Búginde II dúnıejúzilik soǵys týraly sóz bola qalsa, «jaýǵa atylǵan 10 oqtyń 9-y Qazaqstanda jasalǵan» degen derek aldyńyzdan shyǵady. Shymkent qorǵasyn zaýyty 1934 jyldyń 20 qańtarynda birinshi qorǵasynyn shyǵardy. 1937 jyly zaýyt odaqtaǵy qorǵasyn óndirisiniń 75,3 paıyzyn óndirdi. Alaıda táýelsizdikti endi alǵan toqyraý jyldarynda zaýyt qaıta-qaıta isten shyǵyp, qorshaǵan ortaǵa aýyr zalalyn tıgize bastady. Zaýyt mańyndaǵy óńdelgen óndiristik qaldyq kólemi 2,5 mln tonnadan asty. El ishinde túrli aýrý kóbeıdi. Ekologter dabyl qaqty. О́ndiriste ábden paıdalanylyp, zııansyz qaldyq retinde syrtqa shyǵarylǵan úıindini zerttegen ǵalymdar odan tuzdarmen lastanǵan myrysh, mys jáne myshıak sııaqty aýyr metaldardy tapqan. Qala turǵyndary demikpe, anemııa, allergııa sııaqty sozylmaly aýrýǵa kóp shaldyǵa bastady.
Sol kezde tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Ábdimálik Áshirov aǵzaǵa sińgen qorǵasyndy shyǵarý múmkin emestigin aıtyp edi. Iаǵnı qorǵasyn qandaı mólsherde bolsa da sýda, aýada jınala beredi. Al ýlanǵan adamnyń kóp ómir súre almaıtyny belgili. Bul zaýytta ózimiz de san márte boldyq. Qurylysy qaýsap, eski tehnologııasy lekerleýge kelmeıtin zaýytty syryp tastamastan basqa amal joq-ty. Shetel ınvestorlary da táýekelge bara almaı turǵanda, qutqarýshy óz elimizden tabyldy. Ol – «Saýts-oıl» kompanııasynyń prezıdenti, talaı óndiris oryndaryn aıaǵynan tik qoıǵan isker azamat Serikjan Seıitjanov. Kásipker zaýytqa 13,3 mlrd teńge, al janyndaǵy ındýstrııalyq aımaqqa 30,8 mlrd teńge ınvestısııa tartty. Myrysh oksıdin óndiretin zaýyt jylyna 300 myń tonna qaldyqty óńdeıdi.
Elimiz úshin asa mańyzdy zaýyttyń ekinshi kezeńine arnaıy kelgen Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń aıtýynsha, «Saýts-Oıl» kompanııasynyń qaldyqtardy óńdep, odan shetelderge eksporttalatyn ónimderdi aıyryp otyrýy – úlken erlik.
Memleket basshysy aýyr ónerkásiptegi qaldyqtardy ekologııaǵa áser etpeıtindeı tereń óńdeýdi mindettegen edi. Bul óz kezeginde tabysty oryndalyp keledi. Máselen, osy zaýyttyń myryshty konsentrattaryn Eýropa elderi men Qytaı satyp alyp jatyr.
«Memleket úshin aýyr ónerkásip te, ekologııalyq ahýal da óte mańyzdy. Myrysh oksıdin óńdeıtin osy jańa zaýyt eki jaǵyn da qamtyp otyr. Bul ótken jyldyń sońyndaǵy jaǵymdy jańalyqtardyń biregeıi boldy. Sondyqtan resmı ashylýǵa arnaıy kelgen Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev pen «Saýts-Oıl» kompanııasynyń prezıdenti Serikjan Seıitjanovqa, jobany qarjylandyryp otyrǵan «Bereke Bank» AQ Shymkent qalasy fılıalynyń tóraǵasy Marat О́temisovke shyn júrekten alǵys aıtamyn», dedi qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov.
Serikjan Seıitjanovtyń sózinshe, qosymsha peshter iske qosylǵan soń óńdeý qýattylyǵy da óse túsedi. Qazir ındýstrııalyq aımaqta 176 700 sharshy metrdi qamtyǵan óndiristik nysandar daıyndalyp jatqan kórinedi. Sol kezde 3 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtylmaq. Zaýyttaǵy qurylǵylar Eýropa men Qytaıdan ákelingen. Qyzmetkerler de shetelde bilimderin jetildirgen eken. Indýstrııalyq aımaq pen zaýytqa tartylǵan ınvestısııa kólemi 50 mlrd teńgeni quraıdy. Tıisinshe, on jyl ishinde qazynaǵa 36,7 mlrd teńge salyq túsimi aýdarylǵan.
Baqtııar TAIJAN,
jýrnalıst
Shymkent
