Men osy basylymda júrgende elimizde táýelsizdik tańy atyp, gazet ataýy aldymen «Egemendi Qazaqstan», kóp uzamaı «Egemen Qazaqstan» dep aýysty, eń bastysy, zaman, ǵasyr aýysty, qazaqtyń astanasy aýysty – osyndaı el tarıhyndaǵy taǵdyrsheshti oqıǵalar qara shańyraq basylym betterinde qatparly shejiredeı qattalyp qaldy. Ǵasyrdan asa ǵumyrynda ult basylymy redaksııasynda Turar Rysqulov, Smaǵul Sadýaqasuly, Sáken Seıfýllın, Muhtar Áýezov, Beıimbet Maılın, Júsipbek Aımaýytuly, Ǵabıt Músirepov sııaqty ulylardyń izi qalsa, táýelsizdik tańy atqanda onyń tizginin Sherhan Murtaza men Ábish Kekilbaıuly sııaqty iriler ustady. Maǵan taǵdyr qara shańyraq basylym tizginin táýelsizdik tusynda ustaǵan basshylardyń bárimen birge etene eńbek etýge múmkindik týǵyzypty. Bas basylymnyń táýelsiz Qazaqstandaǵy tuńǵysh bas redaktory – Sherhan Murtaza kezeńinen «Egemen Qazaqstan» gazeti «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń quramyna engenge deıingi jeti jetekshimen de qyzmettes bolýdyń sáti túsken eken. Bul, árıne, jýrnalıst úshin úlken mektep dep oılaımyn.
El gazeti «Egemenniń» ǵana emes, barsha el tarıhyndaǵy aıshyqty kezeń jańa astanaǵa qonys aýdarý bolatyn. Endi osy aıtýly oqıǵanyń ortasynda júrgen kýáger retinde bir-eki aýyz sóz aıtaıyq.
Jańa astananyń Lomonosov kóshesinde qonystanǵan Aqmola oblysy Selınograd aýdany ákimdiginiń eki qabatty eski ǵımaraty 1998 jyly Úkimet sheshimimen eldiń bas basylymy «Egemen Qazaqstan» gazeti redaksııasyna berildi. Bul kezde Aqparat mınıstri Altynbek Sársenbaıuly, bas redaktor Ýálıhan Qalıjanov bolatyn. Men bas redaktor orynbasary edim. Sodan jóndeý jumystary bastalyp ketti. Kúzge qaraı bas redaktor tizginin Erjuman Smaıyl ustady da, men birinshi orynbasar, Janbolat Aýpbaev orynbasar qyzmetine kiristik. Gazettiń Astana fılıalyn basqaryp, kóshýge daıyndyqty jedeldetý úshin mınıstr tapsyrmasymen shuǵyl túrde bas qalaǵa qonys aýdardym. Arada tórt-bes aı ótkende, 1999 jyldyń aqpanynda redaksııa tolyq kóship keldi. Bas qalaǵa alǵashqylar qatarynda qonys aýdarǵan bas gazet ujymy ornalasyp alǵan soń, aınalamen asyqpaı tanysa bastadyq. Redaksııa ǵımaratynan taıaq tastam jerde, tirshiligi qyz-qyz qaınaǵan «Artıom» bazarynyń mańaıynda sıqy ketken, qysqalaý «Qazaq» degen kóshe bar eken. Keńes dáýirinde «О́zbek», «Tashkent» kóshelerin kórip edik, muny baýyrlas kórshilerge qurmet dep túsinip edik. Oıpyrmaı, qazaq jerinde, onyń bas qalasynda osyndaı kóshe bar eken-aý dep tańyrqap, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1999 jylǵy 11 qarashadaǵy nómirinde mynadaı jazba qaldyrǵan ekenbiz:
«Astananyń qaq ortasynda kóriksizdeý jataǵan úıler tizilgen «Qazaq» kóshesimen júrgen saıyn qazaq jerinde «Qazaqstannansyń ba? degen saýal estigendeı (stýdent kezimizde Qostanaı jerine astyq jınaýǵa barǵanda kelimsekterden osyndaı sóz estip, sońy qyrǵyn tóbeleske ulasyp, aýrýhana men sotqa deıin jetken edik) ári-sári kúı keshemin. Úndisterdiń ózi joıylyp ketse de, solardyń kózindeı Potomak ózeni Vashıngtondy qaq jaryp, syldyraı aǵyp jatqany oıǵa oralady... «Qazaqtyń» tóńireginde orys, nemis ne káris kóshesi degen ataýdyń kózge ushyraspaıtyny qynjyltady. Shúkir, biz qazaqtar barmyz, túgelmiz ǵoı, memleketimiz de din aman (álde onyń ózi bar bolsa da rýhy ólip, namysy taptaldy ma?). Al bizdiń, qazaqtardyń qurmetine eskertkish retinde kóshe berýdiń qajeti bar ma edi, quzyry myqty myrzalar?! Álde bul kósheni qyzyl ımperııanyń kózindeı saqtaǵysy keletinder bar ma?..».
Bir emes, qaıta-qaıta jazyp júrip, álgi kósheniń Sháken Aımanovqa aýysýyna qol jetkizdik. Astana Arqaǵa kóshpese, álgi kóshe áli de turar ma edi, kim bilsin? Astana Saryarqa tósine kelmese, shırek ǵasyr ishinde mundaǵy qazaqtyń úlesi 18 paıyzdan 81 paıyzǵa jetpes edi. Muny irgeles jatqan Pavlodar, Petropavl, О́skemen qalalarynyń qazirgi jaǵdaıyna qarap anyq boljaısyń. Astana soltústikke kósh túzemese, qazaqtyń ósimi burynǵysha Qyzylorda men Almaty arasyndaǵy beldeýden aspaı, sol óńirlerde áleýmettik qıyndyqtar da órshı túser edi. Astana eldiń tórine qaraı jyljymasa, halyqty biriktiretin, jumyldyratyn, qulshyndyratyn, úmittendiretin ulttyq ıdeıa da týmas edi. Sondyqtan táýelsizdik tusyndaǵy eń aıshyqty, taǵdyrsheshti oqıǵamyz – ejelgi Aqmolanyń el ordasyna aınalyp, onyń tórinde Kenesary hanǵa eskertkish ornatylýy dep qashanda rııasyz aıtyp júrmiz jáne aıta da beremiz. «Taq aýǵan jaqqa baq aýady» degendeı, Astanasy túsinikti, Kenesarysy nesi, ataqty han men batyr, bıler el ishinde jetip-artylady ǵoı deýshiler tabylar. Elimizdiń ár óńiri óz atasyna, óz batyryna, óz bıine, óz hatshysyna, óz jazýshysyna, óz saýynshysyna eskertkish qoıyp, mektep, kóshe berýdiń, sóıtip birtutas eldi, halyqty bólýdiń, ishten iritýdiń básekesine túsip ketkende elorda salý sııaqty qazaqty biriktiretin ıdeıa – Kenesary han tulǵasy (barsha qazaq táý etetin tulǵalar beınesi shalǵaı óńirde emes, el tórinde turmaı ma?). Halqynyń azattyǵy, bolashaǵy úshin semser júzinde sert berip, aýyzdyqpen alysqan atynan túspeı, aıqasta sheıit bolǵan babanyń rýhy, kúresi, ıdeıasy bizdi biriktiredi. Qashanda el qorǵaýdan, halyq múddesinen, azattyq, táýelsizdik, derbestik, ulttyq múdde rýhynan qasıetti eshteńe bolmaıtynyn baıandaıdy bizge tastuǵyrdaǵy baba beınesi. Endeshe, árbir iri megapolıs, oblys ortalyǵynda Kenesary eskertkishi, Kenesary alańy bolýy kerek. Endeshe, keshegi tyń astanasynan Alty Alashtyń anasyna aınalyp kele jatqan bas qalanyń úrdisinen basqa qalalar da úlgi alady dep senemiz...
Birdi aıtyp birge ketpeıik. Taý etegindegi ásem Almatydan keıin borany ulyǵan Arqanyń qysy kimge unaı qoısyn? Onyń ústine redaksııa mańyna kóz salsań, kóńil qulazıdy. Tyń ıgerý bastalǵanda ýaqytsha turǵyzylǵan eki qabatty aǵash baraktar. Qujynaǵan sıyqsyz dárethanalar úı aldynda sap qurap tur. Odan ári irgetasy jerge sińip ketken úıler janynda jylý beretin alyp qubyrlar. Sol qubyr ústinde máńgip, ómirden kúderin úzip, jylynyp otyrǵan úısiz-kúısiz taǵdyrlar. «Jýkovka» dep atalatyn (Lomonosovqa qaptaldas jatqan kelesi kóshe aqyn Jýkovskıı atynda eken, keıin Beısekbaev boldy) bul aımaqta aıqaı-shý, daý-damaı basyla qoımaıdy. О́ıtkeni qalada túnde spırtti ishimdik pen esirtki satatyn úıler osynda eken. Bul ózi shahardyń dál kindik tusy, Abaı men Kenesary kósheleriniń ortasynda. Biz kóship kelgen soń, qazir alleıaǵa aınalǵan gúlzarǵa fonarlar men oryndyqtar qoıyldy. Aı saıyn sonyń bári qırap qalatyn. Bul jerge jaryq túskenin, tártip ornaǵanyn qalamaıtyndar kóp edi ol kezde. Kóz aldymyzda birtindep ózgerdi osy aımaq. Onyń ózgerýine Saýytbek Abdrahmanov jetekshilik etken «egemenqazaqstandyqtar» da ózindik úlken úles qosty. Qalamdy ýaqytsha qaılaǵa aıyrbastap, jýrnalıster qaýymy da qurylysshyǵa aınaldyq. Elýinshi jyldary salynǵan úı edáýir qarjy jumsap, qansha jóndep, jamap-jasqasaq ta, apatty jaǵdaıǵa jetken soń, jańa ǵımarat turǵyzý áreketine kiristik. Qalalyq ákimdik ony taǵy da jamap-jasqap jańǵyrtý jumystaryna ruqsat bermedi. Negizgi mindeti gazet shyǵarý bolyp tabylatyn redaksııa basshylyǵyna osy jobany iske asyrý ońaıǵa soqqan joq. Mekeme jarǵysynda qarastyrylmaǵandyqtan, belden basyp, bedeldi salyp, qarjy kózin tabý, ruqsat alyp, maman taýyp, arzan ári sapaly etip qurylys júrgizý táýekeli de, mashaqaty da kóp azapty sharýa eken. Segiz qabatty ǵımarat gazettiń toqsan jyldyq mereıtoıy qarsańynda paıdalanýǵa berildi. Únemdelgen qarjyǵa bas ofıs janyndaǵy eski redaksııa ǵımaratyn kózimiz qımasa da súrip tastap, eki jataqhana turǵyzdyq. «Jastar» shaǵyn aýdanynda 5 qabatty turǵyn úı keshenin salsaq, dál redaksııa irgesinen toǵyz qabatty «Egemen» turǵyn úı kesheni paıdalanýǵa berildi. Pátersiz qyzmetker qalǵan joq. Basylymnyń toqsan jyldyq toıynda Lomonosov «Egemen Qazaqstan» gazeti» kóshesine aınaldy. Aınala ózgere bastady. Renovasııa baǵdarlamasyna sáıkes barak úılerdiń murty buzyldy. Araq satatyn úıler kólik jóndeıtin shaǵyn sheberhanaǵa aınaldy. Burynǵy baraktar ornynda Qalamgerler alleıasy salynyp, Alash arystarynyń eskertkishi qoıyldy. Endi, mine, soǵan qaptaldasyp Jýrnalıster alleıasy ashyldy. Keshegi «Jýkovkany» kózi kórgender úshin bul shynaıy qýanysh emes pe? О́mirimizde osyndaı naqty ózgerister bolǵany, oǵan ózińiz de azdy-kópti úles qosqanyńyz – bir mártebe. Endeshe, elmen, bas qalamen birge biz de ózgere bereıik, ósip-óne bereıik! 105 jyl eline qalam qarymymen qyzmet etip kele jatqan qara shańyraqtaǵy áriptesterdiń qashanda jazary taýsylmasyn!
Erkin QYDYR,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
«Egemen Qazaqstan» AQ eks-prezıdenti
