Dál osy tusta dúnıeniń ár túkpirinde dúrbeleń bastalǵandaı kúı keshti. О́ıtkeni álemniń «múmkindikter eline» sát saıyn aǵylyp jatqan zańsyz mıgranttardyń mazasy qashyp, saly sýǵa ketip, beti qaıtyp qalǵandaı boldy.
Aldymen AQSh bıligi Meksıkamen aradaǵy shekarada tótenshe jaǵdaı jarııalap, kúshtik qurylymdarǵa shekarany «mórlep» jaýyp tastaýdy buıyrdy. Ol az deseńiz, osyǵan deıin kúshinde bolǵan AQSh-ta týǵan mıgranttardyń balalary amerıkalyq azamat bolyp sanalatyn zań normasynyń da taǵdyry qyl ústinde tur. Tramp bıligi bul tájirıbeni de toqtatatynyn málimdegen. Alaıda eldegi 22 shtattyń, sondaı-aq Kolýmbııa okrýgi men San-Fransısko qalasynyń jetekshi prokýrorlary bas kóterip, bul jarlyqty eldegi adam quqyqtary qaǵıdatymen tarazylap, onyń kúshin joıý bastamasymen sotqa júgindi.
Al elge zańsyz kirgenderdiń barlyǵyn jappaı deportasııalaıtyny týraly Tramptyń ýádesi shyndyqqa aınaldy. Ulyqtaý rásiminen keıin kún qurǵatpaı-aq arnaıy organdar jaqyn tóńirektegi elderden kelgen zańsyz mıgranttardy ustap, áskerı ushaqtarmen eline asyryp jiberdi. Biraq óz azamattary toly sondaı ushaqty Kolýmbııa bıligi qabyldamaı qoıyp, minez kórsetpek bolyp edi, AQSh-tyń sanksııa týraly aıbatynan keıin raıynan qaıtty. Tipti jýyrda Kolýmbııa prezıdenti patrıottyq turǵyda úndeý jasap, AQSh-ta júrgen otandastaryn elge kelip eńbek etýge shaqyrdy.
Osydan keıin aqparat aıdyny men áleýmettik jelide qazaqstandyqtardyń deportasııasyna qatysty da muhıttyń arǵy betinen jetken jańalyq jeldeı esti. Nege ekeni belgisiz, amerıkalyq «Fox News» saıtynda byltyr 11 jeltoqsanda jarııa bolǵan aqparat araǵa aıdan asa ýaqyt salyp otandyq saıttardyń azyǵyna aınaldy.
BAQ pen áleýmettik jelilerde AQSh-tyń jańa prezıdentiniń saıasatyna baılanysty sol elde zańsyz júrgen myńdaǵan mıgrant deportasııalanady degen aqparat keńinen tarady. Alǵash bolyp «Fox News» taratqan sol materıalda deportasııaǵa jatatyn mıgranttardyń arasynda 369 otandasymyzdyń da bar ekeni aıtylady. Biz de «Fox News»-ti aqtaryp otyryp, amerıkalyq basylymnyń materıalyndaǵy tizimde Qazaqstannyń 369 azamaty deportasııaǵa ilikkeni ras ekenine kóz jetkizdik. Biraq bul materıal Baıdenniń bılik quryp turǵan tusynda shyqqanyn eskersek, Traptyń saıasatymen múldem úılespeıdi. Iаǵnı 369 otandasymyzdyń deportasııasy Tramptyń jarlyǵy shyqqanǵa deıin sheshilip qoıǵan. Osy jaǵdaıǵa qatysty Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Aıbek Smadııarov ta pikir bildirip, aqparattyń aq-qarasyn naqtylap berdi.
– «Fox News» bul jańalyqty 2024 jylǵy 11 jeltoqsanda jarııalanǵandyqtan ol aqparat AQSh-tyń jańa kóshi-qon saıasatyna esh qatysy joq. Ekinshiden, amerıkalyq kóshi-qon organdary bizdiń zańsyz júrgen azamattarymyzdyń ustalý faktileri týraly bizge habarlamaýy múmkin. Bul AQSh-ta zańsyz júrgenderdiń bárine qatysty. Qazaqstan azamattary úshin eshqandaı erekshelik bolmaıdy. Biz olardyń qaıda ekenin jáne zańsyz ımmıgranttarǵa qandaı sheshim qarastyryp jatqanyn rastaı da, joqqa da shyǵara almaımyz. Deportasııa degen – bir memleketten jaǵymsyz tulǵany májbúrlep shyǵarý. Mundaı deportasııalaý – árbir memlekette kúnde júzege asyrylyp jatqan qalypty is-shara. Sondyqtan zańsyz kelgen basqa eldiń azamattaryn shekaradan ótkizbeı nemese zańsyz júrgen tulǵalardy deportasııalasa, ol týraly sol eldiń bıligi elshilik nemese konsýldyqqa habarlaýǵa mindetti emes, – deıdi A.Smadııarov.
Al AQSh-qa Grın karta, ıaǵnı zańdy jolmen barǵan otandasymyz Azamat Temirbekov prezıdent Tramptyń mundaı saıasatyn qoldaıtynyn jetkizdi.
– Men mundaı talapty qoldaımyn. Sebebi ózim Grın kartamen kelgendikten kez kelgen jerde jumys isteı alamyn. Degenmen keıingi jyldary neshe túrli jolmen kirip ketken zańsyz mıgranttar mundaǵy jalaqynyń deńgeıin tym túsirip jiberdi. Iаǵnı jumyssyz júrgender tómen jalaqyǵa birden kelise ketedi. Al bul jumys berýshige de tıimdi. Sol zańsyz kelgen mıgranttardyń kesiri jergilikti halyq pen zańdy kelgen mıgranttarǵa da tıip jatyr. Solardyń kesirinen jergilikti amerıkalyqtardyń mıgranttarǵa degen kózqarasy durys bolmaı tur. Olar mıgranttar zańdy jolmen keldi me, zańsyz keldi me – bas qatyrmaıdy, bárine birdeı qaraıdy. Al Donald Tramptyń kóshi-qon saıasatyn retteı me degen úmitti uıalatyp otyr, – deıdi Azamat.
Bul másele boıynsha elimizdiń AQSh-taǵy elshiligi de sonda júrgen otandastarymyzǵa arnap shuǵyl málimdeme jasap, resmı ınternet resýrstarynda habarlandyrý jarııalady. Onda elshilik Amerıka Qurama Shtattary shekara qaýipsizdigin nyǵaıtý jáne zańsyz kóshi-qondy azaıtý maqsatynda mıgrasııalyq saıasatyn barynsha qatańdatqanyn eskertti.
«Shekara qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa, zańsyz mıgrasııany azaıtýǵa baǵyttalǵan sharalar elge zańsyz kelgen sheteldikterge (vızasyz kelgen jáne turaqty turýǵa ruqsaty joq azamattar) jáne AQSh-ta zańsyz júrgen mıgranttarǵa qatysty bolyp otyr. Qamaýǵa alý jáne elden shyǵarý syndy májbúrleý sharalarymen qatar, AQSh-qa qaıta kirýge shekteýler engizilip, sondaı-aq áleýmettik kómek, jumys isteýge ruqsat beretin qujattar men basqa da áleýmettik jeńildikterdi joıý qarastyrylyp otyr», delingen elshilik aqparatynda.
Sondaı-aq Qazaqstan elshiligi AQSh bıligi zańsyz negizde júrgen sheteldikterge elden óz erkimen ketýge múmkindik berip otyrǵanyn eskertti.
«Bul shara Qazaqstan azamattarynyń deportasııaǵa ushyraý qaýpin azaıtýǵa jáne onyń saldarynan bolashaqta AQSh vızasyna ótinish bergende el aýmaǵyna kirýge tyıym salynýynan saqtanýǵa kómektesedi», degen elshilik ókilderi taǵy da engizilip jatqan birqatar ózgeristi atap ótken.
Máselen, «Meksıkada qalyńyz» saıasaty qaıta engizilgen. Iаǵnı mıgranttar jáne saıası baspana suraıtyndar mıgrasııalyq sotqa shaqyrǵanǵa deıin Meksıkada qalýǵa mindetteledi. Al «Usta da jiber» (catch and release) sharasy toqtatylypty. Bul – AQSh shekarasynan zańsyz ótken mıgranttar isi qaralmaıynsha qamaýda bolady degen sóz. Olardy arnaıy ortalyqtarǵa qamaıdy nemese birden kelgen elderine qaıtarady. Sonymen qatar azamattar úshinshi elderge de jiberilýi múmkin (mysaly, «Meksıkada bolý» baǵdarlamasy boıynsha). Sondaı-aq AQSh-qa kirýge aldyn ala jeńildikter qarastyrylǵan «CBP One» mobıldik qosymshasy da jumysyn toqtatypty.
