Qordalanǵan máseleler pafossyz sheshimin taýyp keledi

Jańa saıası jyldy qoǵammen ashyq áńgimeden bastaý – Qasym-Jomart Kemelulynynyń ózine tán aıryqsha ustanymy. Halyqpen mundaı formatta tildesý jurtshylyqty jumyldyryp, elde júrip jatqan úderisterdi túsinýge, qoǵamdyq pikirtalasqa sep bolady. Bul – Prezıdenttiń eldegi mańyzdy ózgeristerdiń bári tek halyqpen birlese júzege asyrylýǵa tıis degen berik pozısııasynyń taǵy bir aıqyn aıǵaǵy.

О́tkenge kóz júgirtsek, biz Memleket basshysynyń «Egemen Qazaqstan» gazetindegi byltyrǵy suhbatynda aıtyl­ǵan, memlekettik apparat pen qoǵam aldyna qoıylǵan maqsat-mindetter tolyq oryndalǵanyn kóremiz. Demek, suhbatty memleketimizdiń bir jylǵa mejelengen naqty damý jospary, Prezıdenttiń Ádiletti Qazaqstan qurý jolyndaǵy aýqymdy baǵytynyń quramdas bóligi dep aıtýǵa bolady.

О́tken jyl Qazaqstandy ózgeristerge bastaǵan taǵy bir eleýli kezeńge aınaldy. Ol irgeli ister men aıtýly oqıǵa­larǵa toly boldy. Rekordtyq mól­sherde astyq jınaldy. Bir jylda mıl­­lıondaǵan sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Myńdaǵan shaqy­rym jol salynyp, jóndeldi. Tur­ǵyndarymyzdyń shańyraǵyna jaı­lylyq pen jylý qaıta uıalady. Múshkil kúıge túsken ınjenerlik-kommý­naldyq ınfraqurylym jańa­ryp-jańǵyrtyldy. Jyldar boıy qordalanǵan máseleler eshqandaı pafos pen kózboıaýshylyqsyz, qalypty jumys jaǵdaıynda sheshimin tapqanyn aıta ketken jón. Eń bastysy, munyń bári búkil elde azamattardyń turmysy edáýir túzelgenin kórsetedi.

Sonymen qatar syrtqy jáne ishki syn-qaterlerge qaramastan, halqymyzdyń áleýmettik jaǵdaıy men kóńil kúıi jaq­saryp keledi. Pre­zıdentimizdiń «Ult­tyq qor – balalar­ǵa» baǵdarlamasy iske qosyldy. Jurt­shylyqtyń áleýmet­tik ádildik jónin­degi talap-tilegine tú­begeıli jaýap berildi. Zańsyz shyǵa­rylǵan kapıtaldy qaıtarý týraly Mem­leket basshysynyń tapsyrmasymen qabyldanǵan zańnyń arqasynda mıllıardtaǵan qarjy qys­qa merzimde elge qaıtaryldy. Ol qa­rajatqa búkil elde mektepter, ba­labaqshalar, aýrýhanalar men sport nysan­dary salynyp jatyr. Osy kúrde­li is ári qaraı da jalǵasyn tabady.

Buǵan qosa jetekshi sheteldik oqý oryndarynyń fılıaldary ashylyp, ǵylymdy qarjylandyrý kólemi artyp keledi. Osynyń barlyǵy elimizde adam men onyń jan-jaqty damýy basty nazarda ekenin ańǵartady.

Biz azamattarymyzdyń oı-sanasy birtindep ózgerip kele jatqanyn kórip oty­r­myz. Máselen, byltyrǵy ala­pat sý tasqynyna tótep berýi hal­qy­­myzdyń uıymshyldyǵy men ju­dy­­ryqtaı jumylýynyń jarqyn úlgi­si­­ne aınaldy. Eń qıyn sátterde uıy­sa bilý – ultymyzǵa tán erekshe qasıet. О́tken kóktemde dál solaı biri­ge aldyq. Jurtshylyq joǵarydan esh­qan­daı pármen kútpesten, tilsiz jaý­men janqııarlyqpen kúresti. Olar tek óz úı-jaıyn ǵana qorǵap qoı­maı, jaqyndaryna qolushyn sozyp, basqa óńirlerge de kómekke bardy. Volonterler qozǵalysy búkil eldi qamtydy. Prezıdent óz suhbatynda aıtqandaı, biz qarǵyn sýdy az ýaqytta aýyzdyqtadyq. Oǵan qosa zardap shekken nysandardy qalpyna keltirip, tipti jańasyn salyp úlgerdik.

О́tken jyly halyqaralyq deńgeıde de kóp jetistikke qol jetti. Álemdik ahýal túbegeıli ári qarqyndy ózgerip jatqanda bizdiń el ózin halyqaralyq qoǵamdastyqtyń bedeldi de jaýapty múshesi retinde kórsete aldy. Búginde durys jolǵa qoıylǵan syrtqy saıasat kez kelgen eldiń tabysty jáne turaqty damýynyń sheshýshi ári negizgi faktory ekeni anyq. Al memlekettiń kósh basynda tájirıbeli saıasatker, bilikti dıplomat turǵanda ol el álemdik dıalogtiń jańa ustanymdary qalyptasatyn jáne iske asyrylatyn mekenge aınalady.

Prezıdentimizdiń ózge tilderdi tereń meńgergeni, basqa elderdiń mádenıetin jaqsy biletini, oı-órisiniń keńdigi onyń kez kelgen kezdesýde bıikten kórinip, ulttyq múddemizdi sátti, tabandy túrde qorǵaýyna septigin tıgizetinin kórip júrmiz.

Jýyrda ǵana Memleket basshysy naǵyz dıplomatııalyq qadam jasady. Ázerbaıjan áýe kompanııasy ushaǵynyń apatqa ushyraýyna baılanysty týyndaǵan kúrdeli jaǵdaı men syrtqy qysymǵa qaramastan, Pre­zıdent tergeý amaldarynyń shynaıy­lyǵy men ádildigin qamtamasyz etý úshin qara jáshikti qulaǵan áýe kemesin jasaǵan elge, ıaǵnı Brazılııaǵa jiberip, birden-bir durys sheshim qabyldady. Mundaı sheshim múddeli taraptardyń báriniń kóńilinen shyǵyp, Qazaqstannyń negizgi máselelerdegi tabandylyǵy men táýelsizdigin búkil álemge pash etti.

Byltyr elimiz biraz bedeldi halyq­aralyq uıymǵa tóraǵalyq etip, bir­qatar sammıt pen forýmnyń uıym­das­­tyrylýyna uıytqy boldy. Pre­zı­dent el ishinde de, shetelderde de eń jo­ǵary deńgeıde kóptegen kezdesý ótkiz­di. Olardyń bári beıbitshilik pen qaýip­sizdiktiń, barlyq salada memleketimizdiń ilgeri basýynyń kepiline aınaldy. Memleket basshysy­nyń ár sheteldik sapary, halyqaralyq forýmdardaǵy árbir sóılegen sózi jańa kelisimder men ýaǵdalastyqtarǵa jol ashyp, elimizge degen senimdi arttyra túsedi.

Prezıdent óz suhbatynda Qazaq­stannyń Reseı, Qytaı, AQSh, túrki álemi elderimen ózara qarym-qatynasynyń keleshegine egjeı-tegjeıli toqtaldy. Barlyq memleketpen arada aýqymdy josparlarymyz bar, eshqaısysymen túsinispeýshilik joq. Buǵan kóp el qol jetkize almaı otyr. Osynyń báriniń artynda Prezıdentimizdiń kúndelikti atqaryp jatqan orasan zor eńbegi tur.

Elge jańa ınvestısııalar, tehnologııalar tartylyp, óndirister boı kóte­rip jatyr. Qazaqstan álemdik saý­da naryǵyndaǵy órisin keńeıte túsý­de. Munyń barlyǵy elimizdiń baqýat­tylyǵyna áserin tıgizedi. Qazaqstan 2024 jyly jańa jobalarǵa 15,7 mlrd dollar tikeleı ınvestısııa tartty. Ol – byltyrǵydan 88 paıyz joǵary. Bul – Ortalyq Azııa óńiri elderindegi eń joǵary kórsetkish. Osy rette tikeleı sheteldik ınvestısııanyń shamamen úshten eki bóligi bizdiń elimizge tıesili.

Memleket basshysy óz suhbatynda bıliktiń barlyq tarmaǵynyń jumy­sy­na jan-jaqty toqtaldy. Parlament qyz­metine oń baǵa berdi. Bul depýtat­tar­­ǵa tyń kúsh-jiger berip, el ıgiligi jo­­lyn­­­daǵy jumysqa bizdi jumyldyra túsedi.

Qazirgi tańda Parlament aldynda úlken mindetter tur. Atap aıtqanda, tórt qujatty – Salyq, Qurylys, Sý kodeksteri men Sıfrlyq kodeksti jańa­dan qabyldaý.

Aýqymdy ári keleshegi zor taqyryp­tyń biri – jasandy ıntellektini damytý. Depýtattar osy ınnovasııalyq sa­ladaǵy qarym-qatynasty jańasha qa­lyptastyratyn, onyń el ıgiligi úshin progressıvti damýyna jan-jaq­ty jaǵdaı jasaıtyn zań jobasyna basta­mashylyq etti. Jumys tobyna bú­ginde Astana Hub-ta jumys isteı­tin jetekshi IT kompanııalardan maman-sa­rapshylar kirdi. Májiliste ázirlenip jatqan osy zań jobasynyń jaqyn arada tanystyrylymy ótedi dep oılaımyn.

Osy oraıda elimizde ozyq zertteý­lerdi ekonomıkaǵa engizý tájirıbesi bar. Kezinde maınerlerdiń jumysyna quqyq­tyq turǵydan jaǵdaı jasaldy. Qazirgi ýaqytta Astana halyqaralyq qar­jy ortalyǵy bazasynda krıpta-bırja tabysty jumys istep, bıýdjetke turaq­ty túrde mıllıardtaǵan salyq túsip jatyr.

Ár zań jobasy jańa jaǵdaılar men qoǵamnyń suranysyn eskere otyryp, ózi retteıtin salalardaǵy quqyqtyq qa­tynastardy qaıta jandandyrýǵa tıis. Memleket damýyna tyń serpin be­rýi kerek. Bul – depýtattardyń ha­lyq pen Prezıdent aldyndaǵy zor jaýap­kershiligi. Osy rette Mem­le­ket bas­shysy jan-jaqty nasıhat­tap júr­gen «Zań men tártip» qaǵıdaty jaǵ­daıynda Parlamentten shyǵa­tyn ár quqyqtyq qujattyń qundy­lyǵy men mańyzy artyp keledi. Son­dyqtan depýtattar azamattyq jáne sarapshylyq qoǵamdastyqpen áriptes­tikke zańnamany jetildirýdiń barlyq deńgeıinde erekshe kóńil bóledi.

Qazir elimizde jańa saıası mádenıet qalyptasyp kele jatqanyn kórip otyrmyz. Ashyqtyq pen pikir alýandyǵy jańa saıası sıpattarǵa aınaldy. Alty saıası partııadan, bir mandatty okrýgterden saılanǵan depýtattar óz saılaý­shylarymen kúndelikti baılanysta. Olardyń talap-tilegin Parlament minberinen jetkizýde.

Osylaısha, qoǵamda qyzý talqyǵa túsken biryńǵaı ýaqyt beldeýi máselesin depýtattar jumysqa aldy. «Amanat» par­­tııasynyń Parlamenttegi fraksııasy atalǵan máseleni Úkimet múshelerimen, sarapshylarmen, óńir ókilderimen birge eki ret qarady. Úkimet aldyna saǵat bel­deýi aýysýynyń turǵyndar ómiri men el ekonomıkasyna áserin anyqtaý bo­ıynsha josparlanǵan barlyq zertteýdi bıylǵy naýryzǵa deıin júrgizý mindeti qoıyldy. Prezıdent aıtqandaı, sonyń negizinde Parlament Úkimetpen birge baıypty sheshim qabyldaıdy. Bul Memleket basshysy aıqyndaǵan «Kúshti Prezıdent – Yqpaldy Parlament – Esep beretin Úkimet» formýlasy naq­ty jumys isteıtinin jáne ózin-ózi aqta­ǵanyn aıqyn kórsetedi.

Suhbatynda Prezıdent bolashaq jas býynnyń kelbetin aıshyqtap berdi. Túptep kelgende, reformalarymyz sol óskeleń urpaqtyń qamy úshin júrgizilip jatyr. Bul – barlyq memlekettiń stra­tegııalyq resýrsy. Qazir bizdiń elde Otanymyzdyń órkendeýine zor úle­sin qosyp otyrǵan shyn patrıot jas­tar bar ekenin moıyndaýymyz kerek. Máselen, «Jastar rýhy» jastar qanaty Prezıdenttiń aıtqan sózderine árdaıym alǵashqylardyń biri bolyp ún qosady. Osylaısha, bul uıym «Taza Qazaqstan» aksııasynyń negizgi qozǵaýshy kúshine aınalyp, volonterlyq qozǵalys búkil el boıynsha qanat jaıdy.

Sonymen qatar Prezıdentimiz aıtqandaı, jastarmen únemi jumys isteý qajet. Sonyń ishinde jastar arasynda durys baǵdar qalyptastyrý úshin Memleket basshysy osy jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarııalady. El boıynsha eńbek adamynyń mártebesin arttyrýǵa, eńbeksúıgishtik pen kásipqoılyq qun­dy­lyqtaryn ilgeriletýge baǵyttal­ǵan aýqymdy jumys qolǵa alyndy.

Prezıdentimiz suhbatynda merzi­­­minen buryn saılaý ótkizý yqtımal­dyǵy, parlamenttik respýblıka qurý, BUU-daǵy jumys týraly ártúrli alyp-qashpa áńgimelerge naqty ári týra jaýap berdi. Bul suraqtarǵa núkte qoıyldy dese de bolady. Memleket basshysy óziniń taıaý jyldarda eldi damytýǵa arnalǵan aıqyn jospary bar ekenin jáne ony kezeń-kezeńimen iske asyratynyn taǵy da rastady.

Bul – azamattardyń talap-tileginen jáne eldiń múddesinen týyndaıtyn, ábden oılastyrylǵan strategııa. Refor­malardyń nátıjesin biz kún saıyn kó­rip otyrmyz. Bıliktiń barlyq tarma­ǵy to­lyqqandy jumys atqaryp, alǵa qoıyl­­ǵan mindetterdi birge oryndap jatyr.

Qoǵam men saıası ınstıtýttar arasynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdatyna negizdelgen ózara baılanystyń naqty júıesi qalyptasty. Biz jurtshylyqpen jıi júzdesip turamyz. Qazir de depýtattar óńirlerdi aralap júr. Prezıdent bastap bergen ózgeristerdiń tek «kabınet ishinde qalyp qoıatyn» emes, azamattardyń suranysymen bite-qaınasatyn ómirsheń ister, naqty jaýaptar ekenin kópshilik túsine bastady. Ony kórip otyrmyz.

Sondyqtan áleýmettik zertteýler Prezıdentke jáne onyń saıasatyna degen senim deńgeıi 80 paıyzdan joǵary ekenin kórsetip otyr. Qoǵamymyz jedel ózgerip jatyr. Jurt memlekettik she­shimder qabyldaý isine aralasýda. Aza­mattardyń saıası saýaty artyp ke­le­di. Al munyń bári – qazirgi jaǵdaı­da eldiń tabysty damýynyń berik kepili.

Suhbatpen tanysqanda Qasym-Jomart Kemelulynyń qujattarmen muqııat jumys júrgizetinine taǵy da kózim jetti. Onyń qasynda qyzmet etken kezderi Prezıdenttiń talapshyl ekenin, ásirese ózine qatań talap qoıatynyn kórdim. Ol óziniń mátinine óte tııanaqty, uqypty qaraıdy. Árbir qujattyń, óziniń sóıleıtin sóziniń mazmuny men ondaǵy negizgi oılardy ózi qalyptaıdy. Árıne, bul keı kezderi bizdiń jumysymyzdy jeńildetetin. О́ıtkeni apparat aldynda naqty, túsinikti mindetter qoıylatyn edi. Biraq sonymen birge Prezıdenttiń joǵary talabyna saı bolý úshin bizge únemi óz-ózimizdi jetildirý qajettigin de túsinetinbiz.

Qoryta aıtqanda, Memleket bas­shy­synyń jańa jyldy halyqpen tildesý­den bastaý, óz paıymdaryn, oı-tolǵa­nystaryn ortaǵa salý dástúri Prezıdentimizdi halyqpen odan ári jaqyndastyra túsip, azamattardyń júre­gine senim men tynyshtyq uıalata­dy. Nátıjesinde, bul barshamyzdy eldiń bolashaq damýy jolyndaǵy ıgi maqsat­tar tóńireginde toptastyrady.

Erlan QOShANOV,

Parlament Májilisiniń tóraǵasy