Qoǵam • 22 Qarasha, 2024

Qaısarlyq rámizi

242 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Jazýshy Shárbaný Beısenovanyń «Súzgeniń sońǵy kúnderi» jáne «Bozoq arýy» atty shyǵarmalary túrik oqyr­man­da­ryna jol tart­ty. Kitap tanystyrylymyn Túrkııa Res­pýb­lıkasynyń Qa­zaq­standaǵy elshiligi jáne Iýnýs Emre túrik mádenıet orta­ly­ǵy birigip uıym­dastyrdy.

Qaısarlyq rámizi

Is-sharaǵa Túrkııanyń Qazaq­standaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý, jazýshy Shárbaný Beısenova, sheteldik dıplomattar, jazýshylar, qazaq jáne túrik ǵalymdary men áde­bıet­súıer qaýym qatysyp, týyn­dynyń túpki oıy týraly pikir­le­rin ortaǵa saldy.

Túrkııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mus­tafa Kapýdjý quttyqtaý só­zinde túrki áleminiń birligi men ortaq is-áreketteriniń ilgeri deń­geı­ge jetýi ortaq basylymdar men til birligin ornatý arqyly ǵana múmkin bolatynyn jetkizdi. Osy oraıda elshi qazan aıynda or­taq túrki alfavıti qabyldanýy ma­­ńyzdy qadam ekenin aıtyp, dál osy tusta jazýshylardyń týys ha­­lyqqa ortaq shy­ǵar­malary kó­beı­­geni quptarlyq is ekenin alǵa tar­tty. «Avtordyń «Súz­ge­niń soń­ǵy kún­deri» jáne «Bozoq arýy» kita­byndaǵy hıkaıat­tar da qa­zaq mádenıeti men tarıhynan nár alǵan áıel keıipkerlerdi oqyr­­man­ǵa tereń maǵynada tanyta bil­gen. Bul shyǵarmalar qazaq qo­ǵa­my­nyń qaısarlyq rámizi – áıelderge degen qurmetin kór­se­te­di», dedi ol.

Súzge hanym oqyrmanyn kúres­kerligimen, kishipeıil­di­ligimen, jaryna jáne óz ultynyń qundylyqtaryna degen adaldyǵymen baýraıdy. Túrik­­­shege aýdarylǵan shyǵarma týraly ja­sa­ǵan baıandamasynda Túrkııanyń Qazaq­­standaǵy elshiliginiń mádenıet jónin­degi keńes­shisi Zúlfú Toman osylaı deıdi. Onyń sózinshe, Grozanyń bas­qynshylyǵyna toıtarys bergen Súz­geniń kúıeýi Kóshim hannyń ómiri sońyna deıin arpalyspen ótken azapty kúresi, Súzgeniń qorshaýda qalǵan shaǵyn qamalynda kórsetken qarsylyǵy oqyrmannyń jan-dúnıesinde úlken ­da­ýyl týdyrady.

Al Qazaq ulttyq óner ýnı­ver­sı­tetiniń professory Roza Muqanova «Súzgeniń sońǵy kún­deri» hıkaıatyndaǵy Súzgeniń qaı­ratkerligin aıryqsha atap ótti. «Súzgeniń el basyna kún týǵan­daǵy sáti, alapat jan-dúnıesi, tuń­ǵıyqqa batyp bara jatyp jan ushy­r­ǵan tragedııalyq taǵdyry. Sońǵy demine deıin han buıryǵyn, han she­shimin kútýi shyǵarmany shıryqtyra, shıelenistire túsedi. Túrki halqyna ortaq mádenıet, ortaq salt-dástúr, bekzadalyq, ja­ryna adaldyq, jaýapkershilik qa­shanda saltanat qurǵan. Ol Súzge ha­nymnyń beınesin asqaqtatyp, kú­res­kerligin, batyl sheshim qabyl­­daıtyn qaıratkerligin áıgi­leı­di. Shyǵarma osy tusymen irge­li, súbeli ádemi kórkem beıne ja­sa­ǵan», dep tobyqtaı túıinin jetkizdi.

Eýrazııa ulttyq ýnıver­sı­tetiniń túrik tili oqytýshysy Haırýnnısa Topchý Súzge hanymdy keıipker retinde daralap, hıkaıadaǵy basqa áıel keıip­ker­le­ri­nen ózgeshe qylatyn qyryna toqtaldy. Ol túrki qyzdaryna tán batyldyq, izgi­lik, danalyq jáne erkindikke degen qul­shy­nysty kórgenin, Súzgeniń boıyndaǵy osy bir daralyq túrki qyzdarynyń tarıhı rámizi ekenine toqtaldy.

Tanystyrylym keshine kelgen qaty­sý­­shylar arasynda da sonaý kók túrikter qa­­ǵa­naty tarıhyn­daǵy áıelderdiń saıası orny men áskerı áreketterdi ıgerip, bı­likke yqpal etkeni týraly pikir uzaqqa jal­ǵasty. Tipti is-sharanyń sońynda avtordan qoltańba alǵan oqyrmandar Súzgeniń da­na­lyǵy men qaıratkerlik qasıetin tam­sa­na tyńdady. Tarıh qoınaýynda qal­ǵan kú­resker áıeldiń taban­dylyǵy bú­gingi ur­paqtyń boıynda jalǵasyn tapsa, avtor­dyń aıtary oqyrman júreginen oıyp oryn alǵany.

Sońǵy jańalyqtar