Baýkeń atyndaǵy qordyń batyl qadamy

Bilim oshaqtarynda «Baýyrjantaný» páni engiziletin kún taıaý Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń  «Dóńgelek zalynda» dańqty qolbasshy – Keńes Odaǵynyń Batyry, Máskeýdi qorǵaǵan panfılovshy, jazýshy  «Baýyrjan Momyshuly murasy» atty Qoǵamdyq qor quryldy. Dańqty polkovnık Baýyrjan Momyshuly 1944 jyly elimizdiń bilim shamshyraǵy – Ǵylym ordasynda áskerı psıhologııadan tyńdaýshylarǵa 31 saǵattyq leksııa oqyǵan. О́rttiń ishinen kelgen ot júrekti sar­dar­dyń óz aýzynan estigen aqıqat áńgimeniń sol kezdegi tyńdarmandaryna qandaı áser etkenin kóz aldyńyzǵa elestete berińiz. Ǵylym ordasynda  basqos­qan qaýymǵa, arada qanshama jyl ótse de, erekshe áser etkeni osy jańalyq boldy. Belgili zert­teýshi Muhtar Qazybek: «Momyshulynyń sondaǵy leksııalarymen tanysqanda óz basym birneshe jyl bederinde onyń áserinen aryla almaı júrdim. Sol sezimniń kúshi áli de boıymda...», dedi. Aq júrekten aqtarylǵan shynaıy sóz – biz biletin Baýkeńniń biz bilmeıtin qanshama qyry men syrynyń tuńǵıyǵyna jetelegendeı áserli shyqty.  Jańadan shańyraq kótergen salmaqty Qoǵamdyq qordyń  aldyna qoıǵan basty maqsaty da  sol – halqy janyndaı jaqsy kóretin batyr Baýyrjannyń búginge deıin beımálim bolyp kelgen myń san qyrlary men syrlaryn ashý. Árıne, batyrdyń bolmysyn taný – qolǵa alǵan úlken istiń bir ǵana parasy. Eń basty taqyryp  – «Baýyrjan men jas urpaq tárbıesi» bolmaq. Búgingi jıynnyń negizgi áńgime túıininiń de solaı qaraı aýǵany birden baıqaldy. Sonymen... Qazirgi qazaq qoǵamynyń dýaly aýyzdy azamat­tarynyń qolqalaýymen Qordyń basshysyna taǵaıyn­dalǵan belgili ǵalym, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Kópjasar Náribaev jańa uıymyń jurtshylyqpen kezdesken alǵashqy júzdesýinde-aq qordyń bilim salasyna jan jadyratar jylymyq qosatynyn atap ótti. Ol – mektepterdegi oqý júıesine «Baýyrjantaný» pánin engizý. Bul, sóz joq, batyr atyndaǵy Qoǵamdyq qordyń birden-bir batyl qadamy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bes ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan 100 qadamy» talaptaryna  sáıkes Máńgilik El patrıottyq aktisi jobasyna ún qosý degenińizdiń ózi de osy emes pe? Álemdik áskerı ilimde erekshe iz qaldyrǵan polkovnık Baýyrjan Momyshulynyń bilim salasyndaǵy atan túıege júk bolar eńbeginiń jańa qyrynan tanylar sáti de týǵan sekildi. «Maqsatymyz –Prezıdenttiń qazirgi talqylaný ústindegi  ǵalamdyq máni bar ǵasyrlyq baǵdarlamasyna sáıkes «Baýyrjantaný»  sabaǵyn  mektepterde, joǵary oqý oryndarynda jáne áskerı bilim ordalarynda arnaıy pán etip engizý» degen akademık Kópjasar Náribaev Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń  bul usynysty  birden qoldap, jergilikti oqý oryndaryna arnaıy hat jibergenin de ortaǵa saldy. Qazaq qaýymynyń qulaǵyna jaǵymdy bolyp jetetin erekshe qubylysqa tán bul oqıǵanyń alǵashqy aıaq alysy osyndaı. Endi batyr atyndaǵy Qoǵamdyq qordyń batyl qadamyn bastaǵan akademık  pen onyń komandasynyń quramyna toqtalyp óteıik. Olardyń barlyǵy da elimizge tanymal, nardyń júgin arqalaǵan tulǵalar: senator Nurlan Orazalın, rektor Serik Pirálıev, áskerı ǵalym, polkovnık Kım Serikbaev, Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov, professor  Baqtııar Smanov, jazýshy Mamytbek Qaldybaı, Eńbek Eri Aıagúl Mırazova jáne basqalar. Qordyń ashylýyna qýanǵan Baýkeńniń otbasy atynan kelini – belgili jazýshy Zeınep Ahmetova men nemeresi Erjan  Momyshuly  qaharmannyń jeke muraǵattary boıynsha qoldaý kórsetýge ázir ekendikterin bildirgen. Batyrdyń týǵan jeri Jýalydaǵydaı bir mýzeıdi halqy basym, qonaǵy kóp Almaty tórinen de ashý kózdelip otyrǵany osy arada jarııalandy. Mahambet syılyǵynyń ıegeri, medısına jáne pedagogıka  ǵylymdarynyń doktory, búgingi qazaq aqsaqaldarynyń bir zııalysy Sovet-Han Ǵabbasov jıyn  barysy týraly bylaısha oı túıindedi: – Baýkeń  – erekshe týǵan uly jaratylys, bul kisini fenomen dese de bolady. Baýkeńniń halqyna jasap ketken murasy ulan-asyr taýsylmas dúnıe ǵoı. Ol HH ǵasyrdaǵy  erekshe tulǵa bolyp shyqty. О́z basym búgingi shara, bul – halyq úshin, onyń bolashaq urpaǵy úshin jasalǵan sátti qadam dep sanaımyn, – dedi. Aıtpasqa bolmas, batyr atynda buǵan deıin de bir qor bolǵan. Ol 1990 jyly ashylyp, beımezgil ýaqytta, beımálim kúıde jabylyp qalǵan. Endeshe, maqsaty bıik, muraty berik ózine de, sózine de senimdi jańa Qoǵamdyq qordyń batyrdyń atyna saı adal da ádiletti, shynshyl da pák, bet alǵan baǵytynan taımaı, tek qana  halqynyń bolashaǵy úshin qyzmet etetinine senim bildireıik. Ulttyń  urpaǵy  – ómiri «ashylmaǵan araldaı»  sanalatyn batyryn burynǵydan beter tanı túsýge ańsary aýyp, shólirkep otyrǵany jáne  aqıqat. О́ıtkeni, Baýyrjan Momyshulynyń esimi atalsa qulaǵy eleń etpeıtin qazaq kem de kem. Buryn solaı bolǵan, qazir de solaı. Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.