Saıasat • 18 Aqpan, 2025

Qazaqstan men Ázerbaıjan qarym-qatynasyn zerdelegen jınaq

110 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Halyqaralyq qatynastardy taldaý ortalyǵy men Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń stra­te­gııalyq zertteýler ınstıtýtynyń birlesýimen «Ázerbaıjan – Qazaq­stan: ózekti máseleler jáne ekijaqty yntymaqtastyqtyń bola­shaq perspektıvalary» atty maqalalar jınaǵy jaryq kórdi. Jınaqta Ázer­baı­jan – Qazaqstan saraptamalyq keńesi músheleriniń eki el arasyndaǵy qa­rym-qatynastyń qazirgi jaǵdaıy men bolashaǵyna arnalǵan maqa­la­lary usynylǵan.

Qazaqstan men Ázerbaıjan qarym-qatynasyn  zerdelegen jınaq

Avtorlar ekijaqty yntymaq­tas­tyqtyń óńirlik formattarǵa qaty­sý, kólik dálizderin damytý, gýma­nı­­tarlyq bastamalar jáne basqa da mańyzdy máselelerin qaras­tyr­ǵan. Jınaqtyń kirispesinde Ázer­baı­jan men Qazaqstannyń tabysty ynty­maqtastyǵy ejelden kele jatqan dostyq pen ózara qurmet, sondaı-aq mádenı qundylyqtardyń, dástúrlerdiń, tilderdiń, dinniń jáne t.b. uqsastyq aıasyndaǵy berik negizge ıe ekeni aıtylǵan.

«Eki táýelsiz memleket arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastar sonaý 1992 jyldyń tamyz aıynda ornatylyp, 2004 jylǵy 1 naýryzda Astanada Ázerbaıjan Respýblıkasy men Qazaqstan Respýblıkasy arasyndaǵy dostyq qarym-qatynas pen strategııa­lyq áriptestik týraly deklarasııaǵa qol qoıyldy. Al 2005 jylǵy 24 mamyrda Bakýde Ázerbaıjan Respýblıkasy men Qazaqstan Respýb­lıkasy arasyndaǵy Strategııalyq árip­testik jáne odaqtastyq týraly shartqa qol qoıyldy. Osylaısha, memleketter ara­syndaǵy qarym-qatynastar saıasat, eko­nomıka, kólik-logıstıka, ınvestısııa, mádenı-gýmanıtarlyq ózara is-qımyl jáne t.b. sııaqty yntymaqtastyqtyń ár­túrli salasyn qamtyp keledi. Ázerbaı­jan men Qazaqstan arasyndaǵy kóp jylǵy tabysty seriktestik qarym-qaty­nastary ýaqyt synynan ótken jáne tabysty damyp keledi. Aıta ketý kerek, eki mem­lekettiń ózara is-qımyly ekijaqty jáne kópjaqty qarym-qaty­nastar aıasyn­da da qurylǵan», delingen jınaq kiris­pe­sinde.

Sondaı-aq halyqaralyq Transkaspıı kólik baǵyty aıasyndaǵy yntymaqtastyq, elderdiń qolaıly tranzıttik áleýeti men logıstıkalyq múmkindikteri olardyń halyq­aralyq júk tasymaldaýdaǵy ma­ńyz­­­­dy­­lyǵynyń artýyna yqpal etetini de qamtylǵan.

Jınaqta QSZI basshylyǵy men sarapshylarynyń maqalalaryna da erekshe oryn berilgen. Instıtýt dırektory Erkin Tuqymov «Qazaqstan men Ázerbaıjan: yntymaqtastyq perspektıvalary» atty maqalasynda eki eldiń óz óńirlerinde kóshbasshy ról atqara otyryp, turaqty óńiraralyq baılanystardy qalyptastyrýǵa áleýeti bar ekenin atap ótedi. Qazaqstan men Ázerbaıjannyń ekonomıkalyq, tehnologııalyq jáne adamı resýrstary ózara tıimdi áriptestiktiń negizine aınala alady. Avtor sıfrlyq memleket qalyptastyrý, tranzıttik qaýipsizdik jáne bilim ekonomıkasyn damytý sııaqty basym baǵyttarǵa nazar aýdaryp, qazirgi zamanǵy syn-qaterlerdi eńserý úshin uzaq­merzimdi seriktestiktiń saraptamalyq kózqarasyn qalyptastyrý qajettigin basa kórsetedi.

О́z maqalasynda elimiz sıfrlyq tehno­logııalardy engizý boıynsha Orta­lyq Azııadaǵy kóshbasshy el ekenine toqtalǵan E.Tuqymov qazirgi ýaqytta BUU reıtınginde Qazaqstan onlaın qyzmet kórsetý boıynsha álemde 8-orynda, al elektrondy úkimetti damytý boıynsha 28-orynda ekenin atap ótken.

«Keıingi jyldary Ázerbaıjanda aqparattyq qaýipsizdik pen kıber­qaýip­sizdikti qamtamasyz etý úshin eleýli qa­damdar jasaldy. Mundaı sharalar Ázer­baıjannyń kıberkeńistigin nyǵaıtyp qana qoımaıdy, sonymen qatar eldiń sıfrlyq ekonomıkasynyń damýyna yqpal etip, ony sheteldik ınvestısııa­lar úshin tartymdy etedi jáne uzaq­merzimdi keleshekte turaq­ty damýdy qoldaıdy. Bul damý baǵyty Qazaqstan men Ázerbaıjannyń sıfrlandyrý salasyndaǵy yntymaqtastyǵynyń keńis­tigin keńeıtedi. Sıfrlyq jáne qar­jy­lyq tehnologııalardy damytý eki eldiń de básekege qabilettiligin aıtar­lyq­taı art­tyryp, olardyń ekono­mıkasynyń sıfr­lyq transformasııasyn qoldaýǵa múm­kindik beredi», deıdi QSZI dırektory.

Osy oraıda qazirgi tańda Kaspıı teńiziniń túbimen talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi tartylyp jatqanyn aıta ketken jón. Bul joba Eýropadan Qytaıǵa sıfrlyq telekommýnıkasııa dáli­zin qurýdy kózdeıdi. Joba 2025 jyl­dyń sońyna deıin aıaqtalady dep josparlanǵan.

Jalpy alǵanda, eki memlekettiń ynty­maqtastyǵy sıfrlyq memleketti damytý turǵysynan jańa tynysyn ashyp keledi.QSZI Azııalyq zertteýler bóliminiń bas sarapshysy Álııa Musabekova «Qazaq­stan men Ázerbaıjan arasyndaǵy ener­getıka salasyndaǵy yntymaqtastyq» atty maqalasynda eki eldiń energetıka salasynyń keńestik kezeńnen bastap tarıhı damýyn taldaıdy. Ázerbaıjan álem­degi eń kóne munaı óndirýshi elderdiń biri retinde kómirsýtekterge basa nazar aýdarsa, Qazaqstan kómir generasııasyna basymdyq bere otyryp, qýatty otyn-energetıkalyq keshen qalyptastyrdy. Avtor táýelsizdik alǵan sátke deıin eki eldiń energetıka salasynda jetkilikti deńgeıde damyǵanyn, bul 90-jyl­dardaǵy daǵdarystardan aman shyǵýǵa múmkindik bergenin atap ótedi. Tehnologııalyq jetispeýshilikke jaýap­ retinde Qazaqstan men Ázerbaıjan sheteldik seriktestermen birlesken kásiporyndar qurý strategııasyn ázirleı bastady.

QSZI Azııalyq zertteýler bóliminiń jetekshisi jáne bas sarapshylary Aıdar Qurmashev pen Álisher Tastenov «Qazaq­stan men Ázerbaıjan: jańa orta derjavalar» atty maqalasynda memle­kettiń álemdik arenadaǵy mártebesiniń mańyz­dylyǵy týraly oı qozǵaıdy. Elder­di «shaǵyn», «orta», «iri» derjavalar retinde jikteýdiń naqty krıte­rııleri bolmaǵanyna qaramastan, avtorlar memlekettiń syrtqy syn-qater­lerge qarsy turý jáne halyqaralyq qo­ǵamdastyqqa yqpal etý qabiletiniń ma­ńyz­dylyǵyn atap kórsetedi. Maqalada Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Izraıl, In­do­nezııa sııaqty elderdiń márte­besin aıqyndaýdyń jańa tásilderi qaras­­tyrylady. Olar álemdik saıasatta mańyz­dy ról atqaratyn elder retinde taldanady.