Sol sııaqty, túrik sultany IV Murad Gazıs 210 qulash (1255 fýt), ertedegi grek mergeni 282 qulash (1692 fýt) jerden nysana atyp dál tıgizgeni jaıly derekter bar. Bul derekterge nazar aýdarsańyz: dala kóshpelileriniń basqa jurttan qanshalyqty jaýynger bolǵanyn ańǵarasyz.
Keńestik etnograf, Ortalyq Azııa halyqtarynyń etnoturmysyn tereń zerttegen S.Tolstovtyń jazbalarynda ertede turandyqtar memlekettik saıysta jambyny atyp túsirgen mergenge patsha bir kúnge taǵyn bosatyp beretini aıtylady.
Flamand saıahatshysy, monah Gılem de Rýbrýk 1255 jyldary Qaraqoram qalasynda uıymdastyrylǵan mergender saıysynda adyrnasyn tolyq tartý úshin 70-80 kılo qýat jumsalatyn tek asa kúshti mergender ǵana tartatyn «Darqan sadaǵy» týraly jazady. Atam qazaqtyń zor dúnıeni nemese bıik adamdy: «Darqan dala» nemese «Darqan adam» dep áspetteıtini, dál osy ulystyń sımvoly bolǵan úlken sadaqpen astasyp jatqan sııaqty.
Mundaı sadaq jalǵyz bolǵan. Ony ulystyń rámizi retinde patsha saraıynda saqtaǵan. 1900 jyldary jazylyp, 1940 jyldary jaryq kórgen mońǵol noıany Nabanlýbysyn Seden Maksarjabtyń qoljazba eńbeginde: «Ertede myqty mergender Darqan sadaqpen 300 sadaqboıy (480 metr) jerge qoıylǵan baǵaly zatty atyp, tıgizge alatyn bolǵan», deıdi.
Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin naqtyraq aıtar bolsaq: sadaq bireý, ony tek mergendik qýaty zor sadaqshy ǵana ata alady. Osy aýyr sadaqty men degen mergender kezektesip (ondaǵan, júzdegen) atady. Oǵyn eń alysqa túsirgen nemese arnaýly nysanaǵa dál tıgizgen adam «Bas mergen» atanatyn bolǵan. Shyn máninde, bul tásil el ishindegi mergenderdiń qýat-qarymyn saralaý úshin júrgizilgen.
