Baqyt Jáketuly 1981 jyldan kúni búginge deıin týǵan aýylynda sambo, dzıýdodan myqty shákirtter tárbıelep keledi. Osy ýaqyt ishinde 1 KSRO sport sheberin, Qazaqstannyń 24 sport sheberin, 2 halyqaralyq dárejedegi sport sheberin, 4 elimizge eńbek sińirgen jattyqtyrýshy daıarlady. Shákirtteri halyqaralyq jarystardy aıtpaǵanda, álem men Azııa chempıonaty, Azııa oıyndary men álem kýboginiń ózinde 22 ret ánuranymyzdy shyrqatyp, 45 márte kók týymyzdy jelbiretti.
B.Qoqysbekov – talantty balalardy turǵan turysynan tanı biletin bapker. Baqyt aǵamyz sekildi qajyrly bapkerlerdiń arqasynda Kerbulaq aýdany sport sańlaqtarynyń altyn uıasyna aınaldy. Onyń sport jolyndaǵy jeńisti dástúrin búginde shákirtteriniń shákirtteri tabysty jalǵastyryp keledi.
«Bárinen tártibi myqty bala ozady. Men muny ómirlik tájirıbemnen jaqsy bilemin. Daryndy balalardyń kóbisi alǵashqy jeńisinen keıin «men myqtymyn» dep taırańdap ketedi. Sodan jattyǵýǵa birese kelip, birese kelmeı, daıyndyǵyn álsiretedi. Tártibi bar bala jattyǵýdan qalmaı, bapkerdiń aıtqanyn tyńdap, tynymsyz eńbeginiń arqasynda kózdegen maqsatyna jetedi. Sportpen shyndap aınalysqan adamǵa kerek eń basty bes nárse: jyldamdyq, eptilik, tózimdilik, eńbekqorlyq, tártip. Zaldaǵy jattyǵý degenimiz tek temir kóterip, beltemirge tartylyp, ári-beri júgirip, dene qımyldaryn jasaýdan ǵana turmaıdy. Sportta kúsh pen jyldamdyq qana emes, aqyl men parasat ta kerek. Biz balany eń aldymen adamgershilik qaǵıdattaryna úıretemiz. Barlyq berekeli is úlkederge qurmet, kishilerge izet kórsetýden bastalady. Sony qaperlerine myqtap túıemiz», deıdi Baqyt Jáketuly.
Búginde jurttyń bári perzentiniń prokýror, sot nemese qarjyger bolǵanyn qalaıdy. Myqty sportshy bolyp ta tarıhta qalýǵa bolatynyn kóp ata-ana jiti túsine bermeıdi, sportshy degen mamandyq emes dep oılaıdy. «Balam mindetti túrde joǵary oqý ornynda oqyp, dıplom alýy kerek» degen nıetpen naǵyz pisken shaǵyna qaramaı, sporttan julyp alady. Aqyrynda solardyń deni dıplomnyń paıdasyn da kórmeıdi. Ne turaqty jumysy joq, ne sportta joq, ómirden óz jolyn taba almaı kóp qınalady.
«Meniń de Olımpııa oıyndaryna qatysyp, júldege talasýǵa kúsh-jigeri jetetin qarymdy ári aryndy shákirtterim kóp boldy, – dep jalǵastyrdy áńgimesin bilikti bapker. – Biraq ómirdiń aǵysy olardy múlde basqa arnaǵa túsirdi. Keıbiri mal tabýdyń qamymen ketti, keıbiri qıyndyqqa shydamady. Ata-analardyń qarsylyǵyna tap bolǵan kezderimiz de joq emes. «Sport – erikkenniń ermegi. Odan da bir mamandyqty tańdap, dıplom alǵanyń áldeqaıda tıimdi», dep mektep bitirer kezde jattyǵýǵa jibermeıdi. О́kinishke qaraı, sportta básekelestikpen birge baqtalastyq ta qatar júredi. О́sip kele jatqan balany kóre almaı, aıaqtan shalýshylar kóbeıedi. Sonyń saldarynan daryndy jastar tez synady. Soǵan qalaı kúıinbeısiń? Bizdiń bala kezimizde aýyldy jerlerde ózimiz qalaǵan sport túrimen aınalysýǵa múmkindik bolmady. Kerbulaq aýdanynyń Qoıankóz aýylyndaǵy orta mektepte fýtbol, voleıbol, basketbol oınaýmen ǵana shekteldik. Áskerden keıin Almatyǵa baryp, Qazaq dene tárbıesi ınstıtýtyna oqýǵa tústim. 1981 jyly Qoıankózge kóship keldim de, kúres úıirmesin ashyp, jattyqtyrýshy bolyp eńbek ettim. Sodan keıingi tirshiligim osy aýylda órbip keledi. 12 jyl aýdan ortalyǵyndaǵy sport mektebiniń dırektory qyzmetin atqardym. Sóıtip, sanaly ǵumyrymdy tolyqtaı bapkerlik kásipke baǵyshtadym».
«Berekeni kókten tileme, etken eńbekten tile» degen dana Abaıdyń aıtqanyn is júzinde dáleldep otyrǵan B.Qoqysbekovtiń sportpen órilgen ómiri – árbir qazaq balasyna úlgi. Shaǵyn ǵana aýylda júrip-aq keıipkerimiz jastar arasyndaǵy álem chempıony, eresekter arasyndaǵy álem chempıonatynyń qola júldegeri, Azııanyń eki dúrkin chempıony Berik Jetpisbaev, qurlyqtyń úsh dúrkin chempıony Meıirjan Qapshaǵanov sekildi maıtalmandardy tárbıeledi. Búginde ekeýi de – elimizge eńbek sińirgen jattyqtyrýshylar.
Saryózekke aýysqannan keıin de bir shoǵyr talantty jastardyń tomaǵasyn sypyrdy. Solardyń arasynan Dildásh Quryshbaevany bóle-jara atap ótýge bolady. 68, 72 kg salmaq dárejesinde kúresken qazaqtyń qaısar qyzy 2013–2022 jyldar aralyǵynda ótken álem chempıonattarynda 3 kúmis, 3 qola medal oljalady, Azııanyń 7 dúrkin chempıony atandy. Jazǵy Azııa oıyndary men jabyq ǵımarattaǵy Azııa oıyndarynda altynnan alqa taqty.
«Baqytty 1983 jyldan beri tanımyn, – deıdi sambo men qazaq kúresinen sport sheberi, elimizdiń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Nurbaı Jarmuhamedov. – Ol – óte eńbekqor bapker. Balalarǵa qatal, biraq ádil. Onyń tárbıelegen shákirtteri elishilik dodalarda daralanyp, halyqaralyq arenada da el namysyn abyroımen qorǵady. Osyndaı bataly isti Qoqysbekov aýylda júrip-aq tyndyrdy. Qazirgi kezde balalardy sportta ustap turý óte qıyn. Bizdiń kezimizde úkimettiń ózi talantty sportshylardy ınstıtýtqa syrttaı oqýǵa túsiretin. Sóıtip, bes jyl boıy synaıtyn. Myqtysy qalady, álsizderi ketedi. Qazirgi kezde de osy salaǵa osyndaı bir úrdis kerek sııaqty.
Baqyt Qoqysbekovtiń úzeńgiles áriptesi, dosy da balýandyq ónerde biraz belesti baǵyndyrǵan. N.Jarmuhamedov qazaq samboshylarynyń arasynan alǵashqy bolyp odaq kóleminde atoı saldy. 1976 jyly KSRO kýbogi jarysynda qola medaldy moınyna ildi. El chempıonatynda 8 márte top jardy. 1975–1983 jyldar aralyǵynda bozkilemde eshkimnen utylǵan emes.
«Men Baqyt aǵanyń tuńǵysh shákirtteriniń birimin, – deıdi Dáýlet Aıtbaev. – 1982 jyly, alǵash jattyǵýdy bastaǵan kezde aýylda sportpen aınalysýǵa jaǵdaı bolmady. Ustazymyzdyń mamandyǵyna shyn berilgeni sonshalyq, mal bordaqylap, etin Almatyǵa aparyp satyp, sonyń aqshasyna balalardy jarysqa aparatyn. Áli esimde, tańǵy saǵat beste ár balany úıine kelip oıatatyn. Bizge «kóshe jaqqa qaraǵan terezeniń túbine jatyńdar, maǵan senderdi oıatýǵa ońaı bolady», deıtin. Tańerteń saǵat beste aǵaıdyń taıaǵy terezege tyq etkende, ornyńnan atyp turyp, sońynan erýiń kerek. Osyndaı jankeshti eńbektiń arqasynda kóptegen shákirti bıik belesterdi baǵyndyrdy. Sondaı-aq Saryózekte sport ǵımaratynyń salynýyna da Baqyt Jáketuly kóp kúsh saldy.
Saryózek aýylynyń tórinde ótken dúbirli dodaǵa Jambyl, Almaty, Semeı, Jetisý oblystary, Almaty, Qonaev, Tekeli, Taldyqorǵan qalalarynan 310 balýan qatysty. Solardyń arasynan S.Baqyt, M.Qýanyshbaı, I.Batyrbek, N.Baǵdat, A.Nurmuhamed, S.Baýyrjanuly, A.Qýat, A.Shoqanuly, A.Bektursyn, taǵy basqa balǵyn balýandar aıshyqty ónerlerimen kózge túsip, bas júldeni oljalady.
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»,
Oralhan DÁÝIT,
jýrnalıst
