Shyraıly ólke apat aımaǵyna aınala ma?

Aýdan ortalyǵy – Shıe­li kenti men aýyl­da­ry­nyń arasy da onsha­lyq­ty qashyq emes. Mundaı ereksheligi turǵyndardyń na­ryq­­tyq qatynasqa tez beıim­de­lip, aýdannyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq jaǵdaıyn jaqsarta túsýge kóp septigin tıgizip keledi. Osy baǵyttaǵy Úkimet qoldaýy aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip salasynyń, kásipkerliktiń de óristeýine mol múmkindik ash­ty. Onyń ústine Qyzylorda ob­lysynyń ákimi Nurlybek Náli­baevtyń jańashyldyǵy men is­ker­ligi sońǵy eki-úsh jyl bede­rinde óńirdi órkendi beles­terge kótere tústi. Ortalyǵy sáý­letti, eldi mekenderi berekeli. Son­dyqtan da bul ólke «Marjany Syr­dyń – Shıeli» dep atalady. О́t­ken myńjyldyqta aýdannan bes «Ǵasyr adamynyń» tanylýy men 41 Eńbek Eriniń shyǵýyn jer­gilikti halyq maqtanyshpen aıta­dy. Buǵan bıylǵy Respýblıka kúni qarsańynda Prezıdent Jar­ly­ǵymen Shıeliniń týmasy, álemge áıgili matema­tık, akademık Asqar Juma­dildaev­tyń 42-shi Eńbek Eri ataǵyn alýyn qo­syńyz.

Hosh, bári jaqsy! Alaıda osy maqtaýly óńir sońǵy jyldary túrli synaq alańyna aınalyp bara jatqan sııaqty. Áýeli aýdan ortalyǵynyń irgesinen kú­kirt qyshqylyn tasymaldaý qoı­masy salyndy, qazir kidirissiz ju­mys istep tur. 2017 jyly tom­panajdy sement shyǵaratyn «Gejýba-Shıeli» zaýyty iske qo­syldy. Atalǵan ón­diris oryn­darynyń ekologııalyq zalal­dy qal­dyqtary aınalany las­taı­tyndyǵyn qudaıdan úmiti bar adam joqqa shyǵara almas. Ol az bolsa, bıylǵy jyldyń jazynan bastap, sol mańnan taǵy bir kú­kirt qyshqylyn tasymaldaý qoı­masynyń qurylysy irge kótere bas­tady. Biletinderdiń aıtýynsha, munyń kólemi men aýqymy tipten zor bolmaq. Jobany iske asyrýshy «Transshipment» atalatyn JShS kórinedi. Alty qatar temir jolyna turaqtap, kirip-shyǵar vagondarynyń qara­sy da az bolmaıtyny túsinikti.

Qazan aıynyń basynda jer­gilikti qoǵamdyq uıymdar men arda­gerlerdiń narazylyq bil­di­rýimen aýdan ákimdiginde osyǵan qa­tysty jıyn ótkizildi. Sonda aýdan ákiminiń orynbasarlary, jer­gilikti mekeme basshylary atalǵan qurylys nysanyn salý barysynda kóptegen zańsyzdyqtyń (jerge ornalastyrý, kásipkerlik nysannyń maqsatyn kórsetpeý, tıisti quzyrly oryndardan ke­lisim almaý, t.b.) jiberilgendigin atap kórsetti. Qoǵamdyq tyńdaý bolmaǵan. Aýdan ákimi Aıtbaı Jan­darbekov osy sebepterdi alǵa tartyp, qurylysty ýaqytsha (naqty mán-jaı anyqtalǵansha) toqtatýǵa tapsyrma berdi. Alaıda kúkirt qyshqylyn tasymaldaý maqsatyndaǵy qurylystyń qar­qyny sodan keıin de bir sátke báseń­simeı, óz jumysyn áli kúnge júrgizip keledi. Kólemi úlken 6 rezervýar ornalastyryp, sharýa­laryn alańsyz jalǵastyryp jatyr.

Eń soraqysy – mundaı ekolo­gııalyq qaýipti nysandar tártip boıynsha eldi mekennen keminde 1000 metr qashyqtyqta ornalasýy tıis bolsa, al ol Qodamanov aýyly men Shıeli kentiniń ortasynan oıyp oryn alyp, eldi mekennen 500 metrge jeter-jetpes jerde kúnnen-kúnge óristep barady. Munyń zardaby kúni erteń osy mańǵa túgel jaıylýy múmkin. Sement zaýytynyń tútinine eki qoımadaǵy asa qaýipti kúkirt qysh­qylynyń ýly ıisi qosylǵan soń osy aýamen tynystaıtyn, tirshilik etip kelgen jandynyń ne jany qalady? Shıeli halqynyń hali ne bolmaq?

Árıne, ındýstrııalyq jobalardy iske asyrǵan durys, kásipkerlikti óristetken de jón. Alaıda, munyń bári qoǵamnyń basty baılyǵy – adamnyń densaýlyǵynan artyq emes. Paıda izdegenderdiń yǵyna jyǵylyp júrgende synaq alańy apat aımaǵyna aınalyp ketse she? Shyraıly ólke, maqtaýly aýdan adamdary aýrý, ónimi zardapty qý mekenge aınalmaı ma? Osynyń aq-qarasyn, obal-saýabyn kim ajyratyp, kim toqtam salady?

Nurmahan ELTAI,

jazýshy-jýrnalıst

Qyzylorda oblysy,

Shıeli aýdany