Sýret: smartnews.kz
Ǵylym ózin ermek qylǵandardy jaqtyrmaıdy. Ǵalym bolý úshin ǵylymdy súıip, ǵylymmen birge ómir súrý kerek. Bul degenińiz – ǵylymnyń tutqyny (jaqsy maǵynada) bolý degen sóz. Ol – ekiniń birine buıyrmaıtyn, kez kelgen adamnyń tózimi jetpeıtin tirlik.
Mekemtas aǵa – ǵylym úshin týyp, ǵylymmen birge ómir súrgen ǵalym. Shákirtterinen de sondaı jankeshtilikti talap etetin. «Ádebıetten baılyq dámetpe, ádebıetke «birdeńe beremin» dep kel. Ǵylymnan paıda tabamyn deseń, oǵan jolama. Adal bolsań, ǵylym ashtan óltirmeıdi», dep edi. Qoıar talabyn da, kúter úmitin de osy sózge syıǵyzǵan eken, amal qansha, kezinde túsine almappyn.
Mekemtas ustazymyzda kisige kúsh-qýat beretin energııa bar edi. О́zim ol kisimen sóıleskende rýhym kóterilip, qýattanyp qalatynmyn.
«Jamandyqqa jamandyq jasaý – pendelik. Jaqsylyqqa jaqsylyq jasaý – ár kisiniń isi, jamandyqqa jaqsylyq jasaý – er kisiniń isi», dep otyratyn. 2024 jyly tamyzdyń sońynda Túlkibastaǵy shıpaly bulaqtaǵy demalys úıinde bir apta janynda bolyp, áńgimelesip qaıttym. Burynǵydaı emes, densaýlyǵy tómendep qalǵan eken. Dárigerge aparyp edim: «Eki paıyz ǵana energııa qalǵan eken, kóktemge ilinbes», dedi. Kóńilim túsip qaldy. Biraq qoldan keler ne amal bar. О́zi de sezgendeı: «Buryn osy sýǵa túskende allergııam saýyǵyp ketýshi edi, bul joly áseri bolmady. Ýaqytym taıaǵan eken», dedi de qoıdy. Jas kezinde jolyna kedergi jasaǵan kisiler kóp bolypty. Buryn olar týraly aıtyp otyratyn. Bir áńgimeniń kezeginde: «О́zińizge qııanat jasaǵan adamdar týraly ne oılaısyz?» dep suradym. Úndemeı biraz otyrdy. Sonan soń: «Ondaı adamdar kóp boldy. Bári de pende ǵoı. Qazir bárin de keshirdim, o dúnıege kek arqalap ketkim kelmeıdi. О́miriń aldyńda, bireýden jamandyq kórseń, sol kezde keshire bil. Júregińdi kirletpe. Pendeniń eń úlken kemshiligi – keshirimsizdigi», dedi.
«Maǵan ne aıtaryńyz bar?» dep suradym bir kúni áńgime ústinde. «Saǵan ne aıtaıyn, jas emessiń, ómir kórgen jigitsiń, óziń bárin bilesiń. Baýkeń (ol kisi Baýyrjan Momyshulyn solaı ataıtyn): «О́zińe jasalǵan satqyndyqty keshirseń de, ultyńa jasalǵan satqyndyqty keshirme», deýshi edi. О́zimniń ómirden túıgenim, Alla Taǵala talant bergende suraýsyz bermegen, o dúnıege barǵanda «ne istediń?» dep suraýy múmkin. Sondyqtan qolyńnan kelgendi jasaı ber, shedevr dúnıe bola ma, orta qol dúnıe bola ma, nashar bola ma, oǵan kóńil bólme. Allanyń bergen talantyn ysyrap qylmaı, paıdalana bil», dedi. Sonan birtalaı ýaqyt ótken soń: «Ot pen sýyńdy» jaqsy bastadyń, jaqsy aıaqtaýyńa tilektespin. Súıegi jaqsy shyǵarma, azdaǵan kemshiligi joq emes. Qaıta bir kórip shyqsań jaqsy bolar edi. Móde – túrki jurtynyń eń uly patshasy. Ol bizdiń rýhymyzdy kóteretin kúsh, túrki birligi úshin kerek. Seni arýaǵy qoldar», dep qoıdy.
Arasynda bala kezinde qasqyrdyń qurbany bolǵan qaryndasy týraly aıtady. Júıkesine qatty áser etse kerek, jıi-jıi esine alady. «Men eki adamnyń mindetin atqarýym kerek boldy. О́mirdiń qyzyǵyn kórmeı dúnıeden ótken qaryndasym úshin de ómir súrdim dep oılaımyn. Sábı ǵoı, eshteńe bilmese de, meniń ómirim úshin janyn berdi ǵoı. Sondyqtan ǵylymnan janymdy aıaǵam joq», dep toqtady.
«О́mirge ókpeńiz, ókinishińiz bar ma?» dep suradym.
«О́mirge ókpeleýge bolmaıdy, budan da jaman bolýy múmkin ǵoı, ómirge ókpeleý – kúpirlik. Al ókinish degen kóp, qaısysyn aıtaıyn, eń bastysy, qazaqtyń ádebıettaný ǵylymy álemdik deńgeıge shyǵa almady, oǵan basqa ǵalymdarmen qatar men de sebepkermin ǵoı dep oılaımyn. Qazir bizdiń halyq mánsiz nárselerge qushtar bolyp barady. Ǵylymǵa, tehnıkaǵa jetkilikti kóńil bólinbeı jatyr. Baılar ǵalymdardy emes, estradalyq ánshilerdi, aıtyskerlerdi, boksshylardy qoldaýǵa qumar. Bul jaqsylyq ákelmeıdi. Barlyq qazaq ánshi, aıtysker, judyryqshy tóbeleskish bolsa, biz qaı ushpaqqa shyǵamyz? Úkimettiń de, halyqtyń da osyny túsinbeıtinine ókinemin».
Jasy kelip, dene qýaty álsirese de, aqylyn aldyrmaǵan, jany sergek eken. Bir apta boıy tek qana ǵylym týraly, eldik máseleler týraly aıtty.
Abaıtanýshy, qazaq halqynyń birtýar perzenti Mekemtas Myrzahmetuly aǵamyz shyntýaıtynda 97 jasynda dúnıeden ótti. Sanaly ǵumyryn, barlyq qajyr-qaıratyn halqyna arnaǵan tulǵa ǵylym arqyly ultqa olja saldy. Ǵylymda da, ómirde de ustanymy berik, paıymy tereń aqsaqal bolyp ótti... Artynda qalǵan ushan-teńiz baı murasy – Qazaq halqy úshin, otandyq ádebıettaný ǵylymy úshin asyl qazyna.
Marqumnyń jatqan jeri jánnat bolyp, Allanyń rahmetine bólensin!
Imanǵazy NURAHMETULY,
fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, shákirti
