Jemqorlyq tyıylmaı tur

Sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl agent­tigi Aty­raý oblystyq departamenti basshy­sy­nyń birin­shi orynbasary Nur­lan Jahınniń málimdeýinshe, bilim salasynda jas urpaqty tár­bıeleý men oqytýǵa eleýli tos­­qaýyl bolatyn sybaılas jem­qorlyq táýekeli bar. Syrtqy taldaý júrgizý kezinde sybaılas jemqorlyqtyń 10-ǵa jýyq quqyq buzý áreketi baıqaldy. Osyǵan baı­lanysty tıisti organǵa 26 usy­nys berilipti. Tal­daý qory­tyn­dysymen 12 mektepte is júzinde jumys istemeıtin 41 «óli janǵa» jalaqy aýdarylypty. Sonyń saldarynan memleketke shamamen 90 mln teńge shyǵyn keltirilgen.

«Oblystyq departament basshylary tarapynan sybaılas jemqorlyq táýekelin joıa­tyn birneshe usynys berildi. Birinshiden, býhgalterlik eseptiń aqparattyq júıesine sıfrlyq sheshimderdi engizý sheńberinde bıýdjettik ótinimderdi usyný tártibin bekitý qajet. Ekinshiden, jalaqy tóleýge, onyń ishinde avans­ty berýge baqylaý tetigin ázirleý, engizý máselesiniń tıimdiligi bar. Úshinshiden, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes pedagogter men basqa da qyzmetkerlerdiń jumys saǵatyn lımıtten tys belgileýdi boldyrmaıtyn tetik bóligine birqatar usynys engizildi. Osy usynystardyń nátıjesi qazirdiń ózinde baıqala bastady. Onyń ishinde jymqyrý táýekelin barynsha azaıtý múmkindigi ańǵarylyp otyr. Jergilikti atqarýshy or­gan­­­dardyń býhgalterlik esepti júr­gizýge satyp alynatyn aqpa­rattyq júıeleriniń mindetti para­metrleri men tehnıkalyq sıpattamalaryn birizdendirý úshin quqyqtyq jaǵdaılar jasaldy», dep málimdedi N.Jahın.

Onyń pikirinshe, bilim salasy qyzmetkerleriniń bir ǵana mindeti bar. Bul – oqýshylarǵa sapaly bilim berý. Ekinshiden, jas urpaqtyń sanasyna otansúıgishtik, eńbekqorlyq, parasattylyq qun­dy­­lyqtaryn sińirý.

Atalǵan departamenttiń basshysy Erulan Serikqalıevtyń aıtýynsha, dene shynyqtyrý, sport jáne týrızm basqarmasyndaǵy sybaılas jemqorlyq táýekeline taldaý jasalypty. Taldaý nátıjesi boıynsha 900 mln teńgeden asa somanyń qarjylyq buzýshylyǵy anyqtalyp, 1 qylmystyq is qozǵalǵan eken.

«Bıýdjetke 4 mln teńge kóle­min­de qarjy qaıtaryldy. Jal­­ǵan dıplommen jumysqa orna­­las­tyrylǵan 30 jattyq­tyrýshy qyzmetinen bosatyldy. Jeke tulǵaǵa negizsiz berilgen «Muz aıdyny» ǵımaraty kom­mýnaldyq menshikke qaıtaryldy. Senim­­ger­lik basqarý shartyna sáıkes mindet­temeler tıisinshe oryndalmaǵan basqa da sport ǵımarattaryn kommýnaldyq menshikke qaıtarý boıynsha jumys júrgizilip jatyr», deıdi E.Serikqalıev.

Departament basshysynyń aıtýynsha, bul salada júıeli sybaılas jemqorlyq táýekeli bar. Al munyń saldary qandaı bolýy múmkin?

«Birinshiden, otandyq sporttyń damýyn tejeıdi. Ekinshiden, álemdik saıystarda joǵary kórsetkishterge qol jetkizýge kedergi keltiredi. Úshinshiden, halyqaralyq jarystarǵa qatysý úshin sportshylardy irikteýdiń ashyqtyǵyn kórsetetin prosesterge sıfrlandyrýdy engizýdi tejeıdi. Tórtinshiden, bul bıýdjet qarjysy men sybaılas jemqorlyq shemalaryn baqylaýsyz ıgerýge jaǵdaı jasaıdy», dedi E.Serikqalıev.

Osyndaı kemshilikterdi joıý, aldyn alý úshin jergilikti ákim­dikke birneshe usynys berilip otyr. Sonyń biri – vedomstvolyq baǵynyshty mekemelerde «1S: Mekeme» baǵdarlamasyn engizýdi tolyq júzege asyrý.

«Bizdiń oıymyzsha, munyń bir­neshe tıimdi tusy bar: sport sala­syndaǵy býhgalterlik esepti, qar­jylyq basqarýdyń negizgi kezeń­derin avtomattandyrýǵa múm­kindik beredi, qarjyny tıim­di ári maq­satty jumsaýǵa jol asha­dy, qar­jylyq buzýshylyq ja­s­aýǵa uryn­­dyratyn táýekeldiń al­dyn ala­dy», dep esepteıdi E.Serik­qa­lıev.

Departament basshysynyń birinshi orynbasary N.Jahınniń aıtýyna qaraǵanda, jol jáne ınfra­qurylym salasyna júr­gizil­gen monıtorıng kezinde sybaılas jemqorlyqtyń 20-dan asa qaýipti táýekeli anyqtalǵan. Buǵan birneshe mysaldy alǵa tartty.

«Bir merdigerge artyqshylyq beriledi. Sheneýnikter men merdigerler arasynda múddeler qaq­tyǵysy bar. Josyqsyz qatysý­shylar tiziminde turǵan kompanııa­lar­men shart jáne qo­symsha keli­sim­der jasaý áli de toq­taǵan joq. Jol jóndeýge baıla­nysty birneshe derekti aıtýǵa bola­dy. Oǵan buryn kózdelmegen shyǵys­tardy qosý, tıimsiz josparlaý, mem­­lekettik satyp alý konkýrsyn ótkizgenge deıin joldy salýǵa kirisý, bir baqylaýshyny birneshe ny­sanǵ­a bekitý, jumystardy aqaý­­men qabyldaý, eń tómengi kepil­­dik merzimin belgileý, ortasha jóndeýge vedomstvolyq sarap­­­tama júrgizbeý, tapsyrys berý­shiniń kelisiminsiz qosym­sha mer­digerlerdi tartý, lısen­zııa­syz qurylys-montaj jumys­ta­ryn atqarý sekildi jaıttardy anyq­tadyq. Tótenshe jaǵdaı ke­zin­degi mem­lekettik satyp alýdy júr­gizý­d­e, onyń ishinde eshqandaı táji­rı­­besi joq merdigerlermen bir kóz­­­­den tikeleı tásilmen shart ja­saý­­­da kemshilik baıqaldy», deıdi N.Jahın.

Medısına salasy da jemqor­lyq áreketinen ada emes. Máselen, emdeý mekemeleriniń basshylary men bas esepshileri jalaqysyn ja­sandy jolmen kóterip otyrǵan. Tip­ti aqjeleńdilerge úlgi kór­setýge tıis basshylar óziniń oqý aqy­syn tó­leý úshin eńbekaqy qory­nyń qar­jy­syn shimirikpeı paıdalanypty.

«Máselen, №5 emhananyń dırektory Esil University-de oqý úshin – 2,1 mln teńge, Geolog eldi mekenindegi emhananyń dırektory – 2,6 mln teńge, Atyraý oblystyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń dırektory – 3,2 mln teńge, Maqat aýdandyq aýrýhanasynyń dırektory – 2,6 mln teńge, № 3 emhananyń dırektory 2 mln teńge jumsaǵan. Barlyq qarjy bıýdjetke qaı­ta­ryldy», dep habarlady depar­tamenttiń baspasóz qyzmeti.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi baspasóz qyz­metiniń málimetine súıensek, №4 qalalyq emhananyń dırektory men bas esepshisine, sharýashylyq meńgerýshisine qatysty qylmystyq is qaralǵan. Aıyptalýshylardyń qatarynda kásipker de bar.

«Atyraý qalalyq soty №4 qalalyq emhananyń dırektory E.Sabırovke, sharýashylyq meńgerýshisi A.Áljanovaǵa, bas býhgalter M.Dúısenǵalıevaǵa jáne kásipker A.Eralıevaǵa qatysty úkim shyǵardy. Sottalýshylar zańnama talaptaryn buzyp, jasalǵan sharttar sheńberinde is júzinde qyzmet kórsetýsiz kásipkerge 231,8 mln teńge somasynda aqsha aýdarǵan. Olar qarajat jymqyrǵany úshin kináli dep tanyldy. Sot úkimimen olarǵa 5 jyldan 7 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Emhana basshysy E.Sabırov ómir boıy memlekettik qyzmette jáne kvazımemlekettik sektor sýbektilerinde qyzmet atqarý, al Áljanova, Dúısenǵalıeva jáne Eralıeva memlekettik uıymdarda 7 jyl merzimge materıaldyq-jaýapty laýazymdardy atqarý quqynan aıyryldy», dep habar­lady agenttiktiń baspasóz qyz­meti.

Taǵy bir emhananyń bas esepshisi bıýdjettiń 573 mln teńgesin óz esepshotyna aýdaryp alǵany úshin kúdikke ilindi. Bul qylmystyq is Atyraý qalasynyń №2 sotynda qaraldy. Sot­talý­shyǵa Qylmystyq kodekstiń 189-baby 4-bóliginiń 2-tar­maǵy, 218-babynyń 1-bóligimen aıyp taǵylǵan.

«Atyraý qalalyq emhana­synyń bas býhgalteri qyzmet babyn paıdalanyp, qasaqana paıdaqorlyq nıetpen 2012–2023 jyldar aralyǵynda ózine senip tapsyrylǵan 573 mln teńgeden asa bıýdjet qarajatyn ıemdenip, bankterdegi óz esepshottaryna aýdarǵan. Qylmystyq jolmen alynǵan osy qarajatty aýdarý túrinde mámileler jasasý arqyly zańdastyrǵan. Emhanaǵa asa iri mólsherde zalal keltirilgen. Isti qaraý barysynda sottalýshy 3 mln teńgeni ótegen», dep habarlady sottyń baspasóz qyzmeti.

Prokýror bul is boıynsha aıyp­­talýshyny 8 jyl merzimge bas bos­­tandyǵynan aıyrýdy usynǵan. Al aıyptalýshy ózine jeńil jaza túrin taǵaıyndaýdy suraǵan.

Sot aıyptalýshyǵa qatysty birneshe jaıtqa nazar aýdardy. Birinshiden, ol óziniń aıybyn ishinara moıyndaǵan. Ekinshiden, óziniń zańsyz áreketine ókingen. Úshinshiden, onyń asyraýynda jas balalary bar. Tórtinshiden, ol keltirilgen zııandy ishinara ótegen. Osynyń bári jazany jeńildetetin mán-jaı retinde eskerildi.

«Sottalýshy taǵylǵan aıyptar boıynsha kináli dep tanyldy. Qylmystyq jolmen tabylǵan qarajatqa satyp alynǵan múlki memleket paıdasyna tárkilendi. Oǵan qarajat jáne materıal­dyq jaýaptylyqqa baılanysty qyzmetpen aınalysý quqynan 10 jylǵa, bas bostandyǵynan 8 jyl merzimge aıyrý jazasy taǵaıyndaldy», dep málimdedi sottyń baspasóz qyzmetinen.

Al Atyraý qalalyq №2 soty­nyń aqparatyna súıensek, Atyraý oblysy boıynsha qyl­mystyq-atqarý júıesi depar­ta­mentine qaraıtyn №75 mekeme bastyǵynyń mindetin atqa­rý­shy sottalǵan er adamnyń aǵasynan 1 mln teńge kóleminde para alǵan. Sóıtip, sottalýshyny sharýashylyq jumystaryna tar­tylǵandardyń sanatyna aýys­tyryp, tergeý ızolıato­rynda qaldyrmaq bolǵan. Aıyp­talýshyǵa para alǵany úshin Qylmystyq kodekstiń 366-babynyń 2-bóligimen qylmystyq is qozǵalǵan.

«️Qylmystyq is sotqa deıingi je­del­­detilgen tergep-tekserý­ tár­­ti­bimen tústi. Sottalýshy ózi­­niń kinásin tolyqtaı moıyndap, jı­naqtalǵan dálelderge daý kel­tir­medi. Sot otyrysynda dálel­derdi zertteýdi talap etpe­gen­dikten sot talqylaýy qys­qar­tyl­ǵan tártippen qaraldy», delin­gen sot­tyń baspasóz qyzmeti málim­de­­sin­de.

Prokýror sottalýshyǵa mem­lekettik qyzmette jáne mem­lekettik uıymdarda qyzmet atqarý quqyǵynan ómir boıy­na, bas bostandyǵynan 3 jyl 6 aı merzimge aıyrý jaza­syn taǵaıyndaýdy, «ádilet pod­polkovnıgi» arnaıy sheninen aıyrýdy surady. Sottalýshy kinásin tolyqtaı moıyndap, jeńil jaza túrin taǵaıyndaýdy ótingen. Sot sottalýshynyń asyraýynda kámeletke tolmaǵan balalarynyń baryn, kinásin moıyndaǵanyn, ókingenin eskerip, muny jaza men qylmystyq jaýaptylyqty jeńildetetin mán-jaı retinde tanydy. Aýyrlatatyn mán-jaılar anyqtalmaǵan.

«Sottalýshy taǵylǵan aıyp boıynsha kináli dep tanyldy. Oǵan memlekettik qyzmette jáne memlekettik uıymdarda laýazymdardy atqarý quqynan ómir boıyna aıyrý, 30 mln teńge (paranyń 30 eselengen somasy) mólsherinde aıyppul salý jazasy taǵaıyndaldy. Ol «ádilet podpolkovnıgi» arnaıy sheninen aıyryldy», dep málim etti sottyń baspasóz qyzmetinen.

Oblystyq veterınarııalyq baqy­laý jáne qadaǵalaý ıns­pek­sııasynyń basshysy jeke kásip­kerlik dırektorynan birneshe ret para alǵan. Sheneýniktiń sybaılas jemqorlyq qylmysyna ıns­pektorlar da shatyldy. Bul qylmystyq is Atyraý qala­lyq №2 sotynda qaraldy. Kúdik­tilerge Qylmystyq kodekstiń 366-baby 3-bóliginiń 2 jáne 4-tarmaǵymen, 28-babynyń 3-bóligi, 367-babynyń 2-bóligimen aıyp taǵylǵan.

«Oblystyq veterınarlyq baqylaý jáne qadaǵalaý ınspek­sııasynyń basshysy laýazymdy tulǵa bolǵanyna qaramastan birneshe ret JK dırektorynan 1,4 mln teńge, ShQ basshysynan qamqorlyǵy úshin 500 myń teńge para alǵan. Ol Batys Qazaqstan oblystyq ınspeksııasynyń bas mamanymen jáne veterınarlyq ınspektormen aldyn ala sóz baılasyp, JK dırektorynan jalpy qamqorlyǵy úshin 1,8 mln teńge para alýdy uıymdastyrǵan. BQO ınspeksııasynyń bas mamany men veterınarlyq ınspektor aldyn ala sóz baılasyp, qamqorlyq tanytqany úshin JK dırektorynan 1,8 mln teńgeni para retinde ıemdengen. JK dırektory men ShQ basshysy Qazaqstan shekarasynda kóliktiń zańsyz qozǵalysy úshin para túrinde 3,3 mln teńge jáne 500 myń teńgeni bergen», dedi sottyń baspasóz qyzmetinen.

Sottalýshylardyń kiná­si óz­deriniń, kýálardyń aıǵaq­tary­men, aqsha qarajatyn aýdarý týraly túbirtektermen, tergeý áre­ket­teriniń beınejazbalarymen, mamandardyń qorytyndylarymen dáleldendi. Alaıda olardyń asyraýynda kámeletke tolmaǵan bala­lardyń bar ekeni, kinálaryn mo­ıyndaýy jaza men qylmystyq jaýap­tylyqty jeńildetetin mán-jaı retinde tanyldy.

«Olar taǵylǵan aıyp bo­ıynsha kináli dep tanyldy. Ins­peksııa basshysy 7 jyl 6 aıǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Bas maman men veterınarlyq ınspektorǵa para somasynyń 60 eselengen mólsherinde aıyppul taǵaıyndaldy. JK jáne ShQ basshylaryna para somasynyń 26 eselengen mólsherinde aıyppul salyndy. Barlyǵy memlekettik qyzmette jáne memlekettik uıym­darda qyzmet atqarý quqynan ómir boıyna aıyryldy», dep málim etti sottyń baspasóz qyz­metinen.

Mine, bul derekter – Aty­raý oblysyndaǵy sybaılas jem­qorlyq táýekeli men qyl­mysynyń áli de tolyq joıyl­maǵanynyń aıqyn dáleli. Tipti jemqorlyq qylmysynyń tamyry tereńdep bara jatqany baıqalady. Aqsha kórse, týra joldan taıyp, jemsaýy búlkildep turatyn jemqorlar azaımaı tur.

Atyraý oblysy