Soǵys týraly syr shertetin qarııalar úshburysh hattardy saǵyna, sarǵaıa tosatynyn aıtýshy edi. Kóz kórip, qulaq estimegen alystaǵy maıdan dalasynan qustyń qanatyndaı bolyp jetetin úshburysh hattar úmit otyn jandyryp, kókirekterine qýanysh uıalatatynyn aıtýshy edi. Dorbasyn arqalaǵan poshta tasýshynyń qarasyn kórgende ekiudaı sezim bıleıdi eken. Maıdanda júrgen jarynyń nemese balasynyń aman-esenin jetkizetin, qolyńa ustaǵanda ystyq lebimen alaqanyn órteıtin úshburysh hat bola ma, álde muzdaı sýyq qara qaǵaz kele me? Al úshburysh hattar tym-tym qymbat edi.
Oblys ortalyǵyndaǵy Málik Ǵabdýllın mýzeıinde maıdan dalasynan jazylǵan úshburysh hattar saqtalǵan. Jalǵyz hat qana emes, kóptegen maıdangerdiń ómirderegi, joryqty joldardaǵy eren erligi hattalypty. Myna bir hattardy 1941 jyly Aqmola oblysy Molotov aýdanynyń áskerı komıssarıatynan attanǵan Sarshat Aıtpaev jazǵan eken. Bir jaqsysy, maıdanger týraly birshama derek te bar. Aldymen sol jaıynda aıta ketelik. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta erligi úshin ekinshi dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattalǵan Sarshat Qastollauly Ýkraına, Belorýssııa, Latvııa aımaǵyn basqynshy jaýdan azat etýge qatysqan. Qorda saqtalǵan kóne jazbalardy da oqydyq.
Maıdangerdiń balalyq shaǵy Kóksheniń jýsandy dalasynyń tósinde ótken. Zaıyry bala bolyp balkúlkili kúnderin baqyt qushaǵyna shomylyp ótkize almasa kerek. Ákesi Qastolla men anasy Bınardyń shańyraǵynda 12 bala ómirge kelgen. Ata-anasy baýyr eti balalaryn aman-esen ósiremiz dep qanshama talpynǵanymen, aýzyn arandaı ashyp kelgen ashtyqtyń sheńgelinen qutqara almapty. Aman qalǵan sońǵy urpaǵy – Sarshat ata. Maıdanger bylaı dep syr shertipti: «Sol tustaǵy kóptegen qurbym tárizdi men de jarty qursaq bolyp, ıinim jartylaı jalańash ómir súrdim. Árıne, ata-anamnyń mahabbaty mol edi. Áıtse de biz erkelep kórgen joqpyz. Bir ýys bıdaıdyń ózi baǵa jetpes baılyq boldy. О́zek jalǵar nápaqa tabý úshin qabyrǵamyz qatyp, býynymyz bekimeı jatyp jumysqa aralastyq. Aýyr-jeńilin tańdaǵan joqpyz».
1941 jyly maıdan dalasyna attanǵan, ózi ǵana emes, ákesi de bir-birin bes jyldan keıin soǵys bitken soń ǵana kórgen. Sum soǵys erte eseıtken. Maıdangerdiń ózi shaıqas dalasyn bylaı sýrettepti: «Bireýdiń ajaly oqtan bolsa, endi bireýler tus-tusymyzdan jarylǵan bombadan ólip jatty. Tipti úıdiń qabyrǵasy nemese qulaǵan aǵash basyp mert bolǵandary qanshama. Al ashtyq she? Jaýmen birge jaǵadan alǵan dushpan sol edi. Ábden dármenimiz quryp, qolymyzdaǵy qarýdy kóterýge kúshimiz jetpeı qalatyn. Syzdy okoptyń túbinde ashtan buratylyp jattyq. Ondaıda tipti kóziń qaraýytyp ketedi eken. Birde áldebir derevnıany azat ettik. Bala kezimnen jurttyń azyq-túligin qaıda saqtaıtynyn bilýshi edim. Ot-jalynǵa oranǵan úı túgel janyp bolǵan soń jertólesin taýyp alyp, jartylaı janǵan qaqpaǵyn ashyp jibersem, ishi kartopqa tolyp tur eken. At basyndaı altyn tapqandaı qýandyq. Mine, jaratqan ıeniń syıy. Sol jartylaı kúıgen kartop talaı ózegi talǵan qarýlastaryma yryzdyq boldy. Áli kúnge deıin dámi aýzymnan ketpeıdi».
Maıdangerdi qarýlastary «seni ajal oǵy ala almaıdy» dep qanattandyrady eken. Shynynda da, maıdan dalasynda áldeneshe ret jaralanǵan. Rıgany basqynshy jaýdan azat eterde dál janynan bomba jarylypty. Maıdanger jarylys ekpinimen ushyp ketip, qazylǵan orǵa kúmp ete túsken. Bar denesi siresip qalypty. Des bergende janynan ótip bara jatqan medısına qyzmetkeri kórip qalyp, topyraqty arshyp, qutqaryp alǵan. Áýeli keýdesinde jany bar ma, joq pa, sony kórse kerek. Júregi soǵyp jatqanyn ańǵarǵan soń emdeý bólimine jetkizgen.
Jeńisti Berlınde qarsy alypty. Sol sátte jazǵan haty da saqtalǵan. Týǵan jerin saǵynǵan maıdangerdiń saǵynysh sezimi ábden sarǵaıtyp jibergendeı sap-sary. Kim bilsin, bálkim kóz jasy da sińgen shyǵar.
Maıdan dalasynan oralǵan soń eńbekke aralasqan. Aıtpaqshy, Sarshat kele jatyr dep estigen aýyldastary ebil-debil jylap, áıelder jaǵy kóz jastaryna erik berip, qarsy alǵan. Qushaqtaryna basqan. Aımalap súıgen. Onyń aldynda keshe kóz aldynda maıdanǵa attanǵan azamatty tanymaı qalsa kerek. Bir kezdegi uzyn boıly, qoıý qara shashty, kúlimsirep turatyn bozbalanyń ornynda bet-júzin ájim basqan, júzin kúıik shalǵan tipti eresek adam tur.
Maıdan dalasynan oralǵannan keıin aǵash ustasy bolyp eńbek etken. Toǵyz bala tárbıelep ósirgen. Atamyzdan taraǵan urpaqtyń boıynda úshburysh hattyń ishinde tunǵan mahabbat lebi búginge deıin júrgen shyǵar-aý.
Kókshetaý
