Kaýrı monshaqtary – ejelgi jerleý oryndarynan jıi tabylatyn erekshe artefaktilerdiń biri. Kaýrı ulýynyń qabyrshaǵynan jasalǵan monshaqtar ásirese Úndi muhıtynda kóp kezdesedi eken. Al Berel men Shiliktige saýda joldary arqyly jetkizilgen dep topshylaıdy ǵalymdar. Demek saýda-sattyq erte ǵasyrlarda-aq damı bastaǵan. Saýda demekshi, áýelde kaýrı qabyrshaqtaryn adamdar tıyn retinde qoldanǵan. Ásirese Afrıka, Azııa, jáne Tynyq muhıt araldarynda kaýrı qabyrshaqtaryn qandaı da zat satyp alýǵa jumsaǵan. О́ıtkeni onyń pishini erekshe, jarqyrap turady. Sondaı-aq uzaq ýaqyt boıy búlinbeı saqtalady. Qytaıda kaýrı qabyrshaqtary eń kóne aqsha retinde paıdalanylyp, keıinirek solardyń úlgisi boıynsha alǵashqy metall tıyndar jasalǵan.
Joǵaryda aıtqandaı, bul artefaktiler Uly Jibek joly syndy saýda soqpaqtarynyń bolǵanyn dáleldeıdi. Ýaqyt óte qabyqtar aqsha aınalymynan shyǵyp, qundy áshekeı retinde paıdalanylǵan. Jerleý rásimderinde bále-jaladan qorǵaıtyn sımvol retinde adammen birge jerlep otyrǵan. Olar kóbinese saq, ǵun, túrki dáýirleriniń jerleý oryndary men qonystarynan shyǵady. Kaýrıdiń mádenı-rýhanı mańyzǵa ıe bolǵanyn da kórsetedi.
Erekshe jádigerler Berel men Shilikti ǵana emes, Tańbaly men Esik qorǵandary syndy tarıhı oryndardan da tabylǵan. Álemdik zertteýlerge qarasaq, ejelgi Egıpet pen Qytaıda da, Afrıkada da kaýrı monshaqtaryn jerleý rásimderinde qoldanǵan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy