Abaı • 16 Qańtar, 2025

Abaıdyń ádildigi

160 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Táýelsizdik jyldary ult rýhanııaty úshin atqarylǵan zor istiń biri – «Mádenı mura» baǵdar­lamasy aıasynda 2013 jyly jaryq kórgen «Babalar sózi» júz­tomdyǵy. Osy kitap­tyń 96-tomynda «Aýyzeki áńgimeler» toptastyrylǵan. Onda dana Abaıǵa qatysty oqıǵalar bar eken.

Abaıdyń ádildigi

Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»

Kitap sońyndaǵy túsinik­temede mátindi erterekte Sadyq Qasımanov Abaı eliniń turǵyny Qorymjan Jigi­te­kovtiń aýzynan jazyp alǵan de­linipti. Qorymjan uly aqynnyń atshysy eken. Biraq týystyq jaǵynan Bazarálige jaqyn. Sol jyldary Abaı men Bazaráli arasynda túsinispeýshilik týyp, tobyqty jurty ekiudaı kúıge túsedi.

Bir kúni Bazaráli shonjar rýlasy Qorymjanǵa sálem aıtady. «Meniń súıegimdi jasytyp, týysymdy qorlap, Abaıdyń qorasynyń shetinde otyrmasyn, kóship kelsin. Eger de jaýmen birge jaý bolam dese, otyrsyn. Onda tiri bolam dep oılamasyn!» depti.

Bul habardy estigen Qorymjan bir jaǵynan Bazaráliden qorqyp, ekinshi jaqtan aǵaıynǵa shet bolmaıyn dep, Abaı bir jaqqa kete qalǵan sátti paıdalanyp, bir túnde qashyp kóshedi.

Qorymjan budan buryn aýyldasy Aqberdi degenniń bir atyn surap minip, onymen toqtamaı shaýyp, aqyry áb­den boldyrtyp, óltirip alǵan eken. Iаǵnı Aqberdige bir at qaryz. Qorekeń keterinde artymda sóz qalmasyn dep oǵan astyndaǵy atyn berip ketedi. Biraq asyǵyp júrip «atymnyń qunyn aldym» dep, qolhat alýdy umytady.

Arada taǵy bir jyl ótedi. Eki aýyl arasynda arazdyq tipti órshı túsedi. «Bul oqıǵanyń dál ortasynda júr­dim. Tipti Abaıǵa qolymnan keler qas­tyǵymdy aıamadym», degen eken Qorym­jan. Aqyrynda Bazaráli aıdalyp ketedi.

Taǵy birer jyl ótken soń, tobyqty elinde sıez ashylady. Ol tus – el ishindegi bıler bedeli áli joıylmaǵan zaman. Qara halyq bir-birinen kórgen qorlyq-zorlyǵyn ortaǵa tastap, kesim tyńdap, jurt abyr-sabyr. Jıynnyń bas alqasy – Abaı. Mańaıyna jurt jaqsylaryn jınap, dúken quryp otyr.

Bir zamanda Qorymjanǵa «Bıler shaqyryp jatyr, ústińnen aryz tústi» degen habar jetedi. Barsa, shart júginip Aqberdi otyr. «Ne boldy?». «Sen atymdy óltirip, qunyn tólemeı ketkensiń». Qorymjanda ózin aqtap alatyn dálel joq. Kezinde qolhat almaǵan. Jypylyqtap Abaıǵa qaraıdy.

Qorymjan keterinde attyń qunyn tólegenin Abaı biledi eken. Aqberdige «Uıatyń qaıda?» dep ursyp daýdy toqta­tady da, azdan soń qolyna qaǵaz-qalam alyp birdeńe jazady. Ol eki shýmaq óleń eken. Kópshilikke oqyp beredi.

Quıryǵy – shaıan, beti – adam,

Baıqamaı senbe qurbyǵa.

Syrty – jylmań, ishi – aram,

Kez bolar qaıda sorlyǵa,

dep bir toqtaıdy da, Qorymjanǵa qarap:

Dosyńa dostyq – qaryz bil,

Dushpanyńa ádil bol.

Asyǵys túbi – ókinish,

Oılanyp almaq sabyr sol, – depti.