Biraq bizdiń búgingi áńgimemiz ol shyǵarma jaıynda emes. Babalarymyz úshin jýsan Otanǵa degen saǵynysh pen mahabbattyń sımvoly bolǵan edi. Búgingi tańda da qasıetti jerimizdiń qasterli ósimdigine degen ińkárlik ózgermegenin biz jat jerden jumaq izdep Sırııaǵa attanyp, keıin týǵan jerge oralýdy ańsaǵan azamattarymyzdy elge qaıtarý operasııasyna «Jýsan» dep aıdar taqqanda taǵy bir kóz jetkizdik. Gýmanıtarlyq operasııaǵa mundaı ataýdy kim qoısa da, qazaqtyń arǵy-bergi tarıhynan habary bar, ultshyl ári memleketshil tulǵa ekenin kórsetkendeı.
Bizdiń qolǵa qalam alýymyzǵa «Jýsan» operasııasynyń 2021 jylǵy kezekti kóshimen elge oralǵan azamattyń anasynyń Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa jazǵan haty túrtki boldy. Aqtóbe qalasynyń turǵyny Altynaı Erbólekova uly Estaı Orynbaev pen kelini Botakóz Qosymbetovanyń eki balasyn alyp, «halıfat quramyz» degen jalǵan uranǵa aldanǵan nópirmen birge Sırııaǵa attanǵanyn jazady.
«Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly! Sizdiń basshylyǵyńyzben, qoldaýyńyzben 2021 jyly «Jýsan-5» operasııasymen elge qaıtarylǵan azamattyń anasymyn. Siz bılikke kelgennen keıin izdeý salynyp, sonyń nátıjesinde, 2021 jyldyń aqpan aıynda tabylyp, elge qaıtaryldy. Bul memleketimiz úshin kezekti qaıyrymdylyq is-sharasy bolsa, biz – ata-anasy, otbasy, baýyrlary, týǵan-týystary úshin óte qýanyshty jańalyq boldy. Osyndaı kóregendikpen úzilgen úmitimizdi jalǵadyńyz. О́mirge degen qulshynysymyzdy arttyryp, elimizdi qasterleıtin, maqtan tutatyn dárejege jetkizdińiz», dep jazady ol.
Onyń aıtýynsha, Sırııaǵa baryp, sodyrlar qataryna qosylǵan uly elge kelgen soń zań aıasynda tergelip, qazir abaqtyda jazasyn ótep jatyr. Ulynyń osylaı shalys qadam jasap, tar qapasqa qamalǵanyna nalysa da, qamkóńil ana kelini men nemereleriniń jat jurtta qalmaı, týǵan jerge tabany tıgenine shúkirshilik etedi.
«Bul shara búkil álemge jaıylyp, jasaǵan isterińizden barlyq el úlgi aldy. Sizdiń durys júrgizilgen sapaly, sanaly saıasatyńyzdyń arqasynda qanshama ata-ana, balalar alǵysyn aıtyp jatyr. Ári qaraı da elimizdi osyndaı bilgirlikpen basqarýyńyzǵa tilektes bolyp, analyq alǵysymdy bildiremin. Alla qalasa, elimizdiń bolashaǵy da zor bolaryna senimdimiz», deıdi Prezıdentke joldaǵan hatynda ol.
Teris dinı aǵym ıdeologııasyna ýlanǵan otandastarymyzdyń sodyrlar soıqan salǵan Taıaý Shyǵysqa jappaı jóńkilýi 2010-jyldardyń basynan údeı túskeni málim. Ásirese, 2013–2014 jyldary IShIM terrorıstik uıymy Sırııa men Iraktyń edáýir bóligin qol astynda ustap turǵan ýaqytta olardyń dúnıedegi eń shynaıy «musylman memleketin» qurý nıeti, jergilikti musylmandarǵa kómek kerek ekeni týraly arbaýshy vıdeolary álemge tarap jatty. Soǵan aldanǵan talaı jan shekara asqanymen, shynaıy jaǵdaıdy kózben kórgende ǵana atalǵan vıdeolardaǵy kórinister aqıqat aýylynan tym alys ekenin, bul jaqta sharıǵattyń izi de joq ekenin kórip, san soǵady. Olardyń arasynda bizdiń elimizdiń azamattary da az emes edi.
Degenmen jalǵandy jalpaǵynan basqan sodyrlardyń oırany kópke sozylǵan joq. 2017 jyly Irak pen Sırııanyń úkimettik kúshteri halyqaralyq koalısııanyń jáne dostas memleketterdiń kómegimen IShIM oshaqtaryn túp-tamyrymen qurtyp, el ishin terrorısterden túgel tazartty. Al jumaq ómir izdep aldanyp barǵan otandastarymyz taǵdyrdyń aıdaýymen ashtyq pen antısanıtarııa jaılaǵan bosqyndar lagerleri men túrmelerge toǵytyldy. Mine, osy ýaqytta óz azamattarymyzdy elge qaıtarý úshin arnaıy gýmanıtarlyq operasııa uıymdastyrý týraly sheshim qabyldanyp, oǵan «Jýsan» degen shartty ataý berilgen edi.
Bul operasııanyń áý bastan oılastyrylǵan negizgi maqsatynyń biri belgili: ol – halyqaralyq terrorıstik uıymdarǵa qosylǵan sodyrlardy elge qaıtaryp, zańǵa saı jaýapkershilikke tartý. Al olarmen erip barǵan áıelderi men balalaryn ne isteý kerek? Bular da lańkester qataryna jata ma, álde eriniń eteginen ustap eriksiz etken, qoǵamǵa beıimdeýge bolatyn qurbandar ma? Keıbir skeptıkter sodyrlardyń áıelderi men balalary da tym radıkaldanyp ketkenin, sondyqtan qaýipti ıdeologııasyn elge ákelmeý úshin sol jaqta qaldyrý kerek ekenin de aıtypty. Degenmen bul gýmanıtarlyq is-shara bolǵandyqtan, repatrıanttardy teologııalyq turǵyda qoǵamǵa beıimdeý arqyly adam qataryna qosý múmkindigi eskerilip, barlyǵyn týǵan jerge ákelý týraly sheshim qabyldandy.
2019 jyldyń 6 qańtarynda bastalǵan operasııa bes kezeńmen ótip, 2021 jylǵy 4 aqpanǵa deıin jalǵasty. Biz maqalamyzǵa arqaý etip otyrǵan aqtóbelik Altynaı Erbólekovanyń uly da otbasymen birge eń sońǵy kóshpen oralypty. Aıta ketsek, jalpy sany elge 607 azamat ákelindi. Onyń ishinde 37-si – er adam, 157-si – áıel, 413-i – bala, sonyń ishinde 34-i jetim edi. Jat jerde lańkestik áreketterge qatysqany úshin er adamnyń bári, sonymen qatar radıkaldy raıynan qaıtpaǵan 18 áıel búginde temir tordyń artynda jazalaryn ótep jatyr.
Resmı málimetterge qaraǵanda, sol jyldyń aıaǵynda-aq áıelder men balalardyń basym bóligi dástúrli ıslamǵa kóship, keıbiri zaıyrly ómir saltyn tańdaǵan. Radıkaldy ıdeologııadan bas tartqandardyń birazy óńirlik jáne respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldarynda belsendi túrde terrorızmge qarsy nasıhat aksııalaryna atsalysyp júr.
Qazaq «Adasqannyń aıyby joq, qaıta úıirin tapqan soń» deıdi. Jaza basyp, jat jurtty jaǵalasa da, jalǵyzyn dalada tastamaıtyn baba danalyǵynan týyndaǵan «Jýsan» operasııasynyń nátıjeli tájirıbesine Aýstrııa, Fransııa, Germanııa, Ýkraına, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, tipti Maldıv Respýblıkasynyń arnaýly qyzmetteri tarapynan qyzyǵýshylyq týyndap, olar da ózderiniń osyǵan uqsas is-sharasyn ótkizgenin aıta ketý kerek.
