Sýret: astanazan.kz
Osy tusta Prezıdent halyqaralyq «Bolashaq» stıpendııasynyń rólin atap ótti. Jas ǵalymdarǵa jaǵdaı jasalyp otyrǵanyn jáne memleket tarapynan barlyq qoldaý bolatynyn aıtty. Jastardy shetelde oqý barysynda kezdesetin qıynshylyqtan qoryqpaı, ómirge tóselip, ol jaqtan jaqsy nárse oqyp-úırenip, el ıgiligine jaratýǵa shaqyrdy. Eń bastysy, shetelge bilim qýyp shyqqan jastardyń jańa tehnologııalardy meńgerip, tájirıbe jınaqtap, elge oralýy tıistigine mán berdi. Memleket basshysynyń bul pikiri shetelge shyqqan jastardyń sapaly bilim alyp, jaqsy tájirıbe jınaqtap, óz Otanynda tabysty eńbek etýlerine úlken rýh, motıvasııa bereri sózsiz.
Qazir jastardyń kóbi «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasymen magıstratýra, doktorantýra oqyp, ǵylymı taǵylymdamadan ótip júr. Olar jańa mádenıettermen tanysyp, álemdik bilim júıesi men ǵylymı jetistikterge qol jetkize alady. Al bul elimizdiń halyqaralyq básekege qabilettiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, shetelden tájirıbe jınaqtap kelgen jastar eldegi eńbek naryǵyn, onyń ishinde ǵylym men óndiristi jańa deńgeıge kóteredi. Úshinshiden, eldiń halyqaralyq bedeline aıtarlyqtaı úles qosady. О́zge elde bilim alyp júrgender elimizdiń mádenıetin, salt-dástúrin tanytyp, eldiń ımıdjin jaqsartýǵa úles qosady. Osynyń nátıjesinde Qazaqstan álemdegi kóptegen elde jaqsy tanyla bastaıdy. Sondaı-aq shetelde oqý jastardy jańa ıdeıalardy qabyldaýǵa, kreatıvti oılaýǵa jáne ǵalamdyq problemalardy sheshýge daıyndaıdy.
Alaıda emıgrasııaǵa beıimdelý qıyndyq týǵyzýy múmkin. Jastardyń shetelde bilim alý múmkindigi kóbeıgen saıyn elge oralý máselesi týyndaıdy. О́ıtkeni shetelde alǵan bilim men tájirıbe olardy basqa elderde jumys isteýge yntalandyrýy yqtımal. Túrli sebep taýyp, shetelde qalǵan daryndy jastar jeterlik. Áleýmettik, mádenı jáne eńbek naryǵyndaǵy sáıkessizdik máselesin de joqqa shyǵara almaımyz. Jastar ózge elde uzaq ýaqyt turyp, elge oralǵan soń, olardyń Otanǵa beıimdelýi qıyndaýy múmkin. Alǵan bilim men tájirıbeni jumys oryndarynda qoldanýǵa qıyndyqtar týǵyzýy, eńbek naryǵynda tıimdi paıdalaný múmkindigi shekteýli bolýy múmkin. Sebebi otandyq bilim berý júıesi keıbir jaǵdaılarda shetelde alǵan bilim men tájirıbege sáıkes kelmeıdi. Basqasha aıtqanda, shetelde alǵan táp-táýir bilimin elde jarata almaı, jumysqa ornalasýda qıyndyq kórip júrgen jastar barshylyq. Bul jerde basymdyq berilgen mamandyqtar tizimin qazaq naryǵyna saı jıi qarastyrǵan jón.
Prezıdent atap ótken «Bolashaq» baǵdarlamasynda «500 ǵalym» ǵylymı taǵylymdamasy bar. Ǵalymdardyń sheteldegi áriptesterimen baılanys ornatyp, tájirıbe almasýǵa jasalǵan jaqsy múmkindik. Ǵalym degen – kıeli uǵym. Al osy «Bolashaqpen» ǵalymdarymyzdy qalaı iriktep júrmiz? Irikteý kezinde ashyqtyq bolyp júr me? Taǵylymdamaǵa ıe bolǵandar bosqa «qydyryp» kelmes úshin irikteýdiń qandaı tetigi tıimdi? Osyndaı tustar áli de jetildirýdi qajet etip tur. О́ıtkeni sheteldiń baı tájirıbesimen almasyp, elge jańalyq ákelemin dep júrgen táp-táýir ǵalymdardyń irikteýden óte almaı qalǵanyn kórip júrmiz. Ǵalymdarǵa shetelge shyǵý úshin shet tilin bilý mańyzdy ma? Ol ǵalym til bilmeıtin, biraq myqty matematık bolsa she? Mysaly, aǵylshyn tilin bilmeıtin folklorıst ǵalym bir jyl taǵylymdama ishinde óz qarajatyna aýdarmashy jaldap, qazaq ádebıetin álemge ǵylymı negizde pash etse, bizge zııan ba? Osy suraqtardy zerttep, ózgeris engizgen durys bolar edi.
Bundaı baǵdarlama Qytaı, Ońtústik Koreıa, Indııa, Sıngapýr jáne basqa da elderde bar. Bul elderdiń jaqsy jolda damýyna shetelde bilim alǵan jastardyń yqpaly zor bolǵan. «Bolashaq» stıpendııasy da bilimdi jumys kúshin qalyptastyrýǵa, ekonomıkany damytýǵa, halyqaralyq baılanystardy nyǵaıtýǵa jáne áleýmettik damý men teńdikti qamtamasyz etýge kómektesedi. Iаǵnı halyqaralyq arenada básekege qabiletti bolýǵa jáne álemdik progreske yqpal etýge múmkindik beredi.
Dosym BAIDRAHMANOV,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ Shetel fılologııasy kafedrasynyń meńgerýshisi, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty
