Aqorda taratqan málimetke súıensek, Q.Toqaev pen D.Tramp eki eldiń saýda, ınvestısııa salalarynda jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý baǵytynda strategııalyq seriktestikti damytýǵa beıil ekenin rastap, óz kezeginde Memleket basshysy halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máseleler boıynsha Qazaqstannyń ustanymyn jetkizdi. Jalpy alǵanda Qasym-Jomart Toqaev pen Donald Tramp ekijaqty yntymaqtastyqtyń joǵary qarqynyn saqtaý maqsatynda udaıy baılanysta bolýǵa ýaǵdalasty.
Qos saıasatkerdiń sóılesýi qarsańynda 30 qarashada jaryq kórgen «The National Interest» basylymyndaǵy «Qazaqstanmen saýda-sattyqty shekteýdiń jóni joq» atty maqalada avtor Darren Spınk Donald Tramptyń kezekti márte Prezıdent bolyp saılanýy Amerıka Qurama Shtattary men Ortalyq Azııa arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa múmkindikterine jol ashýy yqtımal ekenin alǵa tartqan.
«AQSh-ty tórt jyl boıy asa ıdealıstik kózqaraspen basqarǵan Baıden ákimshiliginen soń birpolıarly álemdik tártip ydyrady, onyń ornyn bir údeden tabyla bermeıtin kóppolıarly júıe almastyrady. Atlant muhıtynyń arǵy-bergi jaǵyndaǵy elder qaıtadan naqty saıasatqa (realpolitik) bet burdy. Taýar jetkizý tizbegindegi kidirister, tehnologııalyq sektorlardyń bólshektenýi jáne tabıǵı resýrstarǵa qol jetkizýdiń shektelýi transatlantıkalyq áriptestiktiń saýda strategııasyn qaıta qaraýyna alyp keldi», deıdi maqala avtory.
Sondaı-aq atalǵan maqalada resmı Vashıńton men Londonnyń jáne olardyń jaqyn odaqtastary strategııalyq básekelesterinen irgesin aýlaq salýǵa jáne jetkizý tizbekteriniń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa umtylyp jatqan kezeńde Donald Tramptyń prezıdenttikke qaıta saılanýy AQSh pen Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy yntymaqtastyqqa jańa jol ashýy ábden múmkin ekeni aıtylady. Ol jol kommýnıkasııa, energetıka jáne strategııalyq mıneraldar salalaryna qaıta esik ashary anyq.
Bul tujyrymdy maqala avtory «AQSh Ortalyq Azııanyń iri ekonomıkasy sanalatyn, mol tabıǵı resýrstarǵa ıe Qazaqstanmen turaqty saýda qarym-qatynasyn jolǵa qoımaı, aımaqpen ornyqty ári jan-jaqty yqpaldastyqty ornata almaıtyny belgili» degen joldarmen nyqtaı túsedi.
Jalpy, AQSh úkimetine 1974 jyly qabyldanǵan «Saýda týraly» zańynyń 402-bóliminiń talabymen damyp kele jatqan naryqtarmen jáne emıgrasııany shekteıtindermen saýda-sattyqty retteýge tyıym salynǵan eken. Bul tyıym Keńes ókimetiniń evreılerge qatysty saıasatymen de tyǵyz baılanysty. Ol kezde Qazaqstan KSRO quramynda bolǵandyqtan osy tyıym kúni búginge deıin Qazaqstanmen baılanysty nyǵaıtýǵa kóleńkesin tıgizetin sııaqty.
«KSRO taraǵannan keıin Armenııa, Grýzııa, Qyrǵyzstan, Moldova, Reseı (2022 jylǵa deıin) jáne Ýkraına bul túzetýlerdiń qatysy bar aýmaqtan shyǵyp, PNTR aldy. Qazaqstan Ázerbaıjan, Tájikstan jáne О́zbekstan elderimen birge «Djekson-Venık túzetýleriniń» talabyna saı kelse de, áli kúnge ýaqytsha, jyl saıyn shektelgen mólsherde saýda qarym-qatynasyn júrgizip keledi. 118-Kongreske Joldar men qarajat komıtetinen kongresmen Djımmı Panetta usynǵan zań jobasy Qazaqstannyń óz azamattaryna emin-erkin kóship-qonýǵa ruqsat beretinin rastaıdy», deıdi maqala avtory.
Sondaı-aq jýrnalıst D.Spınk elimizdegi demokratııalyq progress baǵytyndaǵy jetistikke de toqtalypty.
«Qazaqstandaǵy demokratııalandyrý men adam quqyqtary boıynsha progress toqtaǵan joq. Mysaly, Prezıdent ókilettigin shekteýge, «ókildik bılikti nyǵaıtýǵa», sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske jáne turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańdardy qatańdatýǵa baǵyttalǵan birneshe zań qabyldandy. Álbette, áli de atqarylatyn jumys kóp. О́ıtkeni Qazaqstanda demokratııalyq turǵydan damýshy basqa da elderdegideı aıaqtalmaǵan is az emes. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Kez kelgen tarıhı ózgeris saıası batyldyqty qajet etedi» dep atap ótken edi. Batys álemi Qazaqstannyń aıtqanyna senýi qajet», depti avtor.
Avtor AQSh-ty qorǵanys salasy men kúndelikti tehnologııalyq óndiriske aýadaı qajet sırek kezdesetin materıaldardy jetkizýdi qamtamasyz etýge umtylyp, sondaı-aq sanksııalar men strategııalyq básekelesterdiń yqpalyna ushyramaǵan balama baǵyttar izdep otyrǵan el retinde qarastyrǵan.
«Al Vashıńton mundaı jaǵdaıda reformaǵa kúsh salyp jatqan Qazaqstandy elemese, tek utylady. Senator Krıs Mıorfı «ekijaqty kedergi» dep ataǵan Djekson-Venık túzetýleriniń kúshin joıý 119-shy Kongrestiń Qazaqstan qol jetkizgen progresti pragmatıkalyq turǵydan moıyndaýy jáne Amerıkanyń Ortalyq Azııamen strategııalyq qarym-qatynasyn nyǵaıtý úshin qajetti qadam bolýy múmkin», dep túıindepti D.Spınk «The National Interest» basylymyndaǵy «Qazaqstanmen saýda-sattyqty shekteýdiń jóni joq» atty maqalasyn.
