Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Byltyr qarashada Ulttyq bank «1,5 mln-nan asa azamat «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) zańnamasynan tys krıptoaktıvterdiń jahandyq aınalymyna qatysýy múmkin» dep málimdedi. Halyqaralyq mamandar el azamattarynyń ne sebepti krıptovalıýta ustaýy múmkin ekenin bylaı topshylaıdy.
Negizgi sebepter:
- Krıptovalıýta kapıtalynyń artýy;
- Krıptovalıýtany spekýlıanttyq jáne ınvestısııalyq maqsatta qoldanýǵa degen qyzyǵýshylyqtyń kóbeıýi;
- Bul tehnologııa tıimdilik pen ashyqtyqty arttyrady degen senim;
- DeFi arqyly joǵary tabystylyqqa qol jetkizý múmkindigi.
2021 jyly qazanda bıtkoınnyń jahandyq heshreıtindegi Qazaqstan úlesi shyrqaý shegine jetip, 27,3 paıyz bolǵan. Alaıda elimizde maınıngke shekteýler engizilip, elektr energııasyn tutynýǵa baqylaý kúsheıgennen keıin úles birshama azaıdy. Qazir álemdik heshreıttegi úlesimiz 4 paıyzdyń aınalasynda.
«Krıptonaryq kóleminiń ulǵaıýynyń taǵy bir sebebi – eldegi fınteh sektordyń qarqyndy damýy. Olar qazir zamanaýı bank qyzmetterin, sıfrlyq tólemder men aıyrbastaý operasııalaryn usynyp otyr. Qazir banktik qyzmetterdiń kirigýi – 81 paıyzdy, smartfondardyń kirigýi – 83 paıyzdy, ınternettiń kirigýi – 92 paıyzdy, qolma-qolsyz tólemderdiń kirigýi 89 paıyzdy quraıdy. Elde bank shotyn ashý – 3 mınýt, sıfrlyq nesıeleý – 2 mınýt, GovTech – 1 saǵat (keshendi qyzmetterdi onlaın alýdyń ortasha ýaqyty), halyqaralyq aýdarymdar 1 saǵatta sheshiledi», deıdi sarapshylar.
Keıingi jyldary AHQO steıblkoındar men tokendeý úshin qadaǵalaýshylyq baza engizgennen keıin sıfrlyq aktıvterdi paıdalaný boıynsha jańa ssenarııdiń týyndaýyna múmkindik berdi. Sol kezde sıfrlyq teńge jobasynyń da engizile bastaýy qarjy naryǵyndaǵy ınnovasııalyq úderisterdi jedeldetti.
AHQO-nyń sıfrlyq aktıvten túsetin jyl saıynǵy salyq túsimi sońǵy jyldary tek ósim kórsetip keledi. 2021 jyly – 7 myń dollar, 2022 jyly – 64 myń dollar, 2023 jyly – 275 myń dollar, 2024 jyly (qańtar-tamyzda) – 367 myń dollar. Maınıng pen maınıng-pýldan túsetin salyq ta solaı: 2022 jyly – 10,1 mln dollar, 2023 jyly – 16,4 mln dollar, 2024 jyly (qańtar-qazan) – 10,4 mln dollar.
2022 jyldyń maýsymynan 2024 jyldyń 1 qańtaryna deıingi aralyqta AHQO-daǵy krıptobırjalardyń ekinshi deńgeıli banktermen yntymaqtastyǵy boıynsha qanatqaqty joba júzege asyryldy. Jobaǵa 6 krıptobırja men 8 bank qatysty. Jobanyń maqsaty – sıfrlyq aktıvtermen iske asyrylatyn operasııalar úshin normatıvtik-quqyqtyq baza qalyptastyrý. Jobaǵa qatysqan, lısenzııasy bar krıptobırjalar – UpBit, Atai Eurazia, intebix, Binance, CaspianEx jáne Bybt. Al qatysýshy bankter – «SentrKredıtBanki», «Eýrazııalyq bank», Freedom Bank, Bereke Bank, Nurbank jáne «Zaman bank». Joba aıasynda 63 myńnan astam tranzaksııa jasalyp, 239 mln dollar aınalymda bolyp, 53 myń klıent qatysqan.
AHQO-nyń lısenzııalanǵan krıptobırjalarynda tirkelgen paıdalanýshylar sany 2023 jyly 53 myń bolsa, 2024 jyly 74 myńǵa ósip, byltyr jyl sońynda 140 myńǵa jetken. 2024 jyldyń sońyndaǵy derek boıynsha, AHQO-nyń lısenzııalanǵan krıptobırjalary mynalar – UpBit, Atai Eurazia, intebix, Binance, CaspianEx, Bybt, Delta Da, BigONE, Neyco, Swiftex, OnyxTrade jáne QazDi Limited.
«Sıfrlyq aktıvterdi paıdalaný boıynsha jahandyq úrdister – álemdik qarjy júıesindegi transformasııanyń aıqyn kórinisi. Blokcheın-tehnologııalar, naqty aktıvterdi tokendeýdiń engizilýi jáne steıblkoınder tanymaldylyǵynyń artýy salanyń aıtarlyqtaı áleýetin kórsetedi. Normatıvtik bazany qurý jáne dástúrli qarjymen ıntegrasııalaýdyń nátıjesinde Ortalyq Azııa óńiri belsendi damý jolyna túse aldy», deıdi «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ókili Talǵat Amanbaev.
Afına Mıao BigONE Exchange ókili Afına Mıaonyń aıtýynsha, eń jıi kezdesetin qıyndyq – bank qyzmetine qoljetimdiliktiń tómendigi.
«Qazirgi ýaqytta bankterdiń barlyǵy birdeı sıfrly aktıvter salasyndaǵy kompanııalarmen jumys isteýge daıyn emes. Bizdi olar táýekeli joǵary klıent dep sanaıtyndyqtan bizge shot ashyp berýde de qıyndyq kóp. Tipti is bizdiń krıptobırjaǵa aqsha aýdarý kezeńine jetken kúnde de keıbir bankter qoldaý kórsetpeıdi, sóıtip aýdarym tejelip qalady», deıdi Afına Mıao.
Binance ókilderi de otandyq krıptonaryqtaǵy basty kedergi retinde bank júıesimen ıntegrasııalaý úderisin ataıdy.
«AFSA-nyń bırja men qamtamasyz etilmegen sıfrly aktıvter jáne ekinshi deńgeıli bankter arasyndaǵy yntymaqtastyqty jeńildetý úshin tıisti erejeler men tetikter ázirlegenine qaramastan, engizý úderisi baıaý júrip jatyr. Bank sektorymen ıntegrasııanyń shekteýli bolýy krıptobırjalar úshin fıat-krıpto tranzaksııalaryn óńdeýde úzdiksiz jumys isteýdi qıyndatady», deıdi mamandar.
130-dan astam el sıfrly valıýta múmkindikterin zerdelep jatyr. Qanatqaqty jobany engizgen 36 eldiń qatarynda Qazaqstan da bar. Elimiz sıfrly teńgeni 2025 jyldyń sońyna qaraı engizbek. Qazir otandyq bankterdiń klıentteri sıfrly teńgege baılanǵan vırtýaldy jáne plastık kartalardy rásimdeı alady jáne olardy oflaın nemese onlaın satyp alý úshin paıdalanýyna múmkindik bar. Sondaı-aq Ulttyq bank qazir «Krıptokarta» jobasymen de jumys istep jatyr.
«Sıfrly teńgeniń aıasynda «krıptokarta» ssenarııin damytýdyń perspektıvasyn kórip otyrmyz. Osy turǵyda, sıfrlyq valıýtalar dástúrli qarjy álemi men ortalyqtandyrylmaǵan tehnologııalar arasyndaǵy mańyzdy «kópir» bola alady, kúndelikti ómirde sıfrlyq aktıvterdi paıdalanýdyń qaýipsiz jáne yńǵaıly ádisin qamtamasyz etedi jáne eki qarjy áleminiń sınergııasyna yqpal etedi. Keler jyly júıe tolyq daıyn bolady jáne «krıptokartanyń» alǵashqy ıeleri ony synaqtan ótkize alady», deıdi Ulttyq tólem korporasııasynyń basshysy Bınýr Jálenov.
