Sýrette: ustaz Baqytáli Daýletııaruly
Respýblıka boıynsha úzdik muǵalimderdiń ondyǵyna ilikken Baqytáli Dáýletııaruly 2014 jyly Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtettiń fızıka mamandyǵy boıynsha bakalavr dárejesin úzdik aıaqtaǵan. Sodan soń Súleımen Demırel atyndaǵy ýnıversıtette joǵary bilimin jalǵastyryp, fızıka jáne pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri dárejesin ıelengen. Bilimniń tereńine boılaǵan ustaz eńbek jolyn Qarǵaly aýylynda Áset Beıseýov atyndaǵy orta mektepte fızıka páni muǵalimi bolyp bastaǵan. Kóp uzamaı pedagogıkalyq sheberligi men kásibı jetistikteriniń nátıjesinde, «pedagog-sarapshy» biliktilik sanatyna ıe bolǵan.
Eńbek jolyn bastaǵan bilim shańyraǵynda robottehnıkalyq qural-jabdyqtyń joqtyǵy alańdatqan jańashyl ustaz Baqytáli Daýletııaruly 3 mln teńge kólemindegi júldeni jeńip alǵannan keıin, «О́nertapqyshtar álemi» atty kabınet ashyp, ony zamanaýı jabdyqtarmen tolyqtyrýǵa kirisedi. Kabınetke fızıka, ınjenerııa, robottehnıka quraldary men 3D-prınterleri ornatylady. Sóıtip, jańa múmkindikter kúrdeli jobalardy júzege asyrýǵa jol ashyp, mektep oqýshylarynyń fızıka pánine qyzyǵýshylyǵyn arttyrady.
«Sabaq berý barysynda meni birneshe mańyzdy suraq mazalaıtyn edi. Aıtalyq, qazirgi kezde barlyq bala kompıýterlik oıyndarǵa qyzyǵady. Biraq sol tehnologııanyń negizin jasaıtyn fızıka ǵylymyna qyzyǵýshylyq tanytpaıdy. Sondaı-aq fılmderde beınelengen robottardy barlyǵymyz bilemiz, alaıda olardyń qalaı shyndyqqa aınalyp jatqanyn túsinýge tyryspaımyz. Taǵy bir másele, balalarymyzdyń án men bıge degen qulshynystary joǵary bolǵanymen, bilim men ǵylymǵa qyzyǵýshylyqtary tómen ekendigi meni tereń oılandyrdy. Sol sebepti, men sabaq barysynda teorııany tájirıbemen baılanystyrý arqyly oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý joldaryn izdedim», deıdi bilikti ustaz Baqytáli Dáýletııaruly.
Qajetti qural-jabdyqtardyń joqtyǵyna qaramastan, buzylǵan tehnıkalyq qurylǵylardy jınap, solardyń bólshekterin qoldaný arqyly erekshe jobalardy júzege asyrǵandaryn alǵa tartty.
«Avtomatty qoqys jınaǵysh, robotkúnbaǵys, avtomatty qoqys qabyldaǵysh, aqyldy túngi shamdar qurastyryldy. Bul jobalardy jasaý barysynda oqýshylar fızıka zańdylyqtaryn tereń meńgerip, elektr togy, mehanıka, jaryq zańdary sııaqty taqyryptardy praktıkalyq túrde zerttedi», deıdi ol.
Oqýshylar fızıka zańdylyqtaryn óz qoldarymen tájirıbe jasap zerttegende ǵana olardyń qyzyǵýshylyǵy eselep artqanyn baıqaıdy. Osy ádis arqyly fızıka oqýshylar úshin túsinikti ári qyzyqty pánge aınalady. Jas urpaq aldyndaǵy óziniń jaýapkershiligin jete sezingen ustaz shyǵarmashylyq top quryp, shákirtterimen birge kóptegen jobany sátti júzege asyrýǵa kirisken. Bilim berýde jańa tehnologııalardy tıimdi paıdalanyp, oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý jáne ómirge qajetti daǵdylardy damytý qajettigin zerdelegen Baqytáli, bul maqsatta STEAM ádistemesin, robottehnıka men fızıkany ıntegrasııalaýdy tájirıbesinde keńinen qoldanady. Nátıjesinde, oqýshylarymen birlese «Bıomehanıkalyq protez» jobasyn júzege asyrady. Jobanyń sátti shyǵýyna «Qazaqstan muǵalimi» baıqaýy aıasynda mektepke syıǵa berilgen 3D prınteriniń paıdasy tıgenin maqtan etedi.
«Oqýshylardyń kómegimen jasalǵan alǵashqy protezdi mektebimizdiń oqýshysy Mırasqa arnap jasadyq. Sport pen bilimdi qatar alyp júrgen talantty bala tórt saýsaǵynan aıyrylǵan. Sol kemistiktiń ornyn toltyryp, armandaryn kedergisiz júzege asyrýyna úlesimizdi qostyq. Sonymen birge mektebimizdiń muǵalimi Ǵalııanyń qolyna, Uzynaǵash aýylynyń turǵyny Dáýlet esimdi azamattyń aıaǵyna arnap protez jasap, ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa septigimizdi tıgizdik», degen fızıka pániniń muǵalimi Baqytáli Daýletııaruly sózin sabaqtaı tústi.
«Bizdiń komanda jasaǵan protez Dáýletke qaıtadan óz aıaǵymen júrýge múmkindik berdi. Onyń alǵash ret erkin qozǵalyp, ómirge qaıta oralǵanyn kórý biz úshin teńdessiz qýanysh boldy. Bul joba bizdiń ǵylym men tehnologııany adam ómirin jaqsartý jolynda qoldaný mıssııamyzdy taǵy bir márte dáleldedi. Oqýshylarymyzdyń basqa da mańyzdy jobalary bar. Mysaly, kózi kórmeıtin jandarǵa arnalǵan kedergini aldyn ala eskertetin kózildirik, uıyqtap ketý qaýpi bar júrgizýshilerdi dybystyq sıgnalmen oıatatyn qurylǵy, bótelkelerdi qaıta óńdeıtin mehanızm, avıa jetkizýshi dron syndy jobalardy atar edim. Biz jasaǵan jobalar – tek ǵylymı jetistik emes. Olar – ár júrekti tebirentetin, aýyr taǵdyrlardy jeńildetýge arnalǵan naqty qadamdar. Oqýshylarymyzdyń adamgershilik qasıetteri, qoǵamǵa paıda tıgizýge degen yntasy – bul jobalardyń basty jetistigi. Osyndaı jańashyldyqtardyń arqasynda oqýshylarymyz oblystyq, respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystarda júldeli oryndarǵa ıe bolyp, jetistikterge jetýde. Sonymen qatar bul jobalar olardyń joǵary oqý oryndaryna túsýine úlken kómek kórsetip otyr», deıdi ustaz.
Únemi izdeniste júretin Baqytáli Daýletııarulynyń bilim salasynda qol jetkizgen kásibı jetistikteri men marapattary az emes. Ustazdyq qyzmetin bastaǵan 2018 jyly «Pedagogıkalyq debıýt» atty aýdandyq baıqaýda 1-oryn alyp, aýdan ákiminiń Alǵys hat, Qurmet gramotasymen marapattalýy jas mamanǵa jiger bergen. Al Prezıdenttiń qolynan grant ıelenýi, tipten qanattandyra túsken. Sol 2021 jyly «Daryndy balalarǵa – talantty ustaz» jáne «JMB pánderin aǵylshyn tilinde oqytatyn pedagogterge arnalǵan sheber synyp alańy» atty eki birdeı oblystyq baıqaýda 1-oryndy jeńip alýy osy oıymyzdyń dáleli bolsa kerek.
Kelesi jylynda О́zbekstanda ótken «Education and science» halyqaralyq jastar forýmynda, keıingi eki jyl qatarynan «Aýyl mektepteriniń bilim sapasy: qazirgi jaǵdaıy, máseleleri, sheshý joldary» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııalarda is-tájirıbesimen bólisti. Odan keıin «Ǵylymnyń ózekti máseleleri» atty halyqaralyq konferensııaǵa qatysyp, tájirıbesin tolyqtyrǵan Baqytáli byltyr oblys ákimi taǵaıyndaǵan «Zańǵar» jastar syılyǵynyń «Úzdik jas ustaz» atalymynyń jeńimpazy atandy.
«Ustazdan – shákirt ozar» demekshi, oqýshylarynyń ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵy artyp, teorııany praktıkamen baılanystyrýǵa erekshe mán berýde. Sonyń nátıjesinde, shákirtteri túrli dárejedegi olımpıada, ǵylymı jobalarǵa belsene qatysyp, júldeli oryndardan kórinýde. Atap aıtsaq, «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq olımpıadasynyń 2021 jylǵy oblystyq baıqaýynan Almas О́keı 2-oryn alsa, atalǵan baıqaýdan 2022 jyly Álıhan Uzaqbaı 3-oryn ıegeri atanyp, mektep ujymynyń mereıin tasytqan. О́tken jyly tehnıkalyq shyǵarmashylyq jáne ónertapqyshtardyń oblystyq jarysynyń «Áýe modeldeýinen» Meıirǵalı Baıramǵalıdyń 1-oryndy jeńip alýy da zor jetistik sanalady. «Habarlandyrý jáne «Shoqan Ecology» jas ǵalymdardyń halyqaralyq ǵylymı jarysyna qatysqan Ernur Turǵanbaı 2-oryndy ıelenip, 150 myń teńge syıaqy utqan. Bıyl «Uly ónertapqyshtyqqa alǵashqy qadam» atty ınnovasııalyq ıdeıalardyń oblystyq baıqaýynyń túrli atalymy boıynsha úsh oqýshysy 1-oryndardyń jeńimpazy atandy. Atap aıtqanda baıqaýdyń «О́ndiris salasyndaǵy tehnıkalyq qurastyrý» atalymy boıynsha Ernur Turǵanbaı, «Avıasııa salasyndaǵy modelder» atalymy boıynsha Serijan Nurǵazın, «Jylý energetıkasy, elektr energetıkasy, balamaly energetıka salasy» atalymynan Baqytjan Borashbaev úzdik dep tanylyp, I dárejeli dıplomdarmen marapattaldy.
«Men úshin eń úlken marapat – sabaq sońynda oqýshylarymnyń shynaıy rızashylyqpen «Rahmet, aǵaı!» deıtin júrekjardy sózderi. Balalardyń bul alǵysy meniń jumysymnyń basty nátıjesi ári oń baǵasy dep bilemin», deıdi jańashyl ustaz.
«Otyzda orda buzbaǵan, qyryqta qamal almaıdy» degen támsil bar. Qoǵam ıgiligi úshin bilimdi, rýhanı baı, jańashyl urpaq tárbıeleýdi basty maqsat etken Baqytáli Dáýletııaruly 30-dan jańa asqan. Otbasyn qurap, úsh balanyń ákesi atanǵan. Jumystan tys ýaqytta sportpen shuǵyldanyp, MMA jekpe-jegimen aınalysqandy unatatyn ustazdyń aldaǵy armany – elimizdiń daryndy jastarynyń qataryn kóbeıtý, ǵylymǵa eńbek sińirý.
Almaty oblysy
