Ilgeri basqan ilkimdi ister
О́ńirde Qytaı ınvestısııasynyń úlesi artyp keledi. Túrkistandaǵy «Turan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda (AEA) ınvestısııalyq quny 548,2 mlrd teńge bolatyn 133 jobany júzege asyrý kózdelgen. Búginde 369,3 mlrd teńgege 95 jobanyń qurylysy qolǵa alyndy. Bıyl 197,7 mlrd teńge somasyna 35 jobany iske asyrý josparlanǵan. Barlyq jobalar iske asqan jaǵdaıda 7 221 jańa jumys orny ashylady. Sondaı-aq jalpy somasy 177,65 mlrd teńgege 2 494 jumys ornyn qura otyryp, áleýetti 11 ınvestısııalyq joba pysyqtalyp jatyr.
«Turan» AEA basqarma tóraǵasy Tólegen Telǵaraevtyń aıtýynsha, óndiristik aımaqta júzege asyrylyp jatqan 8 jobanyń 4-eýi bıyl iske qosylady.
«Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń aýmaǵy – 3987,39 gektar, 6 qosalqy aımaqtan turady. Qurylysy júrgizilip jatqan nysandardaǵy jumysshylardyń basym bóligi – jergilikti azamattar. Ekonomıkalyq aımaqtaǵy «PSI Mineral Technologies» JShS taý-ken metallýrgııa keshenine arnalǵan aýyr tehnıka shyǵaratyn zaýyt jobasynyń quny – 8 323,4 mln teńge. О́ndirilgen tehnıkalar ishki jáne syrtqy naryqta satylady. Birinshi kezeń bıyl iske qosylady. «Altyn dala maqta» JShS-nyń PVH qubyrlaryn shyǵaratyn zaýyty jylyna 1,44 mln metr qubyr shyǵarýǵa qaýqarly. 60 adam jumyspen qamtylǵan. «Túrkistan maqta agroónerkásip kesheni» JShS-nyń maqtany tereń óńdeý jáne daıyn ónimdi eksporttaý kópsalaly nysanynyń quny 146,8 mlrd teńgeni quraıdy. Tolyq sıkldi toqyma fabrıkasynda 11 seh jumys isteıdi dep josparlanǵan. Onda maqtany ıirý, mata óndirý, boıaý, óńdeý jumysy júredi. О́ndiris qýaty – jylyna 13 myń tonna ıirimjip, 50 mln metr úı toqymasy, 7 mln jıyntyq tósek ábzeli», deıdi T.Telǵaraev.
Qytaı tehnologııasymen 1,2 myń gektarǵa maqta egilgen. Osy oraıda aıta ketelik, aımaqta maqta naryǵyna eksporttyq táýeldilikti joıý, toqyma-tigin salasyn damytý maqsatynda «Maqta sharýashylyǵyn damytýdyń jáne maqta-toqyma klasterin qoldaýdyń 2027 jylǵa deıingi óńirlik jol kartasy» bekitilgen. Oǵan sáıkes, óńirde 9 maqta-toqyma klasterin qurý jumysy bastaý aldy. Nátıjesinde, 14 myń jumys orny ashylyp, jyl saıyn salyq túsimi 26,2 mlrd teńgege jetpek.
Maqta óndirisi maqtanýǵa turarlyq
Toqyma fabrıkalaryna Otyrar aýdanynda óndirilgen shıkizat jetkiziledi. Jýyrda aýdanda 2 maqta óńdeý zaýytynyń kapsýlasy salyndy. Joba zamanaýı sý únemdeý tehnologııalaryn qoldana otyryp, joǵary standartty shıkizat bazasyn qalyptastyrýdy, sońǵy úlgidegi maqta óńdeý zaýyttaryn, tamshylatyp sýarý taspalaryn shyǵaratyn óndiris ornyn jáne basqa da ınfraqurylymdyq nysandardy qamtıdy. Investısııalyq quny – 80 mlrd teńge. Joba arqyly qýattylyǵy jylyna 160 myń tonnalyq 4 zamanaýı maqta óńdeý zaýytyn iske qosý, 6 myń tonna maqta tuqymyn shyǵaratyn óndiristik jeli qurý kózdelgen. Bıyl 2 zaýyt iske qosylsa, taǵy 2-eýi 2026 jyly paıdalanýǵa berilmek. Maqtaaral aýdany ındýstrııalyq aımaǵynda iske qosylǵan «Janasyl» maqta óńdeý zaýyty 150 adamdy turaqty jumyspen qamtyp, táýligine 600 tonna taza maqtany óńdep shyǵarady. Odan bólek, kúnine 180 tonna maqta talshyǵy óńdeledi. Zaýyt qazir shıtti maqtany óńdep, maqta talshyǵyn, maqta shıtin, maqta lıntin jáne ýlıýk ónimderin Qytaı, Túrkııa, Tájikstan, Iran, Qyrǵyzstan jáne Eýropa elderine eksporttaýda. Jalpy, atalǵan ındýstrııalyq aımaqta kózdelgen quny 6,1 mlrd teńge bolatyn 9 jobanyń 6-aýy iske qosylyp, 309 jańa jumys orny ashyldy.
Bolgarııalyq «UBC Group» holdıngi óńirde 2 iri óndiris jelisin ashýdy kózdep otyr. Investor jobanyń birinshi kezeńine 5 mln eýro kóleminde qarjy quıady. «SPK Turkistan» aýmaǵyndaǵy óndiris alańynda 350-ge jýyq jumys orny ashylady. Al «Turanda» iske qosylatyn ekinshi zaýytqa 7,5 mlrd teńge ınvestısııa salynady. Nátıjesinde, aıyna 10 myńǵa deıin tońazytqysh jabdyǵyn shyǵaryp, 1 000 adamdy jumyspen qamtý josparlanyp otyr.
Saýran aýdanyndaǵy shaǵyn óndiristik parkte 8 kásiporyn iske qosylyp, jumys bastaǵan. Zaýyttarǵa qajetti ǵımarattardy salý jumysy qarqyndy: 39 ǵımarattan turatyn «Shaǵyn óndiristik parktiń» qurylysy júrip jatyr. Joba quny 17 mlrd teńge bolsa, ınvestısııa kólemi – 131 mlrd teńge.
37 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy
Jalpy, Túrkistan oblysynda aýmaǵy 1699,2 gektardan turatyn 14 ındýstrııalyq aımaqta 116,4 mlrd teńgeni quraıtyn 82 jobany júzege asyrý josparlanǵan. Búginde 51 joba iske asyrylyp, 37,7 mlrd teńge somasyna ınvestısııa tartyldy jáne 2 591 jumys orny quryldy.
«Indýstrııalyq aımaqtardyń ınfraqurylymyna 12,3 mlrd teńge jumsalǵan. Bıýdjetten jumsalǵan 1 teńge 9,4 teńge ınvestısııa tartýǵa múmkindik berdi. «Túrkistan» ındýstrııalyq aımaǵy boıynsha 7,6 mlrd teńgege 21 joba iske qosylǵan, 878 jańa jumys orny ashyldy. Búginde 23,4 mlrd teńgeni quraıtyn 13 joba júzege asyrylýda. Bul jobalar esebinen 586 jańa jumys orny ashylmaq. «Badam» ındýstrııalyq aımaǵynda 19,8 mlrd teńgege 8 joba iske qosylǵan, 803 jańa jumys orny ashyldy. Tólebı aýdanynda bıyl jeke ınvestısııa esebinen 100 joba iske asyp, onyń quny 17,9 mlrd teńgeni, ashylatyn jumys orny 633-ty quraıdy dep josparlanyp otyr. «Qazyǵurt» ındýstrııalyq aımaǵy boıynsha 2,2 mlrd teńgege 4 joba iske qosylǵan, 123 jańa jumys orny ashyldy. Jańadan júzege asyp jatqan jobalardyń qatarynda sút ónimderin óndiretin «Asyl bastaý» kompanııasy bar. Qazir zaýyt kúnine 1 tonna sút qabyldap, irimshik shyǵarady», deıdi oblystyq Kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń basshysy Nurjigit Myrzahmetov.
Aıaqsyz qalǵan jobalar da bar
«Kentaý» ındýstrııalyq aımaǵyndaǵy «Besqasqa» JShS 4 jyldan astam ýaqyt jumys istemeı tur. «Sım Tas» JShS jobasy málimdelgen ónim shyǵarmaıdy jáne osy kásiporyndardyń jaı-kúıi antısanıtarııalyq jaǵdaıda. Indýstrııalyq aımaqta júzege asyrý kózdelgen 9 jobanyń 7-eýi iske qosylyp, 193 jańa jumys orny ashylǵan. Jańadan iske qosylyp jatqan jobalardyń qatarynda metall torlary men qurylys bloktaryn óndirý sehy jáne metall buıymdaryn óndiretin 2 kásiporyn qurylysy júrgizilýde. Degenmen kásiporyndardyń iske qosý merzimi 2 jyldyń kóleminde sozylyp keledi.
«Túlkibas» ındýstrııalyq aımaǵyndaǵy qosalqy stansany qalypqa keltirý úshin aýdan ákimdigi tarapynan 68,8 mln teńge bólinip, merdiger kompanııa jumys bastaǵan. Qarashada aıaqtalaýǵa tıis jumystar 2025 jylǵa qaldy. «Báıdibek» ındýstrııalyq aımaǵynda «KazTravertın» kompanııasynyń travertın shıkizatynan qurǵaq qurylys qospasyn óndirý, «Ramırta» kompanııasynyń dolomıt jáne mármár karerlerin qaıta óńdeý ónimderinen kirpish óndirý jobalarynyń iske asýy búgingi kúnge deıin sozylyp keledi. «Sozaq» ındýstrııalyq aımaǵynda 1,1 mlrd teńgeni quraıtyn 5 jobanyń 2-eýi uzaq ýaqyt jumys istemeı toqtap tur. Ákimdik tarapynan ınvestorlarǵa jer ýchaskelerin rásimdeý boıynsha da problemalar bar. Bul oraıda oblys ákimi Nuralhan Kósherov óńirlik ınvestısııalyq shtabtyń bıylǵy alǵashqy jıynynda jumysty kúsheıtýdi tapsyrdy.
Sondaı-aq ınvestshtab otyrysynda ınvestorlar men kásipkerlerdiń ótinishteri, ınvestjobalardyń júzege asyrylý barysy talqylandy. Mysaly, Saıram aýdanynda bý-gaz qondyrǵysy, mal soıý beketi men mal bordaqylaý alańy, Sozaqta gaz óndirý jobalary júzege asady. Ordabasy aýdanynda zamanaýı kirpish zaýyty men alıýmınıı buıymdaryn óndirý zaýytynyń qurylysy qarqyndy. Saýran aýdanynda ınjenerlik jabdyqtar, ónerkásiptik sý bekitý armatýrasyn shyǵaratyn zaýyttar salynady. Keles aýdanynda elimizdegi eń úlken jylyjaıdyń qurylysy jalǵasyp keledi. Saryaǵash aýdanynda qus fermasy keńeıtilse, ózge aýdandarda da ınvestısııalyq jobalar pysyqtalyp jatyr.
Túrkistan oblysy
