Ámınanyń matematıka pánine beıimi erte baıqalǵan bolatyn. 16 jasynda Amerıka Qurama Shtattarynyń «TechGirls» halyqaralyq jazǵy tájirıbe almasý baǵdarlamasy boıynsha uıymdastyrylǵan baıqaý jeńimpazdarynyń biri. Sol kezde bedeldi IT portal Ámınadan suhbat alyp, veb-saıt jáne mobıldik qosymshalardyń baǵdarlamalaryn túzý týraly pikirin jarııalaǵan bolatyn. Astana qalasyndaǵy Nazarbaev ıntellektýaldy mektebin bitirgennen keıin osy salada tynymsyz eńbektenip, jańalyq ashýǵa umtyldy. Intellektýaldy mekteptiń aldynan úmit kúttiretin ozyq oqýshylarynyń biri, mektep qaýymdastyǵynyń prezıdenti, fızıka, matematıka, ınformatıka pánderi boıynsha ótkizilgen kóptegen olımpıadalar men baıqaýlardyń jeńimpazy bilim shyńyn baǵyndyrýdy armandaıtyn.
Tabıǵat syılaǵan qabiletiniń arqasynda bilim salasynda qol jetkizgen tabysynyń nátıjesinde Ámına AQSh-tyń eń ataqty «Minerva» ýnıversıtetiniń stýdenti atandy. Endigi baǵyt – kompıýter ǵylymy men matematıka.
«Men mektepte oqyp júrgende-aq ǵylymı jumystarmen aınalysa bastadym, – deıdi Ámına Erkinqyzy. – Biz fotobıoreaktor qurylǵysyn qurastyryp, baldyr ósire bastadyq. Odan ekologııalyq jaǵynan taza, shyǵyn az jumsalatyn bıootyn jasaýǵa bolatyn. Árıne, biz zerthanada jumys istedik. Qazirgi kúni Shveısarııada mundaı joǵary tehnologııany qoldaný qatty damyǵan. Onda baldyrdy kádimgi kólderge ósiredi. Munyń paıdaly jaǵy da bar, sý aıdyndaryndaǵy ekologııalyq júıe jaqsara túsedi ári barlyq jaǵynan tıimdi otyn alynady».
Ámınanyń paıymdaýyna qaraǵanda, mundaı ekologııalyq jaǵynan taza bıootyndy elimizde de óndirýge ábden bolady eken. Tek bastapqy bette tehnologııanyń ózi birshama qymbatqa túsýi múmkin. Arzan bolýy úshin úlken kólemde jumys isteýi kerek.
Ámına tańdaǵan ýnıversıtet stýdentterdiń ǵylymmen aınalysýyna barlyq jaǵdaı týǵyzyp otyr. Olar álemniń birneshe iri ortalyqtarynda ǵylymı jumyspen shuǵyldanady. Ámına alǵashqy jyly AQSh-ta ǵylymmen aınalyssa, ýnıversıtettiń ekinshi kýrsynda bilim alǵanda jarty jyl boıy Taıvanda turyp oqyp, ǵylymı jumyspen shuǵyldanǵan. Kelesi semestr Koreıanyń Seýl qalasynda ótken. Odan soń jas ǵalymnyń sapary Býenos-Aıres, Berlın, Tokıoda jalǵaspaq.
Ámına – ekinshi kýrs stýdenti. Sonyń ózinde ondaǵan joba men ǵylymı zertteýge qatysyp úlgergen. Bizben tildeskende osy taqyrypta kóp-kóp áserli áńgime aıtty. Ásirese San-Fransıskodaǵy oqý barysy. Birinshi kýrsta oqyp júrgeninde jergilikti kompanııada tájirıbeden ótken. Olar robot daıyndaý jumysyn qolǵa alypty. Zertteýshiniń aıtýyna qaraǵanda, robot jumys barysy kezinde adamdardyń barlyq is-qımylyn múltiksiz oryndaı alady. Al Ámına bolsa, robotqa kóz ornatýdy qolǵa alǵan. Kádimgi beınekamera arqyly tıisti baǵdarlamasyn jasap, iske qosqan kezde robot tóńirektegi bar is-qımyldy kórip turady. Mindeti de az emes. Kameradan bólek, qaptaǵan prıborlar men mıkro kompıýterlerdiń jumysyn úılestirý qajet. Janar ushyna ilikken keskindemelerdi kórip qana qoımaı, túsiný jáne qajetinshe qımyldaý qajet. Amerıkalyq jas kompanııa qarapaıym qazaq qyzynyń oılap tapqan jańalyǵyn jyly qabyldapty. San-Fransıskolyqtar qazir startapty engizý úshin ınvestorlar izdestirip jatyr.
Ámına Hakaton IT jobalaryn saraptaý isine de birneshe márte qatysqan. Hakaton degenimiz – 24 saǵattyń ishinde komanda jańa ıdeıalardy ómirge ákelip, baǵdarlama, saıt jáne usynys daıyndap, ózderiniń maqsat-muratyn júzege asyrýlary qajet. Stenford ýnıversıtetinde Ámına komanda múshelerimen birge kásipkerlerge qajetti onlaın dúken ashý úshin qosymsha ázirledi. Qosymshanyń kómegimen mobıldi telefonnyń kamerasy arqyly 10 sekýndtyń ishinde taýardyń 3D-modelin qurýǵa bolady. Taıvanda jańalyqqa jany qumar jastarmen birlesip aýrýhanaǵa kelýshiler men dárigerge deıingi qabyldaýdy jedeldetetin baǵdarlama oılap tapty. Osyndaı baıqaýǵa olar Kalıfornııadaǵy NASA-nyń shtab-páteri arqyly qatysty.
«Mundaı baıqaýlardyń bir jaqsy jeri ózińniń de úıreneriń az emestigi», deıdi Ámına, – eń bastysy oıyńa kelgen ıdeıa men onyń júzege asyrylýy adamdarǵa paıdaly bolýy kerek. Búginde jumys atqarýǵa ekpin túsirilip jatyr. Bul, árıne, ekonomıkalyq jaǵynan arzanǵa túsedi. Adamdardy aýyr eńbekke paıdalanǵansha, robottyń atqarǵany kóp jaqsy ári tájirıbeden kórinip turǵanyndaı, robottar sırek qatelesedi. Jasandy ıntellekt adamzattyń aqyl-oıyn tolaıym aýystyra almaıdy. Adamnyń oıy men qııaly sheksiz».
Keıipkerimizdiń aıtýyna qaraǵanda, alys-jaqyn shetelderde ózi tanyp-bilgen bilimdi jastar az emes eken. Túptiń túbinde sol jastar atajurtqa qaıtyp oralyp, úırengen ozyq tájirıbe, mol bilimin el bolashaǵyna jumsasa, keleshektiń keńistigi sáýlelene túser edi.
Kókshetaý
