Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Osy eńbekten ańǵarylatyn jaıt: Alash kóshbasshysy ár kezeńde jergilikti azamattardan ólkege qatysty túrli derekterdi surastyryp, hattap otyrǵan. Mundaǵy derek berýshi Oljabaı Nuralyuly (1881–1935) – áıgili Qanjyǵaly qart Bógenbaı batyrdyń tikeleı urpaǵy. О́zi de, ákesi Nuraly da bolys bolǵan. Nuraly Aqan seriniń jaqyn dos-jarany bolǵan. Nuralynyń ákesi – Saqqulaq bı, babasy – Bapan bı. Arǵy babasy – Bógenbaı.
Oljabaı bolys keıin, 1928 jyly kámpeskege ushyrap, Qazaqstannyń batys ólkesine ,Úıshikke deıin jer aýdarylǵan. Aqyn bolǵan. Kóp dúnıe jazǵan. Din qaıratkeri Sadýaqas Ǵylmanımen aralasqan. Bir-birine óleńmen jazǵan hattary da bar.
Jalpy, Á.Bókeıhannyń osy Sileti obalary týraly eńbegi S.A.Júsip qurastyrǵan 1995 jylǵy «Tańdamalyda», keıingi kóptomdyq ishinde bar. Eń qyzyǵy – munyń ólketanýshy L.F.Semıonov jazbalary arasynan shyǵýy. Leonıd Fedorovıch Semenov – Alash qaıratkerlerimen zamandas adam. Aqmola qalasynda alǵash mýzeı ashqan, «Halyq úıinde» kitaphanashy bolǵan bilimpaz. «Kazahı Akmolınskogo ýezda. Materıaly k poznanııý ıh jıznı ı byta», «Materıaly k harakterıstıke rybno-ohotnıchego hozıaıstva ozera Kýrgaldjın v 1930 godý», «Materıaly k harakterıstıke pamıatnıkov materıalnoı kýltýry Akmolınskogo okrýga», «Poleznye ıskopaemye Akmolınskogo okrýga. Sbornık Akmolınskogo okrplana za 1930 god. Opısanıe raıonov», t.b.eńbekteri bar. 30-jyldardyń sońynda Qaraǵandyǵa kóship, 1986 jyly qarııa jasynda sol qalada qaıtqan.
* * *
Aqmola ýezi Qorjynkól bolysy
Sileti ózeni boıyndaǵy obalar tizimi
1) Qazaqtar «Syrlytam» dep ataıtyn tórt oba Sileti ózeniniń soltústik jaǵasynda, Buqpa ózeni ekeýiniń ortasynda ornalasqan. Keıbir obadan jergilikti halyq peshke dep kirpish alǵan. Sol obanyń biri tórtburyshty, tastan qalanypty. Jartylaı kúıgen kirpishten turǵyzylǵan bólmesi bar. Tóbesi japsarbas taspen jabylǵan. Jumysshy qazaq sońǵysynan kirpish alamyn dep, baıqaýsyzda bólmeniń ishine qulap túsken. Bólmeniń arasy perdemen bólinip, kirip turǵan taza aýa ony (perdeni) julyp tússe kerek. Kúlge aınalǵan qaldyǵy jibekten jasalǵanyn ańǵartyp tur. Munda murty buzylmaǵan oba da bar.
2) Qyzyloba (úsh oba) Sileti ózeniniń soltústik jaǵasynan 4 shaqyrym (*vıorst – kılometrden sál-aq úlken qashyqtyq) jerde tur. Osydan 30 jyl burynǵy qazba jumystarynda budan da jáne 2-3 tabyt tabylǵan. Obanyń úlkendigi qazaq kıiz úıiniń kólemindeı.
3) Mortyq oba Siletiniń ońtústik jaǵalaýynda shyǵysqa qaraı Petropavl - Qoıandy jolynan 1 shaqyrym jerde tur. Mortyqty qazǵanda kirpishten qalanǵan bólme, shoıynnan jasalǵan qoljýǵysh, tabyttaǵy adamdar súıegi shyqqan. Budan 40 jyl buryn qazaqtar bul jerden osy kúngiden qatty, qalyńdyǵy úsh eli, pishini tórtburysh kirpishter alypty.
4) Aqtóbe obasy Sileti ózeni soltústik jaǵasynan 1 shaqyrym jerde.
5) Máýken balasyna qoıǵan oba. Sileti ózeni soltústik jaǵalaýynan 2 shaqyrym jerdegi jol boıynda.
6) Tórt oba Sileti ózeni soltústik jaǵalaýynan batysqa qaraı úlken joldan 5 shaqyrymdaı jerde bir-birine jaqyn ornalasqan. Báıgel mekenine qarsy bette tur.
7) Qara oba (eki oba) Sileti ózeni soltústik jaǵalaýynan 2 shaqyrym jerde Petropavl jolynan batysqa qaraı 10 shaqyrym jerde tur. Osydan 15 jyl buryn Qara obany qazǵan kezde súıekpen naqyshtalǵan qalmaq eri, adam súıekteri jáne basqa da turmys zattary shyqqan.
Siletiniń batys jaǵalaýynan 1 shaqyrym jerde jáne ózen boıyndaǵy jolda aýmaǵy 50 arshyn oba bar. Aqmola, Kókshetaý, Omby ýezi qazaqtary arasynda osy obada qalmaq hanynyń dúnıe múlki kómilgen degen ańyz aıtylady. Qazaqtar osyny ashýǵa talaı ret talap qylsa da, kiretin jerdi taba almaǵan.
Oba tastan berik etip qalanǵan. Osynyń shyǵys jaǵynan, oba syrtynan qazaqtar qoljýǵysh taýyp alǵan.
Habarlaǵan:
Oljabaı Nuralyuly,
Aqmola oblysy Qorjynkól bolysynyń qazaǵy
Jazyp alǵan:
Álıhan Bókeıhan
Murany orysshadan aýdarǵan:
Aıtýǵan Dosbı
