Quryshtan quıylǵan

Burynnan biletin, talaı sýretteme, ocherk jaz­ǵan aǵamyz áýelde tosyrqady. Arada bir­talaı ýaqyt ótip ketken­nen bolar dep oıladym. Ishin kóp asha qoımady. Jyǵa tanı almaı jatqany taǵy bar. Basqadaı da jóni bar ekeni sóılese kele aıqyndala berdi. – Baýyrym, men týraly kóp ja­zyldy. Teleradıo habarlar jasaldy. Poema da jazdy Erkesh Ibrahım aqyn. Osy sen shoıyn men bolatty aıyra alasyń ba? – dep tótesinen suraq qoıdy aǵamyz. Qalam ustap, kamera súırep júrgen keıbir áriptesterimniń máseleni jetik bilmeı turyp-aq kósilte jazyp, kósemsip sóıleıtini oıǵa oralyp, solar úshin osy joly uıaldym.

Talaı ret “shoıyndy bal­qytty, bolatty qorytyp jatyr” dep jazǵandardy, sóılegenderdi estigenbiz, oqy­ǵan­byz. Amalsyzdan áıgili metal­lýrg aǵamyzǵa Magnıt­ka koper sehyndaǵy shıhta (metall synyqtary) men aglofabrıkadaǵy rýdadan bastalatynyn, shoıyn dom­na peshterinde qorytylyp, bo­lat marten men konverter­de balqy­tylatynyn, slıabıngte bo­lat quımalar syǵymdalyp, prokat sehtarynda qańyltyr bolyp juqa­ryp, orama bolyp shyǵatynyn aıtyp, metal­lýr­gııanyń ózim bi­lem-aý deıtin teh­nıkalyq kezeń­derin tilge tıek etýime týra keldi. Jas kezimde osy sehtardyń bárin jaıaý aralap shyqqan edim. Sonyń paıdasy tıdi. Arǵyn aǵamyz sheshildi. – Men negizi Qarqaralynyń týmasymyn. Esimdi shala-shar­py biletin kezde, ıaǵnı kám­peskeden keıin áke-sheshem aýa qashyp, Om­by jaqqa ótip ke­tedi. Tegim Shor atasynan taraıtyn Áıtimbet bolý kerek. Qýǵyn-súrgin saıabyr­la­ǵan kezde Aqmolaǵa kóship keldik. On tórt jasymda Jolymbet rýd­nıginde jumysshy boldym. Soǵys jyldarym osy kenishte ótti. Qara jumyspen qabyrǵam qatty, buǵa­nam bekidi. Temirtaýǵa 1947 jyly keldim.

Eski qaladaǵy Qazaq me­tallýrgııa zaýytynyń marten se­hy­na bolat balqytýshy bolyp or­na­lastym. Bolatty birden qaımaq­sha qaınattym dep aıta almaımyn. Elaman Baıǵazıev, Altynbek Dáribaev syndy aǵa­lar­dyń aıaly alaqanyn kórdik, aqyl-keńesterin aldyq. Ekeýi de Sosıa­lıstik Eńbek Eri ataǵyna ıe boldy, – dep Arǵyn aǵamyz bir dem basty. Qanysh Sátbaevtaı dana ǵa­lymnyń kúsh salýymen iske qo­sylǵan Qazaq metallýrgııa zaýyty 1944 jyly tuńǵysh bolat ónimin bergeni málim. Taza shıhtamen (me­tall synyq­tarymen) jumys istedi. Bertinge deıin sortty prokat sehy bolyp turdy. Negizinen armatýra shyǵaratyn. Osy armatýralar áli kúnge deıin kezinde KSRO atalǵan alyp derjavanyń Baıqońyr, BAM degen alyptarynyń, talaı basqa ǵı­marattarynyń beton qa­byr­ǵa­lary men tóbelerin ustap tur­ǵanyn ekiniń biri bile bermeıdi. Onyń ishinde Arǵyn aǵamyz martende balqytqan talaı tonna bolat bary aıdaı aqıqat. Maıda sortty prokat sehynda shege men sym da shyǵaryldy. Ar­ǵyn aǵamyz eski qaladaǵy marten peshinde qalaı bolat balqytqanyn kórgem joq. Ol kezde týǵan da joqpyz. Magnıtka salynyp, metall óndirý tehnologııasy tolyq iske qo­sylǵanda aýyr salmaqty, ıaǵnı 600 tonna bolat balqyta alatyn jańa marten sehyna, árıne, Ar­ǵyn Jú­nisovteı tájirıbeli martenshiler iriktelip alyndy.

Osy marten pe­shinde aǵamyz tuńǵysh balqyma alyp­ty. Talaı talapty, talaı ta­lant­ty bolat balqytýshylar júrgende, jaýapty aýysymdy Arekeń brıgadasymen abyroıly atqaryp shyqqan. Abyroı asyrý, sosıalıstik ja­rystyń aldyn bermeý, syı-qurmet, marapat alý jaǵynan A.Júnisov esh­kimnen kende bolmaǵanyn kórdik. Keńes dáýi­rindegi eń qundy marapat sanalatyn Lenın ordenin de aldy. – Men úshin sonyń bárinen de Jolymbet rýdnıginde júrip, boz­bala shaǵymda alǵan “Erlik eńbegi úshin” medalinen artyǵy joq. Eń­be­gimniń baǵalanǵanyna marqaı­dym, masaıradym, me­reıim ósti, mártebem artty. Áli kúnge deıin esimnen ket­peı­di. Árıne, elimiz eki tizgin, bir shylbyryna ıe bolǵan tusta – 1998 jyly tuńǵysh Prezıdentimiz, baýyrym Nursultan Nazarbaevtyń qolynan alǵan “Otan” ordeni – jóni bólek marapat, – deıdi aqsaqal. “Baýyrym” deıtin de jóni bar. О́tken ǵasyrdyń elýinshi jyldary­nyń sońy men alpysynshy jyl­dardyń basynda Qazaq Magnıtka­sy­na respýblıkanyń tus-tusynan aǵylǵan qazaq jas­tary, árıne, aralarynda N.Na­zarbaev ta bar, Arǵyndaı maıtalman metallýrgke qarap boı túzegeni shyn­dyq. Nur­sul­tan Ábish­uly muny estelikte­rinde aıtyp ta, jazyp ta júr. Arǵyn aǵamyzdyń elge sińirgen eńbegi, tókken teri, abyroı-ataǵy Keńes eliniń eń joǵarǵy ataǵy – Sosıalıstik Eńbek Erin alý­ǵa ábden laıyq edi ol tusta.

Biraq, myń gradýs martenniń aldynda (peshte 1.500-1.600 gradýs) ómir boıy ot kósep, bolattan bulaq aǵyz­ǵan aǵamyzǵa bul ataq beril­medi. Anyǵynda bermepti. Qyraǵy KGB mundaı joǵarǵy marapat alatyndardyń ata-baba, tuqym-tuıaǵyna deıin tekserip, tergeıtinin eptep ishimiz sezetin. Arǵyn aǵa­myzdyń ata-teginen kiltıpan shyq­qan. Áke-sheshesi teginnen tegin Omby jaqqa aýa kóshpeıdi ǵoı. Ardager aǵamyz marapat, nagrada, syılyqtan góri qurysh, bolat, shoıyn jónindegi áńgimelerge beıil tanytty. Men de sony qaladym. – Arǵyn aǵa, osy kóktemde re­daksııaǵa senbilik ótkizý úshin kúrek, tyrma satyp alǵan edik. Kúrek qaldy qaıyrylyp, tyrma qaldy maıyrylyp. Qazirgi metall sapasy ne bolyp ketken? Aǵashtan ármen osal, – dep aǵamyzdy óz qotanyna tán áńgimege tarttym. – E, ol Qytaıdyń metaly ǵoı. Naǵyz zaýyttan shyqqan emes. Osy ózimizdiń metall synyǵyn urlap-jyrlap, shekara asyryp, sony balqytqan bolyp, syrtyn ásemdep, ózimizge satyp otyr emes pe? Bolat balqytý – úlken óner. Qazaqy tilmen aıtsaq – et pisirgen tárizdi. Qazan burqyldap qaınasa, et qatty, dámsiz bolady. Az qaınasa, shıki bolady. Babynda qaınaý kerek. Bolat ta solaı. Marten pe­shinde bolat qatty qaınasa, metall omyrylǵysh keledi. Az qaınasa, jasyq ke­ledi. Babynda balqyǵan bolat qana sapaly shyǵady, – dep bir qaıyrdy ardager aǵamyz.

Aǵamyzdyń marten peshinde qaımaqtaı qaınap jatqan bolattyń babyna kelgenin kózben kórip-aq aıyra beretinine talaı kýá bolǵan edim. Martenshiler bolattyń babyn kózben mól­sherlese, konverterde tehnıka kómegimen shamalaıdy. Arǵyn aǵamyz naǵyz babyna kelgen bo­latqa sýyǵan soń syzat ta tús­peı­tinin aıtqan edi. Sol ras eken. Súıegine armatýra salynyp quıy­latyn búgingi beton plıtalardy eki basynan kranmen kótergende opy­rylyp ketetinine qurylysshylar qynjylǵanyn estigem. Oǵan qa­raǵanda buzylǵan úıler­degi eski plıtalar berik bolatynyn aıtyp, biraz daýlasqanbyz. Áńgime belgili – eskini nege qoldanasyń degen ýáj ǵoı bizdiki. – Búginginiń bárin mansuqtaý­dan aýlaqpyn. Degenmen, ol kezde me­tall sapasy qatty baqylaýda bolatyn. Qazirge jaýap bere almaımyn. Biraq, bárinen de ejelgi ustalardyń sheberligin aıtsańshy! Súıek pen aǵash túgili, temirdi tilip túsetin almas qylysh, narkesken, aldaspan soqqan babalarymyz naǵyz te­mirden túıin túıgen sheberler ǵoı, – dedi aǵamyz. Oılanyp qaldym. Narkes­ken. Nardy qaq aıyrǵan neǵylǵan metall?! Neǵylǵan kúsh pen ma­shyq?! Qanjyǵaly Bógenbaı batyr qyly­shymen tas shaýyp túsirgenin, Raıymbek batyr naızasyn shanshy­ǵan jerden sý shyqqanyn esti­gen edik.

Sonda basqa qarýlar­dyń barlyǵy – biri maıyrylyp, biri qaıyrylyp, biri short synyp ketken eken. Isfahannyń almas qylyshy, Damaskiniń aldaspany ańyz bol­maǵany ǵoı. Kók túrkiler jarty álemdi jaýlaǵanda sol kezdegi ustalar soqqan qaıqy qylyshtar talaı basty domalatyp, talaı jaýdy qııalaı shaýyp, jeńiske jetkizgen. Qazaq babamyz us­talardy sodan da kıe tutqan. Sol ustalardyń sońǵy tuıaǵy – Arǵyn aǵamyz ǵoı dep oı túıdim. Qazaq Magnıtkasyna taıaýda 50 jyl tolady. Sonda ot kósep, shoq tósengen, bolattan bulaq aǵyz­ǵan Arǵyn aǵamyz táýelsiz Qazaqstan­nyń joǵary marapatyna ıe bolsa, ádiletti bolar edi. О́ıtkeni ol – qurysh quıǵan, quryshtan quı­ylǵan Arǵyn Júnisov qoı!

Maǵaýııa SEMBAI, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. JALYNDA JANYLǴAN JAN A.Júnisovtiń sheberligi jaıly kóp nárseni aıtýǵa bolady. Alaıda mańyzy budan da kem emes taǵy bir nárse – osynaý qarapaıym jumysshynyń jeke basyna tán ózine tapsyrylǵan iske joǵary jaýapkershilik sezimi, oǵan memlekettik turǵydan qaraýy bolyp tabylady. N.Á.NAZARBAEV.

Asylyn ardaq tutqan halyq qashanda jaqsysynyń abyroıyn asyryp, ataǵyn asqaqtata biledi emes pe. Búkil Qazaqstan atyna talaı jyl qanyq, qalyń jurtqa syrttaı tanys adamdardyń biri Arǵyn Júnisov aqsaqal. Búginde seksenniń seńgirine shyqqan baıyrǵy metallýrg eńbegi men ómiri – Qazaqstan Manıtkasy­nyń shejiresimen tyǵyz ushtasqan ónegeli jol. Jarty ǵasyr boıynda marten peshi aldynda ot aýyzdyqtap, bolat balqytýdan taımaǵan mundaı azamat bul sala boıynsha álemde sırek desek, artyq aıtqandyq bolmas. Tózimdilik pen qaısarlyqqa jetkinshek kezinen tóselgen jannyń jetpiske jetkenshe súıikti kásibinen qol úzbeýi qaıtalanbas qubylys retinde Temirtaý ǵana emes, el tarıhyndaǵy eleýli iz ekeni anyq. Arǵyn aǵa aty atalsa, soǵys jyldarynda irge kótergen Qazaq metallýrgııalyq zaýytynan bastalǵan Qaraǵandy metallýrgııalyq kombınatynda alysqa jańǵyryqqan jasampaz isterdiń ystyq lebi esedi, eren eńbekter dúbiri qulaqqa shalynady.

Aǵa tolqyn metallýrgterdiń alyptyń kemeldengen tynysymen birge bıiktegen beıneleri kóz aldyna keledi. Solardyń aldyńǵy shoǵyrynda Elaman Baıǵazıev, Altynbek Dáribaev syndy tarlandar jarqyrasa, osy áriptesterinen jasy sál kishi bolsa da Arekeń úshin olar uly ustazdary sanalady. Al Arǵyn aǵanyń ózin sondaı kóretin shákirtteri qanshama. Bul kisi ómirindegi qıyndyqtardy kóp aýyzǵa ala qoımaıdy. Al soǵys órti órship turǵan kezge balǵyn balalyq shaqtary tap bolǵan barlyq turǵylastaryndaı ol ońaı bolmaǵan. 14-de shahtaǵa túsken jetkinshektiń budan keıingi uzaq eńbek joly aýyrdyń astynda ótedi. Nebári 18 jasynda tósine taǵylǵan “Eńbektegi erligi úshin” medali –jastaıynan jankeshti jumysqa tabandylyqtyń, adaldyqtyń alǵashqy aıǵaǵy. О́rshil órenniń bıikke shyrqar aldyndaǵy qanat qomdasy osyndaı bolǵan edi. Baqytyna qaraı taǵdyr Temirtaýǵa bastady. Qurysh qala talabyn qanattandyrdy, qaıratyn janydy. Sortty prokat óndirisine qarasty №2 marten sehynda shıhtashy bolýdan bastalǵan is bolat balqytýshylar qataryna ákelip qosty. Áýelde 100 tonnalyq marten peshinde eńbek etken soń, Sultan Kákenov, Tólepbergen Sálimbaev sııaqty qatarlas áriptesterimen birge 600 tonnalyq aýyr salmaqty peshke aýysty. Onda ottegin paıdalaný arqy­ly balqyma alýdyń úderisin 20-25 paıyzǵa jyldam­datýǵa úles qosyldy. Sóıtip josparǵa qosymsha myńdaǵan tonna metall alýǵa múmkindik týǵyzylyp, elimizdiń ekonomıkalyq kúsh-qýatynyń artýyna úlken yqpal jasaldy.

Bul shaqta Arǵyn Júnisov KSRO-nyń eńbek sińirgen metallýrgi ataǵyn ıelengen tis qaqqan bolat balqytýshy bolatyn. “Arǵyn Júnisov, Sultan Kákenov, Vladımır Kızın... Olar aýyr eńbek joldaryn Qazaqstan Mag­nıt­kasynyń marteninen bastady. Sóıtip metallýrg­terdiń búgingi jańa býyny jalǵastyryp otyrǵan jedel balqytýshylardyń dańqty eńbek dástúriniń irgesin qalady”, dep Elbasy joǵary baǵa bergendeı ýkraındyq áriptesterimen tájirıbe bólisý, jarysqa túsý ataq-dańqyn odan saıyn alysqa sharyqtatty. “Aıda aıal joq, jylda jilik joq” delingendeı, mine, sodan beri de attaı qyryq bes jyl artta qalypty. Zeınetkerlikke áldeqashan shyqqanyna qaramastan, 1998 jylǵa deıin, ıaǵnı jetpiske kelgenshe óndiristen qol úzbeı, jastardy mamandyqqa baýlýmen boldy. Ár jyldyń óz bederi, ár aıdyń óz aıshyǵy bar. Qalyptasyp, kemeldený joly óziniń tól zaýytynyń damýymen tyǵyz baılanysty áıgili bolat balqytýshy­nyń bir kezdegi eńbek ónegesi, júrip ótken dańqty joly tarıhqa aınalyp bara jatqan keshegi kúnderdiń jarqyn betterin beıneleıdi. Soǵan tikeleı kýáger Prezıdent Nursultan Nazarbaev “Stalnoı profıl Kazahstana” kitabynda ol jaıly: “...Birde kombınattyń partııa komıtetine №2 marten peshinde úlgi balqyma ótkizý máselesimen Júnisov keldi. Bul másele dereý qoldaý taba qoıǵan joq. Partkom músheleriniń arasynda “úlgi balqyma úlgisiz bolyp shyqsa she?” degen kúmán týyndady. – Joq! – dep kesip aıtty Arǵyn. – Bizdiń maqsatymyz qosymsha múmkindikter men rezervterdi anyqtaý, olqy tustardy naqty tabý, sóıtip brıgadanyń árbir múshesiniń qolynan ne keletinin ózimizge jáne basqalarǵa kórsetý.

Mundaı bultartpas dálelmen kelisýge týra keldi. Ári sońynan ókinbedik te. Júnisovtiń brıgadasy josparlanǵan balqymany mejeli ýaqytqa jetkizbeı oryndady. Tolyq salmaqty bolat bes saǵat jıyrma mınótte, úsh saǵatqa jyldam balqytyldy. Bul rekordtyq kórsetkishke teń-tin” dep jazǵandaı, Arekeń keıinde zaporojelik áıgili áriptesteri Nıkolaı Ýjvany da qyzyqtyrǵan birlese balqyma alýdyń tamasha bastamalarynyń uıytqysy bolyp tanyldy. Metallýrgter biletindeı, óndiriste mamandyqqa ysylý, tájirıbe jınaqtaý, úırený jóni bir bólek. Arnaıy bilimi bolmasa da salanyń maıtalmany bolýyna sol jol bastaǵan Arekeń-di. Martenshilerdiń búgingi úlken toby ózderin A.Júnisovtiń aldynan ótken shákirtteri ekenin maqtan tutady. Bolat balqytýdyń júnisovtik qyr-syryn meńgergen Andreı Rafıkov, Vladımır Afanasenko, Fanıl Hýsaınov, Ivan Raldýgınder esimderi ustazdarymen qosa jarqyrady. Izbasarlarynyń aldy óz ókshesin basyp qalǵan Arekeńniń “Metallýrgtiń eń úzdik qasıeti óziniń ǵana jaqsy bolat balqytýynda emes, kómekshilerin de biregeı balqytýshy deńgeıine kótere bilýinde” degen sózi tálimgerler berik ustanatyn qaǵıda. Aqmola túbinen aǵasy Kabırdiń jetekteýimen kelgen jasóspirimniń júrekke túıgen maqsaty el qata­ryna qosylý edi. Soǵan jol ashqan orta odan da bıikke samǵatty. Sol uıa ystyq taby otbasyna da tarady. Úlken uly Sapar áke jolyn qýyp, bir sehta ıyq tires­tire jumys istedi. Jalpy Júnisovter áýleti sheti­nen metallýrg.Qyzy Kúlásh ınjener-mehanık bolsa, ortanshysy Gúlsim laborant, odan keıingileriniń kásibi de osy alyp Magnıtka tynysymen tamyrlas.

Jaratylysynda kókiregi júırik, el, jer tarıhyna jetik, áńgimeshil Arekeńniń osy qasıetteri arqyly aıtýly tulǵalarmen etene aralas-quralas bolǵandyǵyn ózi aıta qoımasa kópshilik bile qoımaıdy. M.Áýezov, Z.Shashkın, E.Ibrahım syndy aqyn-jazýshylarmen aradaǵy qarym-qatynastyń ár sátteri nar aqsaqal jadynda. 1955 jyly Máskeýde ótken Beıbitshilikti jaqtaýshylardyń búkil dúnıejúzilik besinshi konferensııasynda kezdesken áıgili sóz zergeri Muhtar Áýezov birden baýyr tartyp, Temirtaý, metallýrgter jaıly syr sýyrtpaqtaýyn súısine aıtar áńgimesi. 1997 jyly metallýrgııa salasyndaǵy jarty ǵasyrlyq eńbek ótiline oraı Elbasynyń óz qolymen keýdesine “Otan” ordenin qadaǵany ómirindegi ystyq sát. Memleket basshysynyń 80 jyldyq mereıtoıyna arnaıy quttyqtaý hat joldap, onda “...Qazaqstan Magnıtkasynyń baıyrǵy bolat balqytýshysy, Siz Qazaqstan metallýrgııasynyń kózi tiri sımvoly bolyp tabylasyz, sizdiń qajyrly eńbegińiz ben dana sózińizdiń arqasynda bútindeı bir sala kóterildi jáne osy sala mamandarynyń birneshe býyny tárbıelendi” delinýi eńbek, ómir jolyn aıǵaqtar baǵa.

“Eńbek degen baılyq bar, erinbegen jetedi” deıdi dana halqymyz. Arǵyn aǵa óziniń eńbek súıgishtigimen sol baılyqqa jetip, baqytqa bólengen adam. Kindiginen taraǵan bes urpaqtan segiz nemere, úsh shóbere súıip, solardyń qyzyǵyn kórip otyrǵan qadirli qarııa el birligin, tynyshtyǵyn tileıdi. “Jalynnyń arǵymaǵy Arǵyn aǵa” dep aqyn Erkesh Ibrahım jyr arnaǵandaı, Arekeń marten peshinde shyńdalǵan bolattaı tyń, shıraq qalpynda. Qazaqtan shyqqan alǵashqy metallýrgterdiń kózi temirtaýlyqtarǵa árdaıym ystyq kórinedi. Aıqyn NESIPBAI,  Amanjol AQYN, jýrnalıst.

Arǵyn Júnisov Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevqa Temirtaý qalasynyń Qurmetti azamaty lentasyn tapsyrýda. TО́RTINShI BIIKTIK (hamsa-hronıka)

1. Tuǵyrly Temirtaý Jelbirep kókte baıraǵy, Jazıra dalam jaınady. Ǵalam men Jerdi jalǵaǵan, Atajurt – Ǵarysh aılaǵy. Arqanyń ystyq aıasy, Jasyl baq onyń saıasy. Betpaqty kezip boldyryp, Bulaqqa móldir taıashy. Oıy men qyryn aralap, Súısinip qara saralap. Týǵandaı bolyp ketedi Bar adam jáne bar alap. Etene munda El men Er, Jeruıyq osy sen kórer. Kezdeser aqyn arqaly, Kezdeser oıshyl kemeńger. Ǵaryshker batyr osynda, Osynda kenshi dosym da. Osynda dıqan, quryshker, Tórge shyq, tórlet, tosylma. Aǵylyp jastar tus-tustan, Otjúrekteri uǵysqan. Batyrdaı alyp Temirtaý – Somdalǵan bolat, quryshtan. Jaınatyp qazaq dalasyn, Qanattandyrǵan Elbasyn. Otandas ardaq tutady Kóshbasshy ustahanasyn! Jyrlaımyn Atajurtymdy, Azattyq alǵan ultymdy. Egemen bolǵan erkin el Keleshegine umtyldy.

2. 75-tegi júzdesý Qyran salmas ońaıǵa uıasyn da, Uıasy onyń quzdardyń qııasynda. Qyran túspes oljanyń jeńiline, Jaratylsyn ol nárse quı asyldan. Qazaqstan Magnıtkasy – Jyr, Án, Ańyz, Utylmaıdy ol jaqqa barǵan ul, qyz. Munda eńbek etetin azamattar – Jerge qonbas aıtýly qyran naǵyz. 75-te tanystym sol jandarmen, ýaqyttan zymyrap ozǵandarmen. Kózinde – ushqyn, ot-jalyn – júreginde, Áke kórip, shetinen oq jonǵan er… Kóńil kóktiń talasyp kúmbezimen, Alǵan áne qaratyp kúndi ózine. Bıiktikti kóksegen tas túlekter, Kóz súzedi dalanyń gúl tósine. Bir asýdan shyqty olar bir asýǵa, Shyn saparlar tıis qoı ulasýǵa. Alyndy ǵoı Tórtinshi bıiktik te, Kezi keldi endi bir syr ashýǵa… Álqıssa, 1975 jyly Qaraǵandy metal­lýrgııa kombınatynyń № 4 domna peshi iske qosyldy. Ony bolat balqytýshylar Tórtinshi bıiktik dep atady. Men sol jyly kombınat partkomy­nyń hatshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa baryp jolyǵyp, aqyl-keńes aldym. Áli esimde, úlken basymen tórden beri ozyp, keń mańdaıy jarqyrap iltı­patpen qarsy aldy. Bul kezde №2 aglo­fabrıkanyń qurylysy júrip jatqan edi…

3. Domna peshiniń aldynda Tórtinshi bıiktik. Ol – sensiń, domnam súıikti! Biz seniń eńseńdi kóterdik, Tursa da shyjyp kún, quıyp kún… Bizder de senimen birge óstik, Alyp bop, Adam bop úndestik Arýlar bizderge gúl syılap, Aqyndar bizge arnap jyr esti. Symsha ıip bolatty, temirdi, Ettik biz eńbekti kóńildi. Syı etip bermedi eshkim de, О́zimiz jasadyq О́mirdi!

4. Aǵalar men muragerler Qyran degen qashanda bıikterde, Elmen birge máńgilik súıikti er de. Arǵyn aǵa* Tórtinshi asýdy alyp, Atqaryp júr mindetti jigittermen. Quryshkerdiń kóp munda murageri, Oza shapqan eńbektiń Qulageri. Syrttan sholyp súıkektep jaza salmaı, О́zderinen barlyǵyn sura kelip… Muragerler – ár ulttyń ókilderi, Ushtasypty báriniń tilekteri. Júzi bólek bolǵanmen kórer kózge, Birge soqqan dúrsildep júrekteri. Jigitterdiń biri dos, biri týys, Múmkin sonyń ishinde júr inińiz. Baýyr basty Meıram Syzdyqovty, Latysh uly Dınıýs Irınıýs. Muragerdiń bireýi – Dáribaev, Ony kórseń, qalasyń bir marqaıyp. Vahtada – Adam-Iýsýpov, Nabıbýlın, Dáripteýge osynyń bári laıyq. Kezegi kep sóz berdim jas qyranǵa, Jóndi-jónsiz bekerge sastyram ba? Sóz alǵanda Qabdolla Ramazanov, Jas dáýrenniń jan syryn ashtyram da… – Qas shyndyqty jasaý úshin týǵanbyz, Bir erlikke beldi bekem býǵanbyz. Bile bilseń, appaq-appaq armanbyz, Kerek deseń, saýyq-saıran, dýmanbyz. Jandarmyz biz quryshtaı bop shynyqqan, Yqpaıtuǵyn sýyqtardan, ystyqtan. Sharyqtaımyz qanatymen qııaldyń, Aınaldyryp ertegini shyndyqqa!.. Jumys istep jigermenen jalyndy, Talaı asý bir-eki aıda alyndy. Domnanyń órtteı ystyq Júregi – Shoıyn quıý aýlasy da salyndy. Qas shyndyqty jasaý úshin týǵanbyz, Bir erlikke beldi bekem býǵanbyz. Arnasy keń jasampazdyq sezimmen, Asqaq-asqaq armandardy qýǵanbyz!

5. Ǵaryshpen tildesý Aıaqtaıyn endi men tolǵaýymdy, Ońaı emes qýantý mol qaýymdy. Ileskim bar jyldamdyq ǵasyryna, Jek kóremin nemketti marǵaý úndi… Kúnnen kúnge keńeıip qııal kógi, Tasqyn-shabyt izdeıdi quıar kólin. “Salıýt-4”** pen Tórtinshi domnanyń Dastan ettim kosmostyq dıalogin… Qurysh kenti – mekeni mereıli erdiń, Alaý peshtiń tutatqan órtteı demin. Lapyldaǵan ot-jalyn ordasyn men Ustahanasy dep bilem Prometeıdiń. Jas túlekter topjarǵan lekterinde, Jasampazdyq eńbektiń shepterinde. Elbasy da osynda qanattanyp, Quryshkerdiń shyńdalǵan mektebinde!