Batyrhan ShО́KENOV

Qazaq mádenıeti men óneri aýyr qazaǵa ushyrady. 2015 jylǵy 28 sáýirde Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, otandyq estrada óneriniń erekshe daryn ıesi, ataqty mýzykant Batyrhan Qamaluly Shókenov 53 jasyna qaraǵan shaǵynda ómirden ozdy. Batyrhan Shókenov 1962 jyly 18 mamyrda Qyzylorda qalasynda dúnıege kelgen. 1982 jy­ly Qurmanǵazy atyn­daǵy Almaty konser­va­to­rııasynyń stýdenti kezi­nen Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaevany súıemeldeıtin «Araı» tobyna saksofonıst bolyp ornalasty. Buǵan qosa, bul top 1983 jyly djaz kompozısııa­laryn oryndap Búkilodaqtyq festıvalde laýreat atandy. Osy kezde B.Shókenov alt jáne tenor-saksofonda vırtýozdy oryndaýshy retinde óner kórsetti. 1987 jyly B.Shókenov «Alma-Ata» atty jańa­dan qurylǵan topta ánshi retinde óner kór­setti. Bir jyldan keıin, top quramyndaǵylar «Melodııa» fırmasynda ózderiniń alǵashqy «Pýt bez ostanovok» atty albomdaryn shyǵaryp, toptyń atyn «Alma-Ata Stýdıo» dep ózgertken bolatyn. Al B.Shókenov toptyń kóshbasshysy boldy. 1989  jyly  «Alma-Ata   Stýdıo»   toby   «Djýlııa» dep atalatyn óziniń alǵashqy búkilodaqtyq hıtyn tanystyryp, Alla Pýgachevanyń án teatryna shaqyrtý al­dy. Ánshiniń «Roj­destvenskıe vs­tre­chı» án keshine qa­tys­qannan keıin «A-Stýdıo» to­by búkil elge tanymal boldy. B.Shó­ke­novtiń erekshe oryn­daýyndaǵy «Belaıa reka», «Stop, noch», «Sol­­­dat lıýbvı», «Etı tep­lye letnıe dnı», «Nelıýbımaıa» jáne t.b. jańa ánderi topty kóp­ke tanymal etti. 2002 jyly ol «Otan-Ana» atty alǵashqy án-jınaǵyn qazaq tilinde shy­ǵardy. B.Shókenov qazaq mýzyka ónerinde óshpes iz qaldyrdy. Onyń shyǵarmashylyǵy Otanyna degen tereń mahabbatymen erekshelendi. Ol shyǵarmashylyq qyzmetimen qatar elimizdiń qoǵamdyq ómirine belsene aralasty. Sondaı-aq, talantty mýzykantty 2009 jyly 20 qarashada Birikken Ulttar Uıymynyń Balalar qory (IýNISEF) Qazaqstandaǵy IýNISEF-tiń alǵashqy Ulttyq elshisi dep tanydy. Batyrhan Shókenovtyń jarqyn beınesi otbasynyń, jaqyndarynyń, áriptesteri men onyń shyǵarmashylyǵyn baǵalaýshylardyń jadynda árdaıym saqtalary sózsiz. Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstrligi.

Batyrhannyń orny bólek edi

Bul – orny tolmaıtyn qaıǵy. Batyrhan qazaqtyń ǵana ánshisi emes, álemniń ánshisi bolyp júrdi ǵoı. Halyqtar dostyǵy dep jıi aıtyp júremiz. Batyrhan shyn mánindegi halyqtar dostyǵynyń ókili boldy. О́zge ulttar men qazaq mýzykasynyń arasyna ónerdiń kópirin saldy. О́stip júrip qazaqtyń atyn búkil jer júzine tanytty. Bul qaza bárimizdiń qabyr­ǵamyzdy qaıystyrdy. Qyrshyn ketti deýge bolady. Qashanda, tas túsken jerine aýyr. Týystary men anasyna da aýyr tıip otyr. Bul dúnıege kelgen adam bir ketedi. Máńgilik ómir joq. Biraq  Batyr­hanymyz tym erte ketti. Tosynnan kelgen ajal boldy. О́kinishimiz osy. Áli júre tursa talaı jastardy tekti ónerge tárbıeleıtin edi. Batyrhanǵa elikteıtin, Batyrhan sııaqty bıik deńgeıdegi ánshi bolǵysy keletin shákirtteri bar ekenin biletin edim. Onyń jolyn qýǵysy kelip júrgen balalar kóp bolatyn. Batyrhandaı bolýǵa tyrysyp júrgen jas talanttarymyz bar. О́ıtkeni, Batyrhan qaı qyrynan qarasań da, osyndaı ónerpaz jastarǵa úlgi bola bildi. Úıretetini de, aıtary da, tálimi de bar jasqa kelgende ketip qalyp otyr. Batyrhanymyzdan naǵyz kemeldengen tusynda aıyrylyp, ókinip qaldyq. Endi qansha ókinsek te, dál osyndaı ánshi týmaıdy. Tektiligi de, tárbıesi da jaqsy azamat edi. Saf altyndaı sabyrly jigit boldy. Súısinetindeı salıqaly ómir súrdi. О́nerdiń de bıik shyńyna shyqty. Men úshin Batyrhannyń orny bólek. Úlkenderdi qatty syılaýshy edi. Ata-anasyn qatty ardaq­taýshy edi. Maǵan da týǵan balamdaı boldy. Kezinde Alma­tyǵa kelgende meniń úıimde de turdy. Konservatorııada oqyp júr­gende arnaıy Batyrhan úshin saksofon klasyn ashqyzǵan edik. Eńbegimizdi aqtap, tamasha mýzykant bola bildi. Halyqaralyq deńgeıge kóterildi. Bizdi uıatqa qaldyrǵan jeri joq. Syrtynan tileýles bolyp, týǵan balamdaı maqtanysh tutyp júretin edim. Qıyn sátte qasynda bolaıyn dep anasynyń qasyna keldim... Jylap júrgen, joqtap júrgen halyqta esep joq. Qansha aıtsaq ta, bul qazanyń orny tolmaıdy. Daryndy jastar kóp. Biraq  Batyrhannyń orny bólek edi. Janymyzǵa osy batyp tur. О́neri bir bólek, ózi de jaqsy adam bola bildi. Batyrhandy esten shyǵarý, umytý múmkin emes. Jatqan jeri jaıly, topyraǵy torqa bolsyn! Bıbigúl TО́LEGENOVA, KSRO halyq ártisi. ALMATY.

Juldyzdy ǵumyr

Bul – biz úshin orny tolmas qaza. Qazaq eli óner tarlany, saz álemine ózindik órnek salǵan, mádenıet áleminde erekshe qol­tańba qaldyrǵan birtýar ulynan aıyryldy. Onyń juldyzdy ǵumyry Otanǵa adal qyzmet etýdiń jar­qyn úlgisi boldy. Álbette, áriptesteriniń júreginen oıyp turyp oryn alǵan abzal dos mýza jylnamasynda altyn árippen jazylyp qalatyny aqıqat. Onyń ómirlik jolyn bári biledi. Biz ekeýmiz jaqyn dos edik. Syrlas bop óstik. Tipti bir kýrs úlkendigi bolmasa, joǵary oqý ornynda da birge oqydyq. Árbir jetken tabysyna qýanyp, ortaqtasatyn Batyrhan «Odın v odın» mýzykalyq teleshoýynda Lýchano Pavorottı, Lýı Armstrong, Sezarııa Avora, Ty­nıs Mıagı beınelerin somdap, ánshiligimen ǵana emes, ártis­tigimen de tamsandyrdy. Bolmysynan sazger, týa bitken talant Batyrhannyń eńbeksúıgishtigin óner tarlandary úlgi tutady. О́zin baýyr tutatyn Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaevadan bas­tap ánshiler, kompozıtorlar, prodıýserler Batyr týraly saǵynyshpen eske alyp, jyly sózderin arnap jatyr. Al kúni keshe Máskeýde mýzykantty aqtyq saparǵa shyǵaryp salý úshin, qym-qýyt sharýalaryn jıystyryp qoıyp, Maksım Fadeev pen Igor Krýtoı se­kildi kásibı prodıýserler, Alekseı Chýmakov, Aleksandr Marshal, Arkadıı Ýkýpnık, Lıýbov Ýspenskaıa jáne basqa da ánshiler, «A-Stýdıo» toby, ánshi Olga Kabo tárizdi belgili óner ıeleri óz josparlarynan, óner saparlarynan bas tartýy­na týra keldi. Bul Batyrdyń áriptesteri arasynda úlken qur­met pen bedelge ıe ekendigin ańǵartsa kerek. «О́mir jáne ólim... Olardyń arasyndaǵy shek, adamnyń tynysy sekildi kózge kórinbeıdi. Qas-qaǵym dúnıe! Búgin bar da erteń joq. Adam balasy bul fánıge qysqa merzimge keledi de, ana álemge máńgige ketedi» dep sóz saptaǵany keshe edi. Densaýlyǵy asa syr bermese de, júrekterdi eljireter oı tolǵamy óz júregine syz bolyp oryn tebetinin kim bilgen?! Jambasy jerge tımeı jatyp, týma talanttyń ónerine tabynýshylar Almatyda tań ala­­keýimnen Respýblıka saraıy­nyń, Astanada Ortalyq konsert zaly aldynda, elimizdiń basqa da qalalarynyń óner ordalarynda Batyrhanǵa arnap gúl-shoqtaryn qoıyp, sońǵy kezderi onyń hıtke aınalǵan ánderin jappaı aıtyp, aıalap eske alyp jatyr. Biz óz ómirin halqy men mem­leketine, elimizdiń mádenıeti men ónerine adal qyzmet etýge arnaǵan Batyrhannyń árýaǵy aldynda árqashan basymyzdy ıemiz. Arystanbek MUHAMEDIULY, Mádenıet jáne sport mınıstri.

Ultty tanytqan ánshi

Batyrhan qazaq halqyn, ultyn, qazirgi qazaq estrada janryn halyqaralyq deńgeıde kór­setken óner adamy. Naǵyz juldyz! Batyrhanmen birge jumys istegen, keıingi 50 jyldyq mereı­toılyq konsertinde birge óner kórsetken dostary halyqaralyq deńgeıdegi belgili mýzykanttar boldy. Batyrhannyń Astana men Almatyda ótken konsertine Anglııadan, AQSh-tan, Reseıden, Germanııadan, Ýkraınadan arnaıy ónerpazdar qatysyp, ha­lyq­aralyq orkestrler súıe­mel­dedi. Batyrhan bizdiń maqta­nyshymyz edi! Batyrhan Shókenov bizdiń ultymyzdy, qazaǵymyzdy, qa­zirgi ulttyq estrada janryn tek qana TMD men Máskeýde ǵana emes, shetelderde de tanyt­ty. Qazirgi qazaq ónerin, onyń mýzykasy qandaı ekenin, jalpy qazaq degen ulttyń qandaı ekenin pash etti.  Bizdiń ónerimizdi ózgeler Batyrhan ar­qyly qabyldady. Batyrhandy batyr deýge de bolady. Sebebi, ol syrtta jal­ǵyz qazaq bolyp júrip, óz ánin, qazaǵynyń ánin shyrqap júrdi. Men Batyrhannyń aldynda basymdy ıemin. Onyń jasaǵan eńbegi, shyǵarmashylyq deńgeıi  halyqaralyq dárejede boldy. Batyrhan meniń baýyrym, súıikti baýyrym edi. Meniń árbir konsertime búkil ánsaparlaryn jınastyryp qoıyp, qaı jaqtan bolsa da ushyp jetetin.  Ekeýmiz dýetpen án aıtatynbyz. Ol saksofonda oınaıtyn. Batyrhan ónerdegi alǵashqy qadamyn «Araı» ansamblinen bastady. Tasqyn Oqapov ony konservatorııadan jetelep alyp kelip, ansambldiń quramyna qosty. Sol ansambl quramynan «A-Stýdıo» qanattandy. On jyl birge eńbek ettik. Izdendik, talpyndyq, alǵa úlken maqsattar qoıdyq. On jyldan keıin árqaı­symyz tájirıbe jınaqtap, óz joldarymyzben kettik. О́nerdegi óz soqpaqtarymyzǵa tústik. Bi­raq  baılanysymyzdy úzgen joqpyz. О́kinishke qaraı, Batyrhannan kóz jazyp qalý men úshin de úlken qaıǵy. Qazaq óneri úshin de orny tolmas qaza. О́ner adamdary úshin de aýyr. О́ıtkeni, halyqaralyq sahnalarda júrgen ánshilerimiz óte az edi. Tipti, endi joq deýge bolady. Sondyqtan, Batyrhannyń tyń­darmandaryna, anasy men tý­ǵan-týysqandaryna qaıǵyryp kóńil aıtamyn. Batyrhan – eń joǵary dárejedegi mýzy­kant re­tinde, ánshi retinde, dos re­tinde, súıikti baýyrym retinde máń­gilik meniń júregimde qalady. Roza RYMBAEVA, Qazaqstannyń halyq ártisi. ALMATY