Bóktergi – elimizdiń ormandy dala aımaqtarynda, Jaıyq, Ertis boıynda mekendeıdi. Keıbir tusta Altaıdyń arǵy-bergi betinen de ushyrasyp qalady. Dene turqy 30 sm shamasynda, salmaǵy – 130-200 g.
Basty sıpaty – jon arqasynyń qaýyrsyndary qara-kókshil, sur keledi. Qanattarynyń ishki jaǵy kóldeneń aq jolaqtarmen kómkerilgen. Tumsyǵynyń túbi sary túspen boıalǵandaı bolyp kórinedi.
Bóktergi – jyl qusy. Bizdiń jaqqa naýryz-sáýir aılarynda ushyp keledi de, aǵash basyna uıa salady. Jumyrtqa sany 2-den 6-ǵa deıin bolady. Bir aı shamasynda balapan basyp shyǵarady. Kúzdiń basy qyrkúıek-qazan aılarynda jyly jaqqa ushyp ketedi.
Baıólkelik etnograf – ǵalym marqum Bıqumar Kámalashulynyń «Qazaqtyń salt-dástúrleri» eńbeginde: «Bóktergi – kemirýshilerdi qurtatyn jyrtqysh qus. Qazaq bóktergini qolǵa úıretip, egindik jaıylymnyń zııankesterin úrkitip, ustatyp joıady. Bóktergi kishirek jyrtqysh qustarǵa jatady. Qazaqtyń kishirek qyran qustarmen ań-qus aýlaý dástúrinde bókterginiń de ózindik alar orny bar», depti.
Qazaq qusbegileri bóktergini qyran sháýliler qataryna qosa bermeıdi. Mysaly, Aqan seri «Syrymbet» atty áninde:
«Aýlyń qonǵan Syrymbet salasyna,
Ǵashyq boldym aqsuńqar balasyna.
Bıdaıyqqa laıyq qalqa bala,
Bóktergige qor bolyp barasyń ba...»
dep shyrqasa halyq áninde: «Lashyn qusqa laıyq qalqa bala, Bókterginiń ilindiń tyrnaǵyna» dep bul qusty kemsitińkirep aıtatyny bar. Sondaı-aq
«Bıdaıyqqa laıyq qaraǵym-aı,
Bóktergige qor bolyp barasyń-aý»,
degende jartykesh shýmaq bar.
Joǵarydaǵy jyr shýmaqtaryna qaraǵanda, qazaq qusbegileri qoldanǵan sháýli saıat qustary arasynda eń nashary osy qus.
