimiz – basty mindet. Ol úshin básekege qabiletti baǵa belgileý mańyzdy. Qazirgi jaǵdaıda Ázerbaıjan, Aýǵanstan, Iran, Irak, Soltústik Afrıka jáne EO elderi baǵyttary boıynsha eksportqa aýyl sharýashylyǵy ónimderin tasymaldaýǵa sýbsıdııalar berý qaǵıdalary memle­kettik organdarmen kelisilip jatyr», dedi A.Saparov.

«Aýyl» partııasynyń tóraǵasy, Parlament Májilisiniń depýtaty Serik Egizbaevtyń aıtýynsha, el tarıhynda alǵash ret ótken agroforýmǵa Prezıdent­tiń qatysýy aýyl sharýashylyǵy salasyna Memleket basshysynyń qanshalyqty mán beretininiń aıǵaǵy.

«Salanyń jyl qorytyndysyndaǵy kórsetkishi aıtarlyqtaı. Kúzgi jıyn-terimde 26,7 mln astyq jınaldy. Egis pen egin jınaý jumysyna bólinetin qarjy 3 ese artyp, 580 mlrd teńgeni qurasa, keler jyly bul kólemdi 700 mlrd teńgege deıin jetkizý josparlanǵan. Endi memleket fermerlerge aýyl sharýashylyǵy sıkliniń barlyq kezeńinde – daıyndyqtan bastap egin jınaýǵa deıin qoldaý kórsetedi. Bólingen kólemniń alǵashqy 100 mlrd teńgesi osy jyldyń jeltoqsan aıynda fermerlerge qoljetimdi bolady. Atalǵan sheshimdi fermerler qaýymy zor rızashylyqpen qabyldady. Sharýalar úshin jáne bir jaǵymdy jańalyq – kelesi jyldan bastap kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryna ekinshi deńgeıli bank nesıeleriniń syıaqy mólsherlemelerin sýbsıdııalaýdan bas tartý josparlanyp jatyr. Ári qaraı jeńildikti nesıeleýge kóshý arqyly ınvestısııalyq maqsattarǵa paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaýdyń qoldanystaǵy tetiginen kezeń-kezeńimen bas tartý josparda bar. Bul jyl saıynǵy sýbsıdııa tapshylyǵy máselesin sheshedi. Jıynǵa qatysqan 2 myńnan asa delegattyń ishinde iri sharýadan bastap qarapaıym mehanızatorǵa deıin bar. Olardyń árqaısysy Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmalaryn tyńdap, saladaǵy memlekettik saıasattyń baǵytyn baǵamdap, aýyl-aımaqtaryna qanattanyp qaıtary anyq. Maqsat aıqyn, baǵdar belgili. Endigi kezekte bılik, qoǵam, bıznes, sharýalar qaýymy úılesimdi jumys atqara bilse ıgi», dedi partııa tóraǵasy.

Qazaqstan fermerler qaýymdas­tyǵy­nyń tóraǵasy, Parlament Májilisi­niń depýtaty Jıgýlı Daırabaev­tyń sózin­she, saladaǵy túıtkildi máse­lelerdiń kóbi qarjylandyrýǵa tirelip tur.

«Fermerler úshin eń ózekti másele – jeńildetilgen qarjylandyrý men sýbsı­dııaǵa qol jetkizý. Bul rette nesıe beretin uıymdardyń jumysyna narazylyq kóp, qarjy ınstıtýttary arqyly beriletin nesıeniń paıyzy óte joǵary. Taldaý boıynsha, qazir fermerler nesıe alý úshin qyrýar qujat jınaýǵa májbúr. Osy rette Qazaq­stan fermerler qaýymdastyǵy fermer­lerdi qarjylandyrý máselesin sheshetin «Agrobank» qurýdy usyndy. Ondaı bank qurylsa, fermerlerdiń bári sol jerde esepshot ashyp, sol bank arqyly jumys ister edi. Sol shottardaǵy aqsha aınalymy esebinen bank kepildik talaptaryn jeńildetip, fermerlerge nesıe bere alady. Sonymen qatar qaıta óńdeý, onyń ishinde tereń óńdeý salasyn damytý, osy baǵytta jumys isteımin deýshilerge jaǵdaı jasaý qajet. Sondaı-aq geosaıası shıelenis saldarynan bolyp otyrǵan astyq eksporttaýdaǵy kedergilerdi shuǵyl sheshý kerek», dedi depýtat.

Forým aıasynda Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirý­shi­lerdiń kórmesin tamashalady. Kórme­de tereń óńdelgen ónimder, zamanaýı agro­teh­no­logııalar, ınvestısııalyq, sonyń ishin­­de sheteldik ınvestorlardyń qaty­sýy­­men júzege asyrylyp jatqan joba­lar usy­nylǵan. Prezıdentke egin já­ne mal sharýashylyqtaryndaǵy, basqa da mańyzdy baǵyttardaǵy ınnova­sııa­lyq she­shim­der men jetistikter tanystyryldy.