Árkim táýelsizdik týyn bıiktetýge óz álinshe ún qosar. Bizdiń ómir jolymyz ult baspasózimen egiz órilip, azamattyq únimiz, qalam qýatymyz baspasóz arqyly halyq júregine jol tapty. О́tken kúnderdi sholyp otyryp, týǵan kúni táýelsizdik merekesimen qatar toılanatyn ata basylym «Egemen Qazaqstan» gazetindegi mereıli mezetter kóz aldymnan ótedi. Men munda úzdiksiz-úzilissiz on jeti jyl qatarynan bas redaktordyń orynbasary qyzmetin atqarǵan ekenmin.
Osy oraıda «Egemen» degen sóz aınalymǵa qalaı engeni jónindegi bir tarıhty baıandap óteıin. Ol tusta Máskeýde KSRO halyq depýtattarynyń sezi araǵa aı salyp ótip jatatyn. Alqaly jıynda talaı másele kóteriletin. Bir joly Balqan elderiniń sýverenıtetti alýǵa umtylýy basqosýdyń ózegine aınaldy. Sol tusta men «Sosıalıstik Qazaqstanǵa» «Altynshy bap tóńiregindegi aıtys» dep atalatyn shaǵyn maqala jazyp, maqalada «sýverenıtet» degen sózdiń ornyna «egemendik» degendi qoldanǵanym bar. Sodan bastap bul sóz qalam ustaǵan qaýymnyń leksıkonyna sińip, keńinen qoldanyla bastady. Bastapqyda buǵan qarsy shyǵyp, talaı talas-tartys týdyrǵan sátter, quptamaǵandar kóp boldy, árıne... Deı turǵanmen ýaqyttyń ózi bul sózdiń ómirsheńdigin kórsetip, kúni búginge deıin keń qoldanysymyzda júr. Bul sóz – meniń oılap tapqan nemese aspannan alǵan sózim emes, oraıy kelgende utymdy ornyna qoıylǵan halyqtyń aýyzeki sózi. Qazaq «Egemen bolmaı – el bolmas, etekten kesip jeń bolmas» degendi tegin aıtpaǵany belgili. Erterekte «Jetisý» (1964 jylǵa deıin «Komýnızm tańy») gazetin uzaq jyldar basqarǵan qart jýrnalıst Ábdýálı Qaraǵulovtyń aýzynan «sýverenıtetti sózin «egemen» dep qoldanǵanymyz durys» degendi san márte estigenmin. Qalamgerdiń osy sózi qulaǵymda qalyp, maqalamda alǵash bolyp egemen sózin qoldandym. Odaq taraǵan tusta «Sosıalıstik Qazaqstan» degen ataý «Egemendi Qazaqstan» bolyp ózgerdi, keıinnen «Egemen Qazaqstan» boldy. «Ege», «ıe» sózi ejelgi túrik zamanynan tamyr tartatyny anyq.
«Egemen Qazaqstan» baspasózdegi alǵashqy ınstıtýtymyz bolǵandyqtan, ol aıtqan árbir sóz kádimgi zań sııaqty bolyp enip ketetin kezder bolady. Máselen, «ulǵat» degen sóz basylymda «ulaǵat» dep jazylyp, sodan beri keıingi ataý keń qoldanysqa ıe boldy. Sonaý Alash arystaryn dúnıege ákelgen «Qazaq» gazetiniń zańdy murageri bolǵan bul basylym shyn mánindegi jańa ádebıetimizdi órkendetýdi, týǵan tilimizdi baıytýdy, mádenıetimizdi máýelendirýdi sala-salasymen júrgizip kele jatqan bas basylym ekeninde daý joq. Asyly, ol ana tilimizdi damytý, kórkem oıymyzdy óristetý jolyndaǵy mektep boldy. Burynyraqta bir jıynda «gazettiń ózi bir kúndik, sózi myń jyldyq» dep aıtqanym bar edi. Shynynda da gazet sózi – tasqa basylǵan tarıh. Jyldardy jylǵa jalǵastyratyn shejire. Al júz bes jyl jasaǵan «Egemen» – tiri tarıhymyz, ǵasyrlyq shejiremiz. Basylymnyń kótermegen taqyryby, qozǵamaǵan máselesi, barmaǵan salasy joq deýge bolady. Túptiń túbinde ǵylymı derek kózi esebinde osy «Egemenniń» materıaldary tirkeledi dep oılaımyn.
«Egemende» qanshama tanymdyq, tarıhı materıaldar, áleýmettik, ekonomıkalyq saraptamalar, ádebı, mádenı mazmuny baı dúnıeler jarııalanady. Sol sekildi kúndelikti shyǵatyn basylymda resmı aqparlardyń bolýy da – qalypty jaǵdaı. Halyq kókeıde júrgen kóp oıdyń túıindi sheshimin «Egemennen» kórgisi keledi. Aıtalyq, zańsyz aktıvterdiń elge qaıtarylýy jónindegi materıaldar toptamasy kópshilikti tolǵandyrady dep esepteımin. Basylym osy máselemen aınalysatyn zańgerlerge, mamandarǵa kóbirek oryn bergeni abzal. Táýelsizdikke qyzmet etý degenimiz – halyqtyń muń-nalasyn aıtyp, qoǵamdy tazalyqqa, ádildikke úndeý, tanymy baı dúnıelermen oqyrmannyń shólin qandyrý. Aspanymyz ashyq, bolashaǵymyz jarqyn bolý úshin eldigimizge, birligimizge syzat túspeýge tıis. Oıly oqyrmandy táýelsizdik kúnimen jáne abyz basylymnyń týǵan kúnimen quttyqtap, tolaıym tabys tileımin!
Sarbas AQTAEV,
jýrnalıstıka ardageri
