Foto: egemen.kz
Tilek Sultan - Uly dalanyń ulttyq qolónerin zertteýshi ǵana emes, qalpyna keltirýshi, dáripteýshi. Búgingi kórmede etnodızaıner ózi tikken jáne jınaqtaǵan túpnusqa 30 kımeshekti kópshilik nazaryna usyndy. Ol ótken kezeńde úsh júzdiń hasaba, kımeshek kııýi men shylaýysh oraýy túrli bolǵanyn, tipti ár rý-taıpanyń kımeshek tigý, kııý úlgisi san alýan bolǵanyn túsindirdi.
«Kımeshek - kóshpeli ortada qalyptasqan, ekologııalyq jáne tazalyq erekshelikterine, áıeldiń moraldyq-etıkalyq talaptaryna baılanysty paıda bolǵan qazaq áıelderiniń bas kıimi. Jalpy halqymyzda qyz bala dúnıege kelgennen bastap 10 ret bas kıim aýystyrady. Týǵanda qulaqshyn, bala shaqta bórik, uzatylarda sáýkele kıse, jas kelin bala tapqanǵa deıin qyzyl jelek taqqan. Osy qyzyl jelekpen júrý úrdisi búgingi kúni saqtalmaı otyr. Baıqaǵanym ózbek halqy osy saltty áli kúnge dáriptep júr. Al kımeshekti balaly bolǵan analar kıgen, ıaǵnı kımeshek ana atanǵannyń belgisi. О́ńiriniń kókirekti jaýyp turýy bala emizgende de óte qolaıly bolǵan», deıdi etnodızaıner Tilek Sultan.
Kórme barysynda Tilek Sultannyń sheber qoldarynan shyqqan ulttyq kıimder defılesi ótti. Kórsetilim barysynda avtor tóbelik, oıý-órnek syndy kımeshek detaldaryn kııý jas ereksheligine qaraı túrlenetinin tilge tıek etti. Máselen, 40-qa deıingi áıelderdiń kımeshegi qyzyl jippen ádiptelgen. Ol adam ómiriniń kóktemin ańǵartsa, 50-den asqan analarymyzdyń bas kıimi sary, altyn jiptermen kómkeriledi. Bul birinshiden ómirdiń kúzi syndy bolsa, ekinshiden áıelderdiń bolysqan-tolysqan shaǵyn, áleýmettik jaǵdaıynan da habar beredi. Al 60-tan asqan analarymyzdyń kımeshegi aq jippen áspetteledi. Ol ómirdiń qysy kelgenin tuspaldaıdy.
Tilek Sultan jınalǵan qaýymǵa kımeshek kııýdiń fılosofııalyq astaryn aqtara otyryp, ony taǵý men shylaýysh oraýdyń úlgilerin de kórsetti.
Joǵaryda atap ótken kımeshek defılesin etnodızaınerdiń anasy Jibek Ádilhanqyzy bastap shyqty.
«Tilek otbasymyzdaǵy úshinshi ul. Ol bala kezinen tiginge áýes bolyp, ájesi men meniń qasymda kóp úlgi aldy. О́se kele osy ulttyq bas kıim kımeshekti, onyń kestesin tigip qana qoımaı, ár rýdyń kımeshekteriniń túpnusqasyn taýyp, zerttep júr», deıdi Jibek Ádilhanqyzy.
Ulttyq bas kıimdi ulyqtaǵan kórmeni uıymdastyrýǵa «Qara shańyraq» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, tarıhshy-etnolog Turar Sháken uıytqy bolsa, kımeshek tarıhymen qaýyshtyrǵan sharaǵa Astana qalasy ákimdiginiń Tilderdi damytý jáne arhıv isi «Rýhanııat» KMM qoldaý kórsetken.
Ulttyq qundylyqtardyń qunyn quldyratpaı shalqar shabyt, ilkimdi izdenistermen dáriptep júrgen Tilek Sultannyń osy sıpattaǵy kórmeleri Túrkııa, AQSh, Úndistan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan sııaqty alys-jaqyn shetelderdegi baıqaýlarda kórermen kózaıymyna aınalǵanyn atap ótken jón.
