Foto: magauin.com
Muhtar Maǵaýın – qazaq sózin jańa zamanda sapaly satyǵa kótergen, sheberlik shyńyna jetken qaıtalanbas biregeı talant. Jórgeginen Abaı jyrynyń áýezimen áldılenip ósken has sańlaq týǵan ádebıetimizben birge kóktep, birge japyraq jaıdy. Ultymyzdyń rýhanı bolmys-bitimin, mereıli bıigin, ókinishti muń-zaryn, myń jyǵylyp-myń turǵan taıǵaq keshýin Maǵaýın shyǵarmalarynsyz elestetý múmkin emes. Ádebıetimiz ben tarıhymyzdyń ótkeni men búginine úńilsek, mańdaı túzer namysty temirqazyǵymyz – Muhańnyń jaýhar dúnıeleri ekeni talassyz.
M.Maǵaýın – alǵashqy týyndysymen-aq ádebıet tabaldyryǵyn qubylys bolyp attaǵan teńdessiz tulǵa. «Qobyz saryny» monografııasy men «Aldaspan» antologııasyn jas talap jazdy degenge ılanýdyń ózi qıyn. Buryn ǵylymı ortaǵa beımálim, qupııasy qyryq qat jyraýlar poezııasyn zerdeleý arqyly tanym-túsinigimizge tyń óris ashyp, ádebıet tarıhyn tutastaı úsh ǵasyrǵa tereńdetti. Bul sol tustaǵy qatyp-semip qalǵan ǵylymı qasań dogmaǵa jalǵyz ózi qasqaıyp qarsy shapqan jeke batyrdaı kózsiz erlikpen para-par jankeshtilik edi. Keıbir baqaıesep kúnshilder ıdeologııalyq qyraǵylyq tanytqansyp kúńirense de, Músirepov, Marǵulan syndy danalar ádebıet kóginde jarqyrap týǵan jańa juldyzǵa tańyrqaı qarap, aq batasymen alqady.
Qazaqtyń qala prozasyna alǵash qalam tartyp, tyńnan túren salǵannyń biregeıi de Maǵaýın. Onyń stýdentter men qala ıntellıgensııasynyń rýhanı kelbetin kórkem aıshyqtaǵan «Qara qyz», «Kókmunar» romandary jastarymyzdyń basyna jastanyp jatyp oqıtyn shyǵarmalaryna aınaldy.
Tarıh – jazýshynyń aıryqsha stıhııasy. «Qobyz saryny» asqaq ańsar «Alasapyranǵa» jalǵasyp, odan «Shyńǵys han» atty tórt tomdyq, «Altyn Orda» syndy uly epopeıalarǵa ulasty. Osy sıkl arqyly qazaqtyń túp tarıhy túgeldeı kórkem hatqa túsirildi desek, asylyq aıtqandyq bolmas.
Qyzyl ımperııa kezindegi ultymyzdy ústi-ústine sorlatyp, omyrtqasyn úzgen qanquıly zobalańdar Maǵaýınniń qalamynan tys qalǵan joq. Tizbekti náýbettiń bári de «Sary qazaq», «Shaqan-Sheri», «Kesik bas – tiri tulyp», «Men», «Balaqan», «Qypshaq arýy», «Bir atanyń balalary», «Jarmaq», «Jylan jylǵy balalyq» t.b. roman-hıkaıattarynda shynaıy kórkemdikpen kórinis tapty.
Muhań úshin azattyqtan asqan qasterli uǵym joq. Táýelsizdik alǵan bette bar jumysyn ysyryp qoıyp, «Qazaq tarıhynyń álippesin» jazyp, urpaq sanasyn serpiltýdi bastap ketti. Ol qalamymen ult namysyn oıatty.
Búgingi jańarýdyń ulttyq ıdeologııalyq tuǵyrnamasyn Muhań sonaý 90-jyldardyń basynda áıgili «Ulttyń kúre tamyry», «Ultsyzdaný urany» tárizdi analıtıkalyq esse kitaptarynda aıqyndap berdi... Muny umytýǵa bola ma?
Kel, óksikti baýyrlar, qazaly sátte bir-birimizge súıenip turyp, uly jazýshy Muhtar Maǵaýındeı eldi-jerdi súıýdi, ar aldynda adal bolýdy óz boıymyzda bekem etip, urpaqqa da daryta bilýge sert bereıik!
Turysbek Sáýketaev,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
