Shyntýaıtynda, bordaqylaý alańy 38 gektar jerdi alyp jatyr. Dál qazir eki myńnan astam qara mal bordaqylanyp jatyr. О́zderinde sıyr bolmaǵandyqtan, bordaqylanatyn maldy Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Aqmola oblystarynyń uıymdasqan sharýashylyqtarynan da, jekemenshikten de alady. Sondyqtan tuqymy árqıly. Gereford, áýlıekól, angýs, aqbas, sondaı-aq jergilikti jerdiń tuqymy azyp ketken malyna deıin bar.
– Munda 2019 jyldan beri jumys isteımin, – deıdi «Bıbord» JShS bordaqylaý alańynyń meńgerýshisi Áset Sandýrov, – tórt-bes jylǵy tájirıbede asyltuqymdy maldyń arasynda ózgeden oq boıy táýiri qazaqtyń aqbas sıyry. Birinshiden, óz tabıǵatymyzǵa beıimdelgen. Bordaqylaý alańynda semirtilgen maldar qysy-jazy ashyq aspan astynda turady. Saqyldaǵan sary aıazǵa qyńbaıdy. О́ıtkeni aqbas tuqymdas mal qońyr kúz jetkende qysqa daıyndala bastaıdy. Júni ósedi. Árıne, qysqy merzimde mal azyǵyn 20-30 paıyzǵa kóbeıtemiz. Azyǵy mol bolǵan soń qońdana beredi. Kúnine bir jarym kılo mólsherinde salmaq qosady. Bul táp-táýir kórsetkish.
Áset Bazarbaıulynyń aıtýyna qaraǵanda, mal sharýashylyǵyndaǵy eńbegiń ótelýi úshin asyltuqymdy malǵa ıek artqan jón. Bordaqylaý alańynyń mamandary úsh oblystyń uıymdasqan mal sharýashylyǵy ujymdaryn aralap, ózderi unatqan malǵa kelisimshart jasap, tirideı salmaǵy 250 kılodan kem emesin satyp alady. Al jekemenshiktiń qolyndaǵy birli-jarym maldyń bári birdeı talapqa saı kele bermeıdi. Bordaqylaý alańy alǵan maldyń aǵzasynda kinárat bolsa, qaıtyp ol sharýashylyqtarmen jumys istemeıdi. Bul talaptyń eki jaqqa birdeı tıimdiligi bar. Ǵylymı esep boıynsha qara maldyń tirideı salmaǵy 18 aıdyń ishinde 400 kıloǵa jetýi kerek. Osy ýaqyttyń ishinde mundaı kórsetkishke qol jetpese, jumsalǵan mal azyǵy esebinen shyǵynǵa ushyraıdy. Jekemenshiktiń mundaı kórsetkishke jetý múmkindigi azdaý. Olardyń mal azyǵy bordaqylaý alańyndaǵydaı emes, shóp pen jem ǵana. Al alańda mal aǵzasyna qajetti dárýmen, tuz, bor, súrlem, barlyǵy belgili bir mólshermen eseptelip, ábden aralastyrylyp, baıytylǵan azyq retinde beriledi. Ekinshiden, jergilikti jerdegi maldyń tuqymy ábden azyp ketken.
– Buryn Pýhalskidegi bordaqylaý alańynda jumys istegenimde, – deıdi Áset Bazarbaıuly, – tóńirektegi aýyldarǵa asyltuqymdy buqa satyp alyp berip, eki jyl saıyn aýystyryp, tuqymyn jaqsartýǵa tyrystyq. Aldaǵy ýaqytta bul jerde de osyndaı tájirıbeni júzege asyrý oıymyzda bar. Halyqtyń qolyndaǵy maldyń tuqymy asyldansa ózderine de jaqsy, bordaqylaý alańdary úshin de tıimdi.
Meńgerýshiniń aıtýyna qaraǵanda, bordaqylaý alańyna tapsyrylǵan qara maldyń ár kılosy úshin memleketten sýbsıdııa esebinde 200 teńge tólenedi eken. Tapsyrylǵan maldyń tirideı salmaǵy 250 kılo bolsa, ony 200 teńgege kóbeıtseńiz, qosymsha táp-táýir tabys tabasyz. Osy amal júzege assa, óńirdegi qara maldyń tuqymyn tolaıym jaqsartyp, jiligi tatıtyn tabys tabýǵa ábden bolar edi.
Endigi bir másele, kadr jaıy. Meńgerýshiniń sózinshe, qanshama jaǵdaı jasalsa da, mehanızator tabý mehnat. Jastar jaǵy qara jumysqa kele bermeıdi. Bul máseleni túbegeıli sheshý úshin sońǵy jyldary Krasnoıar selosyndaǵy aýyl sharýashylyǵy kolledjimen shart jasasyp, jumys istep jatyr. Kolledj oqýshylary tájirıbeden ótken kezde jalaqylary tolyq tólenedi. Osyndaı qamqorlyqtyń nyshanyn sezgen túlekter turaqty jumysqa ornalasyp ta jatyr.
Bordaqylaý alańy mal azyǵy úshin egistik alqabyn baptap otyr. Dándi daqyldarmen birge kópjyldyq ekpe shóp egip, shabyndyq jerdi jaqsartpaq. Byltyr alǵash ret egipti. Eger jer kólemi kóbeıse, ekpe shóp egý alqaby keńeıe túspek. Kese-kóldeneń turǵan bir másele – jaıylymdyq jerdiń joqtyǵy. Jer bolsa asyltuqymdy sıyr baqpaq. Sonda óz tóli esebinen-aq, bordaqylaý alańyn toltyrar edi.
Aqmola oblysy
