Oqıǵa bylaı bolypty. О́zin orys tilinde tergeýshimin dep tanystyrǵan telefon qulaǵynyń ar jaǵyndaǵy adam qatqyldaý únmen bastyrmalata sóılep: «Qyzyńyz kósheni ruqsat etilmegen jerden kesip ótemin dep, apatty jaǵdaı týyndatty. Qyzyńyzdy qaǵyp ketpeý úshin jolda kele jatqan kólik aıaldamaǵa soǵylyp, júrgizýshi aýyr jaraqatpen reanımasııaǵa tústi. Týysqandarymen kelisý qıynǵa soqqaly tur. Qyzyńyzdy bar páleden qutqarǵyńyz kelse, dereý 3 mıllıon teńge jiberińiz. Qazir onymen sóılestire almaımyn. О́zim telefon shalmaıynsha eshkimge jumǵan aýzyńyzdy ashyp habarlaspańyz. Bul siz úshin mańyzdy. Qysqasy, bóten eshkim eshteńe bilmeýge tıis. Meni de mazalamańyz. Kishkeneden soń siz aıtqan jerge kólik barady. Aqshany sellofan paketke muqııat orap, soǵan beresiz», deıdi.
Bul dál qazir 3 mıllıon taýyp bere almaıtynyn, 1 mıllıon berýge ǵana shamasy jetetinin, qalǵanyn keıin qarastyratanyn aıtyp jylarman bolady. Anaý qınala-qınala kelisken syńaı tanytady. Aqshany aparyp berip habar kútkenimen, jýyr mańda eshkim habarlasa qoımaıdy. Tózimi taýsylǵan bul ananyń bergen nómirin terse, ondaı abonenttiń tirkelmegenin málimdeıdi. Sonda baryp qana bul iste bir shıkilik baryn sezgen tanysym qyzyna habarlassa, ol jaıbaraqat jumystan shyǵyp, úıge bara jatqanyn jetkizedi. Kún keshkirip ketken soń erteńine polısııa bólimshesine baryp alaıaqtan aldanǵany týraly aryz jazǵanymen, odan nátıje shyqpaı otyrǵan kórinedi. «О́zim olar týraly jarytyp eshteńe aıta almasam, qaıdan tabyla qoısyn?», deıdi tanysym.
Estýimshe, jańa tehnologııalar men jasandy ıntellekt degendi erkin meńgergen olarǵa belgili bir adamdardyń atyna nesıe resimdeý de kóp qıyndyq týǵyza qoımaıtyn sekildi. Muny kıberqylmystyń bir túri dep esepteýge bolady, deıdi mamandar. Demek alaıaqtardan barynsha saq bolaıyq, degim keledi.
Aına MUQANOVA,
qarjy mamany
PETROPAVL
Baıypty basylym – ǵasyr tórinde
Bastaýynda asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkerleri Turar Rysqulov pen Sultanbek Qojanov sekildi ultymyzdyń uly tulǵalary turǵan oblys baspasóziniń qarashańyraǵy – «Ońtústik Qazaqstan» gazeti ǵasyr tórine qadam basty. Osynaý ýaqyt aralyǵynda basylym óńir jurtshylyǵynyń syrlasy, dosy, aqylshysy, janashyry retinde rýhanı nár berip keldi. Basylym abyroıly mindetin aldaǵy ýaqytta da atqara bermek.
Túrkistan oblysynyń qoǵamdyq-saıası tarıhynyń memlekettik arhıvi ujymy atalǵan basylymnyń 100 jyldyq mereıtoıyna oraı taqyryptyq is-shara ótkizdi. Oǵan gazet ardagerleri men qyzmetkerleri, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti, jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdentteri, arhıv qyzmetkerleri qatysty.
Oblystyń qoǵamdyq-saıası tarıhy memlekettik arhıviniń basshysy Gúlnar Shardarbekova is-sharany kirispe sóz sóılep ashty. «Ońtústik Qazaqstan» oblystyq qoǵamdyq-saıası gazeti bas redaktorynyń birinshi orynbasary Nurlan Kenjeǵulov júzjyldyq jylnamanyń tarıhy jóninde sóz qozǵady. Baspasóz salasynyń ardageri, Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti jýrnalısi Slam Nurmaǵanbetuly, jýrnalıst-jazýshy, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Sabyrbek Oljabaı, «Ońtústik Qazaqstan» gazeti rýhanııat bóliminiń meńgerýshisi, jýrnalıst Dılara Bımenova estelik áńgimeler aıtty. Bolashaq jýrnalısterdiń qoıǵan suraqtaryna jaýap berdi.
Is-sharaǵa qatysýshylar «Ońtústik Qazaqstan gazetine – 100 jyl» taqyrybynyń aıasynda uıymdastyrylǵan kórme materıaldarymen tanysyp, sarǵaıǵan gazet betterin paraqtap kórdi. Áserli ótken is-shara qatysýshylarǵa kóterińki kóńil kúı syılady.
Káribaı ÁMZEULY,
zeınetker
Túrkistan oblysy
Toǵyzqumalaq – kóshpeli ómir kórinisi
Astanada V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary asa joǵary deńgeıde ótkizilgeni belgili. Al kóshpeli ómir dúnıege ákelip qalyptastyrǵan qazaqtyń ulttyq oıyndarynyń biri – toǵyzqumalaq. Bul oıyndy «Qoıshylar algebrasy» dep te ataıdy. Sebebi ony alǵashynda óriste qoılaryn jýsatyp jibergen qoıshylar oınaıtyn bolǵan. Jerden uıa-shuńqyrlar qazyp, qumalaqpen oınaǵan.
Jalpy kóshpeli adam ómiriniń kóp bóligi tabıǵat baılyǵyn jınaýmen ótedi. Toǵyzqumalaq oıyny da osynyń bir kórinisindeı. Máselen, shahmat pen doıbyda oıynshy qarsylasynyń tastaryn jep azaıtyp, jeńýge umtylady. Toǵyzqumalaqta múldem basqasha. Bul oıynnyń maqsaty – qarsylastyń tasyn jeý emes, ózine baılyq jınaý. Al baılyq jınaý – kóshpeli dáýirden kele jatqan ádis. Mysaly, ejelgi adam jemis-jıdek, jabaıy ósimdikterdiń dánderin, tamyrlaryn jınap talǵajaý etti jáne ańshylyqpen aınalysyp ańdardyń etin azyqqa aınaldyrdy, terisin, júnin óz qajetine kıim retinde jaratyp daǵdylandy.
Keıin maldy qolǵa úıretken soń ony tabıǵat baılyǵyn jınaýǵa paıdalandy. Sóıtip mal adam úshin tabıǵat baılyǵyn jınaýǵa járdemdesetin quralǵa, ıaǵnı ómir tiregine aınaldy. Mal da óz kezeginde tabıǵattyń bir bólshegi bolǵandyqtan, bul jaıt adamdy tabıǵattan alshaqtatqan joq, kerisinshe, jaqyndata tústi. Nátıjesinde, tabıǵatpen tyǵyz baılanysqan dúnıetanym paıda boldy. Sol dúnıetanym arqyly tabıǵat qubylystaryn, ondaǵy tirshilik ıeleriniń minez-qulyqtary men áreketterin baqylap, bildi. Bul kóshpeliler úshin asa mańyzdy jaılaýǵa shyǵý, qystaýǵa oralý merzimderin, sol kezdegi tynys-tirshilikke qatysty basqa da máselelerdi anyqtaýǵa, boljam jasaýǵa múmkindik berdi.
Qoryta aıtqanda, ulttyq oıynymyz – toǵyzqumalaqty durys túsinip, tolyq kóleminde qabyldaıtyn bolsaq, umytylyp bara jatqan keıbir salt-dástúrlerimiz ǵana emes, burynǵy er minezdi bolmysymyzdy da qalpyna keltire alar edik.
Dosym OMAROV,
fılosof
ALMATY
