2024 jyly Parlament áıelder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtetin zań qabyldady. Esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna jaýapkershilikti kúsheıtetin Qylmystyq kodekske túzetýler engizilip, prekýrsorlardyń zańsyz aınalymy jáne olarmen jumys isteý qaǵıdalaryn buzǵany úshin jaýapkershilik sharalary kúsheıtildi. Ekonomıkany sıfrlandyrý jáne derekterdi qorǵaýǵa quqyqtyq negizderdi belgileıtin sıfrlyq kodeks ázirlenip jatyr. Esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna jazanyń jańa túrin engizetin «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeks, qoǵamdyq jumystar, basqa da ózekti baǵyttar boıynsha zań shyǵarý jumystary júrgizildi.
Zańnamalyq qyzmetti taldaǵanda zań shyǵarýshy qoǵamnyń qaýipsizdigine barynsha qaýip tóndiretin buzýshylyqtarǵa jaýapkershilik sharalaryn kúsheıtip, qatańdatýǵa nazar aýdarady. Bul esirtki bıznesimen, otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqpen, jappaı tártipsizdiktermen, sıfrlyq ortadaǵy qylmystarmen, sondaı-aq avtomobıl joldaryndaǵy apattyń joǵary deńgeıimen kúresýge qatysty. Bul salalarǵa muqııat nazar aýdarý áleýmettik turaqtylyq, azamattardyń densaýlyǵy jáne qoǵamdyq tártipke aıtarlyqtaı áser etedi.
Osy baǵyttar boıynsha kúres nátıjesinde sanksııalardyń qatańdyǵymen qatar, jazanyń bultartpaýshylyq qaǵıdatynyń qanshalyqty tıimdi júzege asyrylatyny, zańnamadaǵy, sybaılas jemqorlyqtaǵy nemese basqa da zańsyz ádisterdegi olqylyqtardyń jaýapkershiliginen jaltarýdyń saldary qandaı ekenin uqtyrdy. Alaıda qoǵamnyń qaýipsizdigine úlken qater tóndiretin birqatar baǵytta jazanyń bultartpastyǵy qaǵıdatyn iske asyrý qazirgi jaǵdaıda obektıvti qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr. Mysaly, qylmystar jasyryn túrde jáne joǵary tehnologııalardy qoldana otyryp jasalatyn kıberqaýipsizdik salasynda quqyq buzýshylardy anyqtaý jáne olardy jaýapqa tartý aıtarlyqtaı resýrstar men kásibı bilimdi qajet etedi. Osyǵan uqsas jaǵdaı esirtki bıznesimen kúreste baıqalady. Munda qylmystyq árekettiń jahandyq sıpaty, halyqaralyq arnalardy paıdalaný jáne joǵary tynys alý ádisteri jazanyń bultartpastyǵyn qamtamasyz etýde biraz qıyndyq týǵyzady.
Mundaı jaǵdaıda quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý sharalary jasalýy qajet. Buǵan azamattardyń sıfrlyq jáne quqyqtyq saýatyn arttyrý, qylmystardy erte anyqtaýǵa kómektesetin zamanaýı tehnologııalardy engizý, áleýmettik monıtorıng júıesin damytý, sondaı-aq minez-qulyqty yntalandyrýǵa basa nazar aýdara otyryp, zańnamany jetildirý sııaqty aldyn alý tetikterin kúsheıtý jumystary kiredi.
Parlament osylardyń barlyǵyn eskere otyryp, áleýmettik turaqtylyq, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne eldiń ornyqty damýyna senimdi qamtamasyz ete otyryp, zańnamany jetildirýdi jalǵastyryp keledi. Bul iste jaýapkershilik pen kásibıliktiń joǵary deńgeıin kórsetip otyr deýge ábden bolady. Depýtattar memleket pen qoǵamnyń múddesin basshylyqqa ala otyryp, qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, azamattardyń quqyn qorǵaýǵa jáne eldi damytýǵa baǵyttalǵan zańdar ázirlep, qabyldaıdy. Olardyń bastamalary patrıotızmdi, ózekti máselelerdi tereń túsinýdi jáne ádil ári turaqty zańnamalyq bazany qurýǵa baǵyttalǵan.
Parlament qazirgi zamannyń syn-tegeýrinderine jaýap beretin ýaqtyly jáne ózekti sheshimder qabyldaı otyryp, memlekettik bıliktiń negizgi ınstıtýty retinde óz fýnksııasyn tıimdi oryndaıdy. Depýtattardyń úılesimdi jumysynyń jáne olardyń kópshiliktiń muqtajyna beıjaı qaramaýynyń arqasynda eldiń ornyqty damýy men halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa berik qadam jasap jatyr.
Nurlan DÝLATBEKOV,
E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy zertteý ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektor,
zań ǵylymdarynyń doktory, professor
