Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Repetıtor qyzmetine júginý sebebin ustazdar qaýymy «synypta oqýshylardyń kóptiginen» dese, ata-analar «ýaqyttyń joqtyǵynan» deıdi. Eki pikirdiń de jany bar. Baýyr eti balasy úshin áke-sheshe baryn berýge daıyn. Ásirese mektep bitirer tusta synaqtan sátti ótýi úshin aıanyp qalmaıdy.
Astana qalasynyń turǵyny Jibek Ospanova byltyr mektep bitirgen qyzyna az qarjy jumsamaǵanyn aıtady. Áıteýir abyroı bolǵanda úmiti aqtalyp, grantqa oqýǵa túsipti.
«Qyzym UBT-ǵa daıyndalý maqsatynda eki túrli kýrsqa qatysty. Biri – onlaın, ekinshisi – oflaın. Onlaın sabaǵy 2 aıǵa sozyldy. Baǵasy 150 000 teńge. Biraq nátıjesi meniń de, qyzymnyń da kóńilinen shyǵa qoımady. Odan soń oflaın kýrsqa «Qazaqstan tarıhy» páninen qatysyp, testileýden joǵary ball jınaı bastady. Oqý aqysy aıyna 10 000 tg boldy. Menińshe, tereńdetip oqytýdyń paıdasy bolmasa, zııany joq. Sol úshin bar tapqanymyzdy aıamadyq. Abyroı bolǵanda úmitimiz aqtalyp, UBT-dan 127 ball jınady. Sondaǵy qýanǵanymdy kórseńiz ǵoı», deıdi J.Ospanova.
Al L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti Aıajan Dáýrenbektiń aıtýynsha, grantqa túsý úshin repetıtorǵa júginip, kýrsqa qatysý shart emes.
«Oqımyn degen balaǵa barlyq bilim kitapta tur. Testileýdegi suraqtar da oqýlyqtan alynady. Sondyqtan ár oqýshy repetıtorǵa jalynbaı-aq, kýrs izdep sabylmaı-aq mektep baǵdarlamasyndaǵy oqýlyqtardy tolyq oqyp shyqsa jetkilikti. Artyq shyǵyndalýdyń da qajeti joq. Qazir oqýshylardyń qosymsha oqý ortalyǵyna jappaı baratynyna tańǵalamyn. Áýeli ózi tyrmysyp, daıyndalyp kórgeni durys qoı. Biz úıde úsh aǵaıyndymyz. Úsheýmiz de UBT-ǵa ózimiz daıyndaldyq. Nátıjesinde, testileýden 118, 119, 120 ball aldyq. Sondyqtan grantqa túsýge repetıtorǵa júginýdiń qajeti joq», deıdi A.Dáýrenbek.
Biraq barlyq oqýshy Aıajan sekildi bolsa qanekı? Muǵalim de, repetıtor da sabaqty mektep baǵdarlamasy sheńberinde ótedi. Tek ony bir oqýshy birden uǵyp alady, ekinshisine qabyldaý qıynǵa soǵady. Sol ekinshi jaǵdaıda repetıtordyń qajettigi týyndap jatady.
Osy oraıda «Nátıje» oqý ortalyǵynyń negizin qalaýshy, repetıtor Alýa Jóndibaıqyzymen tildestik.
«Jeti jyl boıy osy salada qyzmet etip kelemin. 1-5 synyp oqýshylaryn matematıka, aǵylshyn tili pánderinen daıyndaımyn. Bir qyzyǵy, buryn bizge bilimin shyńdaı túsý úshin óte daryndy oqýshylar nemese qataryna ilese almaıtyn úlgerimi tómen balalar keletin. Al qazir ortasha deńgeıdegi oqýshylar da oqý ortalyǵyna kelip jatady. О́ıtkeni ata-analar balasyn kóshten qaldyrǵysy kelmeıdi. «Mekteptegi muǵalim oqýshynyń meńgere almaǵan taqyrybyn jeke qalyp túsindirýge tıis» dep oılaıdy kópshilik. Biraq qanshama oqýshynyń árqaısysymen jeke dara jumys isteý muǵalimge múmkin emes. Odan bólek ózge synyptaǵy sabaǵy taǵy bar. Osyndaıda repetıtormen jumys taptyrmaıtyn sheshim bolsa kerek. Bul bolashaqta bilimdi maman ıesiniń qalyptasýyna úlken septigin tıgizedi. Desek te anasy nemese ákesi bir mezgil balasynyń úlgerimin qadaǵalaǵany durys. Ata-analardyń aıtýynsha, ózderi aǵylshyn tilin bilmegen soń balalaryn úıde oqytý qıyn nemese jumystan bosaı almaıdy. Osyndaıda repetıtorǵa júginse nesi aıyp? Onyń ústine tildi tereń meńgerý – zaman talaby. О́zim aqshadan buryn sapaly bilim berýdi kózdeımin. Shúkir, ata-analar nátıje kórgenderin aıtyp, rahmetterin jaýdyryp jatady», deıdi Alýa Jóndibaıqyzy.
Qazir úlken qalalarda ǵana emes, shaǵyn shaharlar men aýdan ortalyqtarynda da qosymsha bilim berý uıymdary jetip artylady. Tipti tańdaý jasaý qıyn. О́ıtkeni ata-analar balalaryn UBT-dan bólek, Nazarbaev zııatkerlik mektepteri, Bilim-ınnovasııa lıseıleri, «Daryn» sekildi mamandandyrylǵan mektepterge daıyndaý maqsatynda qosymsha bilim beretin ortalyq izdeıdi. Buryndary repetıtor degen dúnıeniń áli aýqymy arta qoımaǵan tusta muǵalimder daryndy ıakı úlgerimi nashar oqýshylardy sabaqtan soń alyp qalyp, keıde bos ýaqytynda mektepke nemese úıine shaqyryp alyp oqytatyn. Olar muny esh aqy talap etpeı-aq, ustazdyq boryshym dep uǵatyn. Sebebi pedagog aldyna kelgen oqýshynyń ózine berilgen amanat ekenin biledi, jaýapkershilikti sezinedi. Qazir de bar bilgen-túıgenin shákirtiniń boıyna darytýǵa tyrysatyn, ustazdar jeterlik. Solardyń biri – Astana qalasyndaǵy №74 mektep-gımnazııanyń bıologııa páni muǵalimi Farıda Amanǵalıeva.
«Keıbir ata-analar balanyń qolyn bos qylmaý maqsatynda nemese qulaǵynyń tynyshtyǵy úshin repetıtorlardyń bilim-biligine qaramaı, jarnamaǵa senip, «al daıynda» dep bere salatyny bar. Bala olarǵa emes, ata-anaǵa kerek. Odan soń, mekteptegi bilim men daıyndyq ortalyqtaryndaǵy ázirlik oqýshyny ekiudaı oıǵa qaldyrmaýy tıis. Repetıtorlyqpen bala oqytý isin jetildiremiz dep memlekettik mektep pen onda qyzmet etip jatqan ustazdardyń bedelin túsirip almaýdy birinshi kezekte oılastyrý qajet. Jaldamaly muǵalimge birjaqty kózqaraspen qaraýǵa bolmaıdy. Onyń taǵy bir kóleńkeli tusy, oqýshylardyń ózdiginen bilim alýǵa degen qulshynysy azaıyp, únemi basqanyń kómegine júginýge ázir turady. О́z-ózine senimi joǵalatyny taǵy bar. Synypta berilgen tapsyrmany oryndaǵan sátte onyń durys-burystyǵyna kúmánmen qaraıtyn ádet paıda bolady. Oqýshylardyń repetıtorǵa júginýi – mektep júıesiniń álsizdigin bildirmeıdi. Bul – ata-ananyń tym joǵary talap qoıýynan týyndap otyr. «Balam «5» degen baǵaǵa emes, «+5» degen baǵaǵa oqysa eken» deıdi olar. О́zim oqýshylarymnyń repetıtorǵa barǵanyn kórgenim joq. Eńbek etip júrgen mektebimde tájirıbeli ustazdar jeterlik. Barlyǵy 45 mınýttyq sabaqqa úlken daıyndyqpen keledi. Standart boıynsha taqyrypty túgel qamtýǵa barymyzdy salamyz. Oqýshynyń sabaqta túsinbegen taqyrybyn qosymsha saǵat kezinde túsindiremiz», deıdi F.Amanǵalıeva.
Al «Juz40_online» bilim berý ortalyǵynyń muǵalimi Batyl Janbolattyń aıtýynsha, 2017 jyldan beri jalpy bilim beretin orta mektepti Ulttyq biryńǵaı testileý nátıjesi jaýapkershiliginen alyp tastaǵaly oqý ortalyǵyna suranys tipti artqan.
«Iá mektepte talapshyl muǵalimder bar. Biraq aılyǵyn alyp otyrǵan negizgi jumysyna selqos qarap, qyryq bes mınýt ýaqytynyń «aman-esen» ótkenine qýanatyn, esesine repetıtorlyq qyzmetke bel sheshe kirisetin muǵalimder de az emes. Tipti ol aqyly qyzmetpen aınalyspaýy da múmkin, biraq muǵalimniń jaýapkershilik júgin sezinbeı, durys jón siltep, bilim bere almaýynan da ata-ana aqy tólep, balasyn repetıtorǵa oqytýǵa májbúr bolyp jatqan joq pa? Bul – búgingi bilim salasyndaǵy «kúıip» turǵan máseleniń biri. Oqý ortalyqtary qajettilikten paıda boldy. Sol úshin de onyń baǵasy jyldan-jylǵa artyp keledi. Suranys ta joǵary. Máselen, bizdiń kýrstyń baǵasy aıyna 32 000 teńge. Bul – bir pánnen ǵana daıyndalamyn degen oqýshyǵa usynylǵan baǵa. Al eger bir aıda tórt pándi qatar oqımyn dese, oqý aqysy – 70 myń teńge. Eń bastysy, biz ata-ananyń da, oqýshynyń da senimine ıe boldyq. Osy oraıda byltyrǵy UBT-da eń joǵary ball jınaǵan Jannur Eńsebek bizdiń kýrstyń túlegi ekenin maqtanyshpen aıtqym keledi», deıdi B.Janbolat.
Taǵy bir aıta keterligi, pandemııa kezinde qashyqtan oqytý qarqyn aldy. Áýelde «Onlaın bilim berý» degenge kúmánmen qaraıtyndar kóp edi. Al qazir tıimdisi osy deıtinder de barshylyq. «Sabaq online» oqý ortalyǵynyń muǵalimi Tomırıs Shamshıdenqyzynyń aıtýynsha, munyń sebebi – oqýshylardyń bolashaq mamandyǵyn kesh tańdaýynda.
«Bilim alýshylar mektep aıaqtaýǵa taqalǵan ýaqytta tańdaý pánderin ústirt tańdap, tez arada nátıje shyǵaratyn myqty kýrs izdeýmen álektenedi. Sol úshin olarǵa tıimdisi – testileýge shuǵyl daıyndaýǵa mashyqtanǵan oqý ortalyqtary. Ekinshi bir sebep, ózgelerdiń kýrs arqyly jetistikke jetýin kórip, ata-analar men balalar bizge senim bildiredi», deıdi T.Shamshıdenqyzy.
Aıtyp-aıtpaı nemene, spıkerlerdiń aıtqan pikiri óz mánimen qundy. Muǵalim oqýlyq desek, repetıtor sol oqýlyqtyń hrestomatııasy sekildi. Birin-biri tolyqtyryp otyrady. Bilim salasynyń kommersııalanýy órge shyǵara ma, orǵa jyǵa ma? Kesimdi pikir aıtý qıyn, tóreshimiz – ýaqyt deıik. Biraq bir anyǵy, balanyń bolashaǵyna eń áýeli ata-ana jaýapty ekenin esten shyǵarmaǵanyz lázim.
