Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetine súıensek, keıingi jyldary elimizde jalpy medısınalyq qyzmet kórsetý sapasy birshama artqan. Degenmen úlken qalalardaǵy emhanalarda emdelýshilerdiń kóptiginen, qabyldaý ýaqyty jıi buzylyp, uzartylyp otyrady. Emhanalar aı saıyn orta eseppen 2 000-ǵa jýyq qabyldaý jasaıdy. Biraq keı dárigerge qaralý úshin 2-3 apta kútýge týra keledi. Bul ásirese shuǵyl medısınalyq kómekke muqtaj naýqastarǵa qıyndyq týǵyzady.
«Elektrondy úkimet» júıesi engizilgeli birshama ýaqyt ótse de, Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda (HQKO) da kezek máselesi áli de ózekti. HQKO-da kúnine 10 000-nan astam adamǵa qyzmet kórsetiledi. Alaıda qyzmet kórsetý merziminiń sozylyp ketýi men jumys ýaqytynyń shekteýli bolýy kóptegen turǵynnyń oryndy narazylyǵyn týdyryp jatady.
HQKO-da bir qyzmet kórsetýge ortasha eseppen 15–20 mınýt ýaqyt ketedi. Kópshilik turǵyndar aldyn ala onlaın brondaý múmkindigin paıdalanbaıdy, bul kezek máselesin sheshý múmkindigin qıyndatady. Qyzmetkerlerdiń tapshylyǵy, bıýrokratııalyq rásimderdiń kúrdeliligi uzaq kezek kútýge májbúr etedi. Qoǵamdyq oryndardaǵy kezek máselesin sheshý maqsatynda birneshe jańa tehnologııa qoldanylyp keledi.
IT mamany, fullstack baǵdarlamalaýshy Ábdihalyq Alpamys bul jóninde: «HQKO mobıldi qosymshasy arqyly aldyn ala oryn brondaýǵa bolady. Joba qyzmet sapasyn arttyrýǵa, ýaqyt shyǵyndaıtyn kezekti joıýǵa kómektesedi. Sonymen qatar kólik júrgizý kýáligin alý úshin tapsyrylatyn emtıhanǵa aldyn ala onlaın brondaýǵa múmkindik bar. Elektrondy kezek júıeleri de tıimdiligin kórsetip otyr. Mysaly, júk tasymaldaý salasyna engizilgen «CarGoRuqsat» júıesi ótkizý beketterindegi keptelisterdi azaıtyp, kólik aǵynyn ońtaılandyrýǵa baǵyttalǵan. Almaty qalasynda Citix kompanııasy qalalyq ınfraqurylym jónindegi derekterdi jınap, joldardyń jaǵdaıyn, jol belgilerin, basqa da ınfraqurylym elementterin baqylap, qyzmetterdiń tıimdiligin arttyrýǵa kómektesetin Shark qurylǵysyn engizip jatyr», deıdi.
Mobıldi qosymshalar men onlaın platformalardy qoldanýdyń basty paıdasy: birinshiden, ýaqytty únemdeıdi, qyzmetterdi onlaın alý, aldyn ala brondaý arqyly adamdar ýaqytyn tıimdi paıdalana alady; ekinshiden, kezekti azaıtady, qyzmet kórsetý oryndaryndaǵy júktemeni tómendetedi; úshinshiden, aqparatty qoljetimdi etedi, qyzmetter týraly aqparatty qalaǵan ýaqytta, kez kelgen jerde alý múmkindigi artady.
Á.Alpamys keleshekte kezek kútý júıesin ońtaılandyratyn tyń tehnologııa engizýdi usynady. «Jasandy ıntellekt negizindegi boljaý júıeleri qyzmet kórsetý oryndaryndaǵy júktemeni aldyn ala boljap, resýrstardy tıimdi bólýge múmkindik beredi. Blokcheın tehnologııasy kezekke turý úderisiniń ashyqtyǵyn arttyryp, derekterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Internet málimetteri (IoT) sensorlar arqyly naqty ýaqyt rejiminde derekter jınap, kezek kútý ýaqytyn qysqartýǵa kómektesedi. Sonymen qatar HQKO men salyq organdary sııaqty oryndarda arnaıy beınematerıaldar jasap, onlaın kezekke qalaı turý kerektigin kórsetý qajet. Bul óz kezeginde halyqtyń ýaqytyn únemdeıdi, kezek máselesin sheshýge kómektesedi».
Qoǵamdyq oryndardaǵy kezek máselesi áleýmettik teńsizdikke de ákep soǵýy yqtımal. Kezekke turý kezinde keıbir azamattar «tanys-bilis» arqyly nemese erekshe mártebesi bar adamdardyń kómegimen kezekten attap ketedi.Mysaly, iri megapolısterde birqatar qoǵamdyq orynda, ásirese medısınalyq mekemelerde, «kezekke turýdyń arnaıy erejeleri» bar ekeni jıi aıtylady. Mundaı jaǵdaı qoǵamda keleńsizdik pen ádiletsizdik sezimin órshitedi.
Qoǵamdyq oryndardaǵy kezek máselesin tıimdi sheshýde barlyq taraptardyń yntymaqtastyǵy, sondaı-aq zamanaýı tehnologııalar men júıeler kóptep engizilýi qajet. Eń bastysy, bul máseleni sheshý barysynda halyqtyń qajettilikteri men áleýmettik teńsizdikti eskeretin ádiletti júıe qalyptastyrý kerek.
Aıaýlym BAIJANOVA,
Q.A.Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń stýdenti
